Featured item: Eco-Dharma: Boeddha als natuuractivist

/root/hook/featured-item/block[@lang=$lang]/name

Eco-Dharma: Boeddha als natuuractivist
Rupert Marques is niet alleen natuuronderwijzer en beoefenaar van vipassana, maar ook natuuractivist. Met het organiseren van de Wildcamp Retreat combineert hij deze drie bezigheden. Waarom doet hij en dat en hoe gaan boeddhisme en ecologie samen? René van der Stok ging mee op kamp en interviewde Marques. Lees meer »

Een kwestie van geluk

  • 24-03-2009

Een kwestie van geluk

Geluk moet te leren zijn, lijkt dé boodschap in de stortvloed aan zelfhulpboeken voor geluk en beter leven. Maar hoe bruikbaar zijn die boeken werkelijk?Een geluksadvies is nu eenmaal geen onfeilbaar recept. Door Ad Bergsma

‘Mij kun je heel ongelukkig maken door me voor te schrijven wat ik moet doen om een gelukkiger leven te leiden.' Dit is de openingszin van het boekje Natuurlijk gelukkig van de zoöloog Desmond Morris. Het leidt daarom weinig twijfel dat Morris zichzelf van het leven zou beroven, wanneer hij aan de kost moest komen als boekrecensent. De ene na de andere geluksgids is het afgelopen jaar verschenen.

Een kleine greep: Ben je nu gelukkig? vraagt Deens/Amerikaanse zelfhulpauteur Barbara Berger. Vier je leven, nodigt communicatieadviseur Anne Teunis uit. Journalist John Naish houdt het op Genoeg, meer geluk met minder. Moeder van twee puberzonen Marja Baseler geeft in Let's talk about happiness 111 tips voor een leven zoals jij dat wilt. En trainer Rinze Terluin legt in Overvloed uit hoe je een leven vol plezier, rijkdom en geluk kunt creëren.

De stortvloed aan geluksadviezen wordt niet veroorzaakt door grote doorbraken in het onderzoek. Sinds Plato, Boeddha en Confucius hebben mensen eindeloos over geluk en levenskunst gefilosofeerd. De oorzaak ligt eerder in een nieuwe mode onder vooral Amerikaanse psychologen waar sinds het begin van deze eeuw de positieve psychologie een trend is. Daarbij gaat het niet alleen om het oplossen van problemen, maar om het versterken van het goede. Leg niet de dingen die zijn mis gelopen onder een vergrootglas, maar denk aan wat is goed gegaan, en probeer dat uit te bouwen. Behandel niet alleen depressies of angsten, maar probeer ook de mentale weerbaarheid en het geluk te vergroten.

De positieve psychologie lijkt dankzij het Trimbos Instituut nu ook in Nederland te landen. De GGZ kennisdag ‘Het mentaal vermogen van Nederland' ging begin dit jaar over de vraag hoe we ervoor kunnen zorgen dat mensen weerbaarder zijn tegen psychische aandoeningen en beter in hun vel zitten.

Een van de grote vragen daarbij is of de goede bedoelingen van zowel de zelfhulp als de positieve psychologie volstaan om daadwerkelijk iets voor mensen te betekenen. De platheid van de adviezen en de soms bedenkelijke kwaliteit van de gepresenteerde studies laten ruimte voor twijfel. De columnist van Engelse krant The Independent, Howard Jacobson, heeft zijn bezorgdheid over gelukslessen voor scholieren al uitgesproken. Kinderen moet je volgens hem niet leren gezonde en duurzame relaties te onderhouden.

‘Als je 18 bent is het gezond om een zootje van je leven te maken, buiten een fatale ziekte op te lopen, verliefd te worden op de verkeerde personen, jezelf misselijk te maken door te veel seks, je haren uit te rukken, jezelf op de borst te slaan, te verwachten dat je nooit meer van het leven zal kunnen genieten, en te ontdekken dat je vermogen om opnieuw te beginnen oneindig is.'

Ook de theoloog Frits de Lange heeft zijn bezorgdheid geuit. In een opiniestuik in Trouw schreef hij: ‘Het geluk als hoogste waarde nastreven maakt ons allemaal ongelukkig. Het ideaal strooit bijtend zout in de wonde van de talloze levens, voor wie ook het kleine geluk niet is weggelegd.' Wie mensen geluk belooft, maar het niet kan waarmaken, maakt het ongeluk minder draaglijk en doet mensen kwaad.

