Login

“Nieuws moet slecht zijn. Anders is het niet interessant.”

$article/block[@lang=$lang]/name

“Nieuws moet slecht zijn. Anders is het niet interessant.”
“Het wij-zij denken keert terug.” “Onze hokjesgeest dreigt vrij baan te krijgen.” En: “We lijken steeds meer van elkaar te vervreemden”. De Bodhitv redactie las deze stellingen in de aankondiging van de tv-serie “Een andere kijk” en vroeg zich af: is dit wel waar? We vroegen het aan ‘data-expert’ Stephan Okhuijsen, aka Datagraver.

“Nieuws moet slecht zijn. Anders is het niet interessant.”

Kitty Arends
Kitty   Arends
  • Geschreven op: 07-10-2016
  • Waardering: 5 Sterren
  • Tags:

“Het wij-zij denken keert terug.” “Onze hokjesgeest dreigt vrij baan te krijgen.” En: “We lijken steeds meer van elkaar te vervreemden”. De Bodhitv redactie las deze stellingen in de aankondiging van de tv-serie “Een andere kijk” en vroeg zich af: is dit wel waar? We vroegen het aan ‘data-expert’ Stephan Okhuijsen, aka Datagraver.

“Staat de zinsnede steeds meer ook in die alinea die je voorlas? Nou, dan gaan er bij mij al wat alarmbellen af”, zegt Stephan Okhuijsen. “Deze woordjes zijn een enorme trigger. Het is een hele makkelijke uitspraak, maar eentje die zelden goed te onderbouwen is. Met name journalisten spreek ik er graag op aan, als ze bijvoorbeeld schrijven dat er steeds meer ongelukken gebeuren op de A12. Dan vraag ik me af: waar baseer je dat op? Omdat er in de laatste twee, drie weken een aantal ongelukken gebeurd zijn?”

Stephan Okhuijsen

Van informatie naar verhalen
Stephan Okhuijsen, tegenwoordig ook wel bekend als ‘Datagraver’, is al jaren gefascineerd door ‘het verhaal achter de data’. Anders gezegd: verhalen die tevoorschijn komen wanneer je verschillende verzamelingen ‘neutrale’ statistische gegevens met elkaar combineert, vergelijkt en analyseert. Op die manier gebruikt hij data om te onderzoeken of bepaalde publieke opvattingen of sentimenten feitelijk wel kloppen, om daarmee het nieuws in een ander daglicht te zetten. Zo beleefde hij in 2005 zijn 15 minutes of fame met het lezen en analyseren van de Europese Grondwet, in aanloop naar het referendum wat daarover zou plaatsvinden. Ook ging hij viral met grafieken over terrorisme tussen 1970 en 2015, die lieten zien dat het terrorisme in de jaren zeventig en tachtig veel erger was.

Tegenwoordig is Stephan druk bezig om van deze “uit de hand gelopen hobby” ook zijn broodwinning te maken. Met zijn bedrijf Datagraver beantwoordt hij sinds 2014 in opdracht ‘datavragen’ van verschillende soorten bedrijven en organisaties. In de stortvloed van bestaande data gaat Stephan op zoek naar nuttige informatie en voorziet hij de uitkomsten vervolgens van context en analyse. Bodhitv was benieuwd naar Stephans ‘andere kijk’ op het toenemende wij-zij denken en andere doemscenario’s.

Je noemt jezelf datagraver. Kun je een voorbeeld geven van een typische graaf-opdracht?
Een mooi voorbeeld van een wat meer complexe opdracht is een vraag die bij me werd neergelegd over rookgedrag. In dit geval wilde de opdrachtgever dit weten over een specifieke doelgroep, namelijk kwetsbare gezinnen waar relatief veel rokers zitten. De vraag is dan om hoeveel mensen het gaat en wat de impact is