Login

Als het hoofd om stilte schreeuwt

$article/block[@lang=$lang]/name

Als het hoofd om stilte schreeuwt
Bestaat stilte wel? En zo ja, wat is stilte eigenlijk? Die vraag legde Bodhitv voor aan twee stilteliefhebbers: theatermaker Frits Vaillant en “stiltemaker” Sharon Huisman.

Als het hoofd om stilte schreeuwt

Kitty Arends
Kitty   Arends

Stilte. Wat kun je daar voor zinnigs over zeggen? Stilte is stilte toch? Maar als Patrick Shen er een documentaire van anderhalf uur over kan maken, dan moet er toch wel iets boeiends aan de hand zijn met het fenomeen. Is het niet over de stilte zelf, dan wel over de afwezigheid ervan. 

Want, bestaat stilte wel? En zo ja, wat is stilte eigenlijk? Die vraag legde Bodhitv voor aan twee stilteliefhebbers: theatermaker Frits Vaillant en “stiltemaker” Sharon Huisman.


“Absolute stilte bestaat niet”, zegt Frits (23) gedecideerd. Momenteel is hij bezig met het regisseren van zijn eerste voorstelling, voor zijn studie Docent Theater. Een hectische tijd, waarin hij nog net een uurtje over had voor dit interview. “Ik denk wel dat er zoiets als stilte bestaat, maar dan niet op geluidsniveau. Hoe stiller het om je heen wordt, hoe meer je eigenlijk merkt hoeveel geluid er alleen al van binnen is. Stilte is meer wat er gebeurt als je geest voor een moment even niet geïdentificeerd is met alle externe indrukken. Dus wanneer je iets denkt, maar ook beseft: het is maar een gedachte.” 

Staat van zijn
“Laatst heb ik een webinar gegeven over de kracht van stilte”, vertelt Sharon Huisman (37), die in 2011 voor het eerst begon met het organiseren van stilteretraites. “Bij de voorbereiding van dat webinar was dat ook de eerste vraag die bij me opkwam.

Je kan stilte letterlijk opvatten als de afwezigheid van geluid, maar dat bestaat niet”, vindt ook Sharon. “Stilte is altijd een relatieve ervaring. Je kunt bijvoorbeeld in het bos lopen en dat als stil ervaren, omdat er geen auto’s zijn, of mensen die praten. Maar als je dan gaat luisteren hoor je natuurlijk wel vogels, of wind die door de bladeren ruist. Voor mij is stilte een staat van zijn waarin je je kunt bevinden. En het speelt zich ook eerder in mijn lijf af dan in mijn hoofd, want mijn hoofd is niet gemaakt om stil te zijn.”

Zowel Frits als Sharon maakten voor het eerst kennis met stilte via een tiendaagse Vipassana-retraite in de traditie van Goenka. Dat stilte een subjectieve ervaring is wordt wel duidelijk door hoe verschillend zij hun eerste retraite ervaarden. 


"En dan zit je ineens tien uur per dag met je gedachten opgescheept. Toen zag ik wat een mess mijn geest eigenlijk is." 


Frits: “Ik vond het verschrikkelijk. Ten eerste deed het fysiek heel veel pijn, doordat je tien uur per dag moet zitten. Maar de mentale pijn was erger! Tot dan toe keek ik nooit naar mijn gedachten, ik was alleen maar bezig met de vraag: hoe kijken mensen naar mij en ben ik wel goed genoeg? En dan zit je ineens tien uur per dag met je gedachten opgescheept. Toen zag ik wat een mess mijn geest eigenlijk is. Elk van die tien dagen heb ik wel een keer gedacht: flikker maar op, ik ga weg. Op dat moment vond ik die retraite het ergste wat ik ooit had meegemaakt.” 

Sharon: “Wat ik het allerfijnste vond aan die retraite was het gewoon stil zijn. Fysiek vond ik het heel zwaar, door het vele zitten, maar die stilte, dat vond ik echt easy peasy. Ik vond het ook heel irritant om dan ‘s avonds naar de lezingen te moeten luisteren. En toen we aan het einde de stilte uit gingen had ik helemaal geen zin om met mensen te praten. Ik vond het juist fijn om te ervaren dat er helemaal geen woorden nodig zijn om je toch verbonden te voelen met de mensen om je heen.” 

Frits en Sharon zijn beide op relatief jonge leeftijd met retraites begonnen. Wat maakte dat ze hun heil besloten te zoeken in stilte en in meditatie en niet in heel veel uitgaan, vrienden en andere zaken die voor de meeste jongeren de norm zijn? 