De Lange is de wijsheid van Pascal Bruckner liever: ‘Zeg me niet hoe een geslaagd bestaan eruit ziet, vertel me over het uwe, vertel hoe uw mislukkingen zijn veranderd in een onderneming waar iedereen toch nog de zin van inziet.' Laten we elkaar aanzien op het lijden dat we met ons meedragen en niet op onze successen.'

De Lange identificeert hier misschien wel waarom geluksadvies soms zo somber kan stemmen. In het ergste geval gaat het om wat dommige en oppervlakkige praatjes, die mensen zelf de verantwoordelijkheid geven voor hun eigen geluk, maar niet voldoende houvast bieden om het welbevinden daadwerkelijk te verhogen. Geluk is immers ook een vorm van genade. Het is iets wat je ten deel kan vallen, terwijl je de ene stommiteit na de andere begaat, maar wat je ook onthouden kan worden als je alles goed doet. Het Indiase geluksboek van Monisha Bharadwaj begint daarom met het gezegde uit India dat ‘als alleen hard werken nodig zou zijn voor succes, een boer koning zou zijn.'

Geluksadvies heeft een dubbele taak. Het moet aan de ene kant de nare kanten van het leven niet onder het tapijt moffelen en mensen bijstaan dat te accepteren. Aan de andere kant kunnen mensen waar mogelijk aangemoedigd worden de kansen die ze wel hebben toch aan te grijpen. Zelfhulp kan opties bieden en wegen wijzen, zonder te veel te beloven. Tal Ben-Shahar geeft cursussen positieve psychologie in Harvard en heeft op basis daarvan het boek Gelukkiger; Ontdek het geheim van dagelijks geluk geschreven. Al in de openingszinnen vertelt hij dat eenvijfde deel van zijn studenten aangeeft dat hun kwaliteit van leven is verbeterd naar aanleiding van de Harvard cursus. Een mooi, maar vooral ook bescheiden resultaat. Mooi ook om daar eerlijk voor uit te komen.

Voor wie deze visie ondersteunt, is er hoopvol nieuws. Het vakblad Professional Psychology; Research and Practice heeft onlangs 50 populaire zelfhulpboeken voor angsten depressies en trauma's tegen het licht gehouden. Het blijkt dat boeken die bescheiden zijn in de resultaten die ze beloven en die ook wijzen op potentieel nadelige effecten, in de regel ook in andere opzichten een goede kwaliteit bieden. Ze zijn vaker gegrond in de nieuwste wetenschappelijke inzichten, bevatten geen ideeën die duidelijk schadelijk zijn en geven zeer specifieke en bruikbare richtlijnen. Het zijn de boeken die experts op het gebied van de geestelijke gezondheid ook aan hun cliënten zouden aanbevelen.

De boeken die de weg wijzen naar geluk zijn moeilijker te beoordelen, dan de boeken over depressies en angsten. Geluk vind je niet door het oplossen van een specifiek probleem, maar door het maken van keuzes in de duizelingwekkende loterij die het leven is. Dat kan nooit helemaal wetenschappelijk verantwoord. Geluksadvies biedt nooit definitieve oplossingen of onfeilbare recepten, hoewel je natuurlijk wel kan onderzoeken of een bepaald advies gemiddeld effectief is of niet. Dat dit tot nu toe slechts zeer weinig is gebeurd, is geen reden alle geluksboeken in de oudpapierbak te kieperen. Als je zin hebt, kun je best eens door een bescheiden zelfhulpboek bladeren alsof het een reisgids is die je een aantal mogelijkheden voor een toekomstige reis voorspiegelt. Het zou best kunnen dat er iets bij zit waar je uit jezelf niet aan denkt, maar dat de moeite waard is om nader te inspecteren. Wat ook weer een kwestie van geluk is, uiteraard.

Zelfhelpauteur Barbara Berger heeft haar zoektocht langs spirituele boeken en in haar eigen leven samengevat in een aantal leefregels:

1. Neem het leven zoals het is.
2. Wees tevreden met wat je hebt.
3. Wees eerlijk tegenover jezelf.
4. Denk goed na of je jezelf de put in praat met je eigen gedachten.
5. Bemoei je met je eigen zaken.
6. Volg je ingevingen en aanvaard de consequenties.
7. Doe wat je te doen staat en vergeet de rest.
8.Weet wat je kunt verwachten.
9. Leer verder te kij-ken dan het hier en nu.

© Volkskrant