Login

Boeddha op de yogamat

$article/block[@lang=$lang]/name

Boeddha op de yogamat
Toen Loes rond haar 20ste met yoga begon, dacht ze dat het een boeddhistische traditie was. Maar dat klopt niet: yoga komt uit het hindoeïsme. Toch hebben yoga en boeddhisme veel gemeen en worden ze vaak gecombineerd. Hoe goed gaan die twee samen?

Boeddha op de yogamat

Loes Liemburg
Loes   Liemburg
  • Geschreven op: 11-08-2017
  • Waardering: 2 Sterren

Toen Loes rond haar 20ste met yoga begon, dacht ze dat het een boeddhistische traditie was. Maar dat klopt niet: yoga komt uit het hindoeïsme. Toch hebben yoga en boeddhisme veel gemeen en worden ze vaak gecombineerd. Hoe goed gaan die twee samen?

Het is niet moeilijk om in je yogalessen een boeddhistische invloed te herkennen. Yoga en boeddhisme bestonden in dezelfde spirituele cultuur in het oude India. Ze gebruiken vaak dezelfde woorden en hebben allebei meditatie als belangrijke praktijk. Op boeddhistische retraites wordt vaak ook yoga gegeven, en in de yogaklas komt mindfulness aan bod. Maar kan dat zo maar? Zijn de twee tradities niet ook heel verschillend?

Om meer te weten te komen over de combinatie van boeddhisme en yoga klop ik aan bij Lidia Schinkel. Met haar opleiding tot yogadocent en haar studie Oosterse filosofie kan ze me vast meer vertellen. Lidia is een Argentijnse vrouw die lang in Nederland heeft gewoond. Sinds zeven jaar woont ze nu in Antwerpen, waar ze mindfulness-yoga geeft bij het boeddhistische centrum Ehipassiko.  

Lidia, hoe ben je geïnteresseerd geraakt in yoga en mindfulness?
“Ik heb yoga als kind van mijn vader meegekregen. Toen ik in Nederland kwam, sloot ik me aan bij een yogagroepje. Op een gegeven moment werd me gevraagd om in te vallen voor een bevriende leraar. Toen heb ik de 4-jarige opleiding tot yogaleraar gedaan in Amsterdam. Dat was in 1997. Die opleiding was heel breed. We kregen ook les over meditatie van Nico Tydeman. Door hem ben ik in aanraking gekomen met het boeddhisme.”

Hoe combineer jij yoga en boeddhisme in de praktijk?
“Hatha-yoga en mindfulness beoefenen is een trainingsmiddel voor aandacht in het gewone leven. Je kunt boeddhistische thema’s gebruiken in yoga, zoals het vasthouden van de aandacht, de Soetra van de Bewuste Ademhaling en de Satipatthana Soetra. De Boeddha benadrukt de aandacht, dat is nu de hype van mindfulness geworden, en aandacht komt van pas in yoga: aandacht bij de spieren, aandacht bij de adem.”

“Ook leert het boeddhisme dat er zes zintuigen zijn: de vijf bekende zintuigen, plus de geest. Die labelt de informatie van de zintuigen, die oordeelt. Wat ik in mijn lessen wil benadrukken is dat je een toeschouwer kunt worden van je lichaam en je reacties. Doe je een yogahouding, bedenk dan: ben ik bezig met labelen? wat is mijn reactie hierop?”

“Ik vind het ook belangrijk om tot stilte te komen tijdens de houdingen. Ik reik vaak de Egyptische zonnegroet aan, die is zachter en toegankelijker dan de gewone zonnegroet. Als je elke dag de zonnegroet doen, dan voel je verdieping in die oefening. Je merkt dat alles verandert, je lichaam is geen twee keer hetzelfde. Ook je ademhaling is geen twee keer hetzelfde.”

Je doet al bijna je hele leven aan yoga. Is je praktijk veranderd door het boeddhisme?
“Ja, ik geef nu heel anders les dan twintig jaar geleden. Veel zachter, toegankelijker. Bij mij zijn er geen beginners of gevorderden. Net zoals de Boeddha het zou hebben gedaan, denk ik. Hij sprak ook in heel toegankelijke taal, bijvoorbeeld in de Satipatthana Soetra: ‘Wanneer je lang inademt, weet je: ik adem lang in. Wanneer je lang uitademt, weet je: ik adem lang uit. Wanneer je kort inademt, weet je: ik adem kort in. Wanneer je kort uitademt, weet je: ik adem kort uit.’ De Boeddha reikt alles aan.”