Frits: “Ik was 18 en op doorreis door India. En ik was best ongelukkig in die tijd. Voor mijn gevoel was iedereen in mijn omgeving, ik ook, geobsedeerd door uiterlijkheden, status en geld. Dingen die er niet werkelijk toe doen. En dat stemde totaal niet overeen met mijn emotionele binnenwereld, waarvan ik dacht: we weten toch allemaal dat we bang zijn? Waarom hebben we het daar dan nooit over? Waarom ontkennen we dat algehele lijden wat er is? 

Ik ben opgevoed met een sjamanistische moeder en mijn vader heeft me al vanaf jonge leeftijd bestookt met spirituele boekjes. Het is mij met de paplepel ingegoten dat er ook een metafysische werkelijkheid is, maar als puber wilde ik daar niks van weten, ook al was ik best geïnteresseerd in het onderwerp. Het was heel fijn dat ik in India los van mijn ouders een plek kon kiezen waar ik zelf kon kiezen om iets met meditatie te doen.” 


“Ik zag meditatie eigenlijk als een soort shortcut naar rust in mijn hoofd.”


Knettergek
Sharon: “Ik ben altijd iemand geweest die veel nadenkt en ik werd vaak ook knettergek van al die gedachten. Ook omdat ze niet per se altijd positief waren had ik er best wel last van. Ergens had ik het idee dat het anders moest kunnen. Ergens rond mijn 24e kwam ik op het idee om te gaan mediteren. Mijn idee daarbij was dat meditatie ervoor zorgt dat al je gedachten stoppen. Nou, dacht ik, ik kan nog niet mediteren, dus laat ik dat eens gaan leren. Ik zag meditatie eigenlijk als een soort shortcut naar rust in mijn hoofd. Dus koos ik voor die tiendaagse Vipassana retraite. Lekker overzichtelijk, die tien dagen en dan kan ik dat van mijn lijstje strepen. 

Toen ik terug kwam van die retraite kwam ik er al snel achter dat het lastig was om die stilte vast te houden in het dagelijks bestaan. Ik ben verder om me heen gaan kijken en kwam op een gegeven moment terecht bij stichting Eigenwijze. Dat is een jongerenorganisatie (die nu niet meer bestaat, red.) die workshops geeft op het gebied van bewustwording, dus ook stilteretraites. Die eerste keer was echt thuiskomen. Bij een Vipassana-retraite kom je echt voor jezelf, je mag elkaar niet aankijken en mannen en vrouwen zijn gescheiden. Bij Eigenwijze begonnen we de retraite door hand in hand een intentie uit te spreken, terwijl je elkaar aankeek. Je deed er van alles samen, eten, tuinieren, maar wel in stilte. Daar kwam ik erachter dat stilte niet alleen is te vinden in stilzitten en afzondering, maar dat je het ook kunt ervaren in een activiteit en in verbinding met anderen.”

Geen hoax
Na die eerste ervaring met Vipassana bleef Frits vaak terugdenken aan de momenten in die stilte dat hij in staat was om van een afstand naar zijn gedachten te kijken, in plaats van zich ermee te identificeren. Al op het VWO schreef hij een werkstuk over de vraag wat geluk precies is en nog steeds had hij daar het antwoord niet op. “Ik dacht vaak: ik ben maatschappelijk gezien best succesvol, ik kan theater en muziek maken, ik heb een leuke familie en een relatie. Maar, ik ga wel dood, dus wat blijft er dan over? Als geluk niet in materie of ervaringen zit, waar dan wel?” Ondertussen constateerde Frits dat het nog steeds best een zooitje was in zijn geest. “Dat terwijl ik tijdens die retraite wel had ervaren dat het ook anders kan. Dat die 2500 jaar boeddhisme geen enorme hoax is. Ik dacht: als ik dat dan echt vind, dat het ook anders kan, dan moet ik dat toch onderzoeken? En toen ben ik voor langere tijd een klooster in Nepal ingegaan. 


"Ik vind het blijkbaar moeilijk om 100 keer over de vloer te schuiven, maar waarom vind ik het dan wel okay om zes jaar lang op school te zitten?”


Het heftigste wat ik in Nepal ervaarde was dat ik erachter kwam hoe weinig respect ik heb voor mezelf”, vervolgt Frits. “Het was hetzelfde gevoel wat ik ook ervaarde tijdens die Vipassana retraite. Alles waar je je bestaansrecht of eigenwaarde uithaalt, valt weg in zo’n stille omgeving. Om 5 uur gaat de gong en dan begin je de dag met 100 keer over de vloer glijden, prostraties dus. Wat een verschrikking! Ik heb nog nooit zoveel weerstand ervaren. Waarom doe ik dit? Vroeg ik me steeds af. Ik ben best wel een denker en wil bij alles wat ik doe begrijpen waarom het goed is. Rituelen associeer ik snel met zwevende mensen, die niet gegrond zijn en dan in dat soort dingen terecht komen. Maar dat zegt vooral veel over mij. En dat kreeg ik in mijn gezicht geduwd: ik vind het blijkbaar moeilijk om 100 keer over de vloer te schuiven, maar waarom vind ik het dan wel okay om zes jaar lang op school te zitten, waar ik ook niet zelf voor kies? Die weerstand en het maken van die vergelijking maakten wel duidelijk dat ik vooral zelf last heb van mijn oordelen. Dus dan kan ik ook zelf zorgen dat ik daar minder last van heb en dus een stukje vrijer zijn.”

Verademing
Voor Sharon is stilte geen confrontatie met zichzelf, maar eerder een opluchting. “Ik vind het leven vaak behoorlijk ingewikkeld, en dat zit ‘m voor mij in het omgaan met alles wat er in het dagelijkse leven op mij afkomt. In de stilte kan ik mij laven, dan hoef ik even niks. Het is misschien ook wel een soort terugtrekkende beweging die ik sowieso snel maak als introvert en hoog gevoelig mens. Voor mij zit de uitdaging juist in het naar buiten treden, contact maken met de wereld buiten mij, in gesprekken, discussies, het nieuws, omgaan met social media en wat mijn hoofd daar allemaal van denkt en maakt.” 

Niet voor niets verruilde Sharon rond haar 30e de stad Utrecht voor een kleine woongemeenschap in Drenthe. Het was nog net geen hutje op de hei, maar wel in the middle of nowhere. Hier ervaarde ze wat stilte met je doet en kwam ze op het idee om andere mensen hier ook mee in aanraking te brengen. “Die plek schreeuwde er gewoon om”, vertelt Sharon. En dus begon ze onder de naam De Stiltemaker met het aanbieden van twee soorten retraites, een van 24 uur en een van vier dagen.


“Mensen leveren hun telefoon bij me in en praten vervolgens 24 uur niet met elkaar”


Tijdens die retraites blijkt steeds weer dat Sharons passie voor stilte eerder een uitzondering is, dan de norm. “Mensen bellen mij vooraf aan een retraite weleens op, omdat ze het zo spannend vinden om niet te mogen praten. Ikzelf begrijp dat niet zo goed en zeg dan: hoezo, je hoeft niet met elkaar te praten, hoe fijn is dat? Maar dat werkt niet voor iedereen zo.

Foto: Eva Flendrie


Een van mijn retraites heet De Verademing. Mensen leveren hun telefoon bij me in en praten vervolgens 24 uur niet met elkaar. Verder is er geen programma. Je mag wat tekenen, of schrijven, maar dat is het. De een vindt dat heerlijk en wil na 24 uur nog drie dagen blijven en anderen worden heel onrustig en vragen zich constant af: hoe lang nog? Vaak voelen ze zich nutteloos en denken: wat doe ik hier, ik had van alles kunnen doen. Maar afgesneden zijn van je smartphone is voor iedereen wel een ding. Wanneer ik na 24 uur de telefoons weer overhandig, zitten alle deelnemers een minuut later met z’n allen op een rijtje hun berichtjes te checken. Echt hilarisch!” 

Integreren
Ok. Dan ben je netjes stil geweest voor 10 dagen, drie weken, of zelfs drie maanden. Voor de meeste mensen geldt dan toch dat er ooit weer een moment komt dat je terugkeert in het hectische bestaan van alledag. Hoe gaan de twee stiltegangers daar mee om? 

Frits: “Ik ben nu bezig met het regisseren van mijn eerste theatervoorstelling. De voorstelling is in mei en het is enorm hectisch. Ik merk dat ik weer compleet geobsedeerd ben door al het externe wat er plaatsvindt, door wat ik waarneem en wat ik denk. Ik probeer de inzichten die ik had in Nepal toe te passen, maar ik faal best wel een beetje heel hard. Ik ben alleen wel een stuk relaxter over het feit dat dit niet lukt. Ik mediteer nog wel elke ochtend en avond, maar als ik eens een keer geen zin heb dan sla ik ook wel over. Ik heb ook nog steeds een bepaalde basisovertuiging die soms de kop opsteekt en zegt: ik ben niet goed genoeg, eigenlijk ben ik een slecht mens. Het verschil is wel dat ik die gedachten niet zomaar meer geloof, terwijl ze me vroeger totaal konden overnemen.” 

“Uhm, ik heb nog steeds heel veel gedachten, laat ik er maar voor uitkomen”, zegt Sharon lachend. “Maar ik heb er wel veel minder last van. Gewoon omdat ik veel aardiger voor mezelf ben geworden. Ik heb daar wel een tijdje over moeten doen. Ik loop niet als een Boeddha rond hier, maar kan veel makkelijker besluiten bij een gedachte: nee, hier ga ik niet in mee. Gedachten kunnen soms een behoorlijk uit proportie zijn, maar uiteindelijk bedoelt je hoofd het best goed.”

Titelbeeld en portretfoto Sharon: Eva Flendrie

Kijk nu naar In Pursuit of Silence
We worden voortdurend – al dan niet vrijwillig – omringd door geluid. Stilte wordt meer en meer een zeldzaam goed of zelfs iets uit vervlogen tijden. Maar bestaat pure stilte? Waarom gaan we ernaar op zoek? Of omgekeerd, waarom lopen we er net van weg? 
Kijk nu online >>

Houd boeddhisme in beeld, word hier vriend van de BOS

Ook interessant

schiettecatte_header.png

“We hebben de stilte nodig om onszelf te zijn”


Johannes Schiettecatte is een Belgische monnik. Loes sprak met hem over de aantrekkingskracht van stilte en onze angst ervoor. “Je gaat het ultieme pas vinden als je een verschrikkelijke woestijnervaring doormaakt.”

Nog interessanter

Laatste artikelen

Wat is jouw nieuwjaarswens voor 2018?
14-12
Wat is jouw nieuwjaarswens voor 2018?
Wat wens jij de wereld, je naasten of jezelf toe in 2018? Daarover gaat de laatste Buddha Bites van 2017. Met jullie antwoorden op deze vraag maakt Misha Belien een collectieve nieuwjaarswens voor 2018.
Geen bullshit voor de Boeddha
07-12
Geen bullshit voor de Boeddha
In het boeddhisme is de waarheid belangrijk, maar hoe blijven we waarachtig in het tijdperk van de lulkoek? René prikt door de bullshit heen met boeddhistisch advies.
Het bullet journal: een Bodhitv-tutorial
01-12
Het bullet journal: een Bodhitv-tutorial
Een analoog productiviteitssysteem, dat ook nog eens is geïnspireerd op mindfulness! Klinkt goed? Dat is het ook, vindt Loes. Zo begin je een bullet journal.
TV: 2Doc - Fallen Flowers, Thick Leaves
24-11
TV: 2Doc - Fallen Flowers, Thick Leaves
Chinese vrouwen van verschillende leeftijden vertellen openhartig over hun seks- en liefdeslevens, schaamtegevoelens, taboes en de heersende, ouderwetse, seksuele moraal. Woensdag 6 december om 22.55 uur op NPO2.
TV: Tussen meten en weten - Gezondheid
07-12
TV: Tussen meten en weten - Gezondheid
In deze aflevering kijkt Jan Bor kritisch naar onze wens om ons lichaam op te delen in segmenten en cijfers. 12 december om 22:55 op NPO2 bij de Boeddhistische Blik.
TV: Tussen meten en weten - Economie
01-12
TV: Tussen meten en weten - Economie
De cijfers in economie representeren al lang niet meer onze dagelijkse werkelijkheid. De tastbare huishoudelijke economie en de getallen van de financiële markten bevinden zich in geheel andere universa lijkt het. Wat is hier aan de hand? Dinsdag 5 december, 22.55 op NPO 2
TV: Tussen meten en weten - Onderwijs
24-11
TV: Tussen meten en weten - Onderwijs
In aflevering 1 van Tussen meten en weten onderzoekt Jan Bor het onderwijs. En met name één struikelblok dat vernieuwing steeds weer in de weg lijken te staan: toetsen. Wat zeggen toetsresultaten werkelijk over de ontwikkeling van onze kinderen? Nu online te zien.
Onrecht bestaat niet! Of toch wel?
16-11
Onrecht bestaat niet! Of toch wel?
“Waarom moeten mensen altijd kakken op de zwakken?” vraagt Loes zich de laatste tijd vaak af. Het lijkt wel alsof mensen geloven dat we de ervaringen krijgen die we verdienen. Helaas werkt die overtuiging averechts. Het leven ís niet eerlijk, denkt Loes. En dat weten boeddhisten al lang!

Pagina 1 | 2 | 3 | .. | 112