Lidia vertelt dat ze uit ervaring spreekt, en zichzelf niet als expert beschouwt. Misschien is het goed om eerst even terug te spoelen, om haar ervaring beter te begrijpen. Hoe zit dat nu met de verwevenheid van yoga en het boeddhisme? Wie kwam eerst?

patanjali
Patanjali als de incarnatie van Adi Sesha. Beeld: Rpba

De Boeddha leefde rond de 5e eeuw voor Christus. De beroemde Yoga Soetra’s werden geschreven door Patanjali, zo rond de 2e eeuw na Christus. Toch kun je niet zeggen dat het boeddhisme er eerder was: de yogatraditie blijkt al meer dan 5000 jaar te bestaan. Begin vorige eeuw werd namelijk de oude Indus-beschaving ontdekt in India: resten van een grote en zeer ontwikkelde beschaving die rond 1900 voor Christus ten onder ging. Bij de opgravingen werden ook tekeningen gevonden van poppetjes in yoga-achtige houdingen (zie kader). 


De Boeddha leefde rond de 5e eeuw voor Christus. De beroemde Yoga Soetra’s werden geschreven door Patanjali, zo rond de 2e eeuw na Christus. Toch kun je niet zeggen dat het boeddhisme er eerder was: de yogatraditie blijkt al meer dan 5000 jaar te bestaan. Begin vorige eeuw werd namelijk de oude Indus-beschaving ontdekt in India: resten van een grote en zeer ontwikkelde beschaving die rond 1900 voor Christus ten onder ging. Bij de opgravingen werden ook tekeningen gevonden van poppetjes in yoga-achtige houdingen (zie kader). 

De cultuur van de Indus-beschaving is van grote invloed geweest op de geschiedenis van India en dus ook op de ontwikkeling van yoga en het boeddhisme. Zo zie je dat boeddhisme en yoga beide sterk op meditatie leunen, en ze ethische waarden delen zoals niet-hechten, niet-stelen en geweldloosheid. Beide kennen ze de leer van karma en wedergeboorte en die van afhankelijk ontstaan. Beide zoeken ze bevrijding van het lijden door een hoger bewustzijn en het leren kennen van de ware aard der dingen. Beide trainen ze de concentratie en het inzicht, om dat hogere bewustzijn te bereiken.


Een beknopte geschiedenis van de yoga:

  • Vedische yoga. In de Rig Veda, het oudste hindoegeschrift (rond 1700-1100 v.Chr., misschien wel het oudste boek ter wereld), is yoga een set rituelen om ons met onze ware (goddelijke) aard te verbinden. Het maakt gebruik van mantra’s, concentratietechnieken, pranayama en meditatie om tot inzicht in de ware aard der dingen te komen.
  • Preklassieke yoga. Deze vorm van yoga wordt uitgebreid beschreven in de Bhavagad Gita (deel van het enorme epos de Mahabharata, rond 500 v.Chr.). Er wordt gehamerd op het belang van juist handelen (kriya yoga).
  • Klassieke yoga. Dit zijn de Yoga Soetra’s van Patanjali (2e eeuw n.Chr.). Hierin legt hij een achtvoudig yogapad uit (zie volgend kader).
  • Postklassieke yoga. Nu pas komen de asana’s echt in beeld. In de Yoga Soetra’s gaan maar drie van de tweehonderd verzen over asana’s. Een soort van hatha-yoga ontstaat.
  • Moderne yoga. In 1893 kwam de jonge Swami Vivekananda naar Chicago. Hij bracht yoga naar het westen. Vele andere oosterse goeroes volgden, de hatha-yoga kwam in opkomst en asana’s werden de kern van yoga in het westen.


Het achtvoudig yogapad van Patanjali:

  1. Yama’s: onthoudingen (geen geweld, geen leugens, niet stelen, beheersing van de seksuele energie, geen hebzucht)
  2. Niyama’s: voorschriften (reinheid, tevredenheid, soberheid, introspectie, devotie en overgave aan God)
  3. Asana’s: lichaamshoudingen
  4. Pranayama: beheersing van de prana (levensenergie)
  5. Pratyahara: het terugtrekken van de zintuigen van hun objecten
  6. Dharana: concentratie
  7. Dhyana: meditatie
  8. Samadhi: totale absorptie


Yoga en boeddhisme stammen uit dezelfde spirituele cultuur. Maar hoe zit het dan met de verschillen? Geloven hindoeïsten niet in een onveranderlijk zelf, terwijl boeddhisten juist geloven dat dat zelf een constructie van de geest is?
“Laat ik het zo zeggen. Wat komt er na samadhi (juiste concentratie, beheersing, kalmte, eenwording van mediteerder en object van concentratie; de achtste stap van het yogapad én het boeddhistische pad, LL)? De verlichting, de overstijging van het ego, de dingen zien zoals ze zijn. En dat heeft geen woorden nodig, dat is enkel beleving.” 

“In de christelijke mystiek bijvoorbeeld hadden Teresa van Avila en Johannes van het Kruis het over dezelfde beleving. Meester Eckhart zei: ‘maak jezelf leeg, dan kan God zich in jou openbaren.’ Hij noemde het God, omdat hij dat woord kende. Maar dat opzoeken van de leegte zit in alle religies.”

Dus er is geen clash tussen yoga en boeddhisme?
“Nee. Hatha-yoga is in principe gewoon meditatie in actie. En meditatie betekent: dit moment ten volle beleven, niet om de dingen en gedachten te controleren, maar ze te observeren en te laten zijn zoals ze zijn, juist zonder ze te etiketteren en zonder erop te reageren. Thich Nhat Hanh zei ook: ‘Alleen meditatie is niet genoeg, je moet in het dagelijks bestaan constant meditatie beoefenen.’ Er is ook een bekende zen-koan, waarin een leerling naar de meester gaat en vraagt: hoe kan ik verlichting bereiken? De meester zegt: ‘Before enlightenment, chop wood and carry water. After enlightenment, chop wood and carry water.’ Dat is meditatie in actie.” 

“Hatha-yoga kan met invalshoeken van alle tradities worden beoefend. Want alles is met elkaar verbonden, alles is onderling afhankelijk. Boeddhisme en yoga gaan dus prima samen, net als christendom en yoga, soefisme en yoga, of kabbalah en yoga.”

Houd boeddhisme in beeld, word hier vriend van de BOS

Laatste artikelen

TV: De macht van monniken in een nieuw Myanmar
04-09
TV: De macht van monniken in een nieuw Myanmar
Sinds de verkiezing van de partij van Aung San Suu Kyi is het democratische Birma op zoek naar de eigen identiteit. Boeddhistische monniken hebben geen stemrecht maar wel grote maatschappelijke invloed. Zij vragen zich af hoe Birma er in de toekomst uit gaat zien. Zondag 17 sept op NPO2.
Buddhist Film Festival Europe zoekt vrijwilligers voor 2017
03-09
Buddhist Film Festival Europe zoekt vrijwilligers voor 2017
Het Buddhist Film Festival Europe is klein maar fijn, en wordt georganiseerd door een zeer klein groepje gedreven mensen. Het festival zoekt enthousiaste vrijwilligers voor de editie van 2017.
Alleen maar geluk
24-08
Alleen maar geluk
Een man vroeg de Boeddha: 'Ik wil geluk.' De Boeddha antwoordde: 'Neem ik weg, want dat is ego. Neem wil weg, want dat is begeerte. Kijk wat overblijft: alleen maar geluk. Dit citaat was een tijdlang populair op Facebook. Maar De Boeddha zei zulke dingen niet. Tom Hannes inspecteert.
'We zijn niet gemaakt om in het nu te leven'
03-08
'We zijn niet gemaakt om in het nu te leven'
Zo stond het er. Een kop in The New York Times. "We aren't built to live in the moment". Vijfentwintig eeuwen geleden verkondigde de Boeddha zijn leer precies als protest tegen dit soort van hier-en-nu-fundamentalisme. Tom Hannes frist dat protest even voor je op.
Buddhist Film Festival Europe 2017
04-09
Buddhist Film Festival Europe 2017
Het programma van het 12e Buddhist Film Festival Europe, dat loopt van 29 september tot en met 1 oktober in EYE in Amsterdam is bekend. De openingsfilm is 'The Last Dalai Lama?' van regisseur Mickey Lemle.
Enquete
28-08
Enquete
Veel mensen die met het boeddhisme bezig zijn komen vroeger of later in aanraking met een leraar. Voor informatie, ondersteuning en nog veel meer. Maar hoe zit dat nou met het leraarschap? Wat kenmerkt een goede boeddhistisch leraar? Deze enquête is gelsoten.
Boeddha op de yogamat
11-08
Boeddha op de yogamat
Toen Loes rond haar 20ste met yoga begon, dacht ze dat het een boeddhistische traditie was. Maar dat klopt niet: yoga komt uit het hindoeïsme. Toch hebben yoga en boeddhisme veel gemeen en worden ze vaak gecombineerd. Hoe goed gaan die twee samen?
Retraites in de zomer van 2017
13-07
Retraites in de zomer van 2017
Nog bezig met het maken van vakantieplannen? En behoefte aan een paar dagen of een weekje mediteren? Bodhitv selecteerde een aantal leuke retraites voor deze zomer.

Pagina 1 | 2 | 3 | 4 | .. | 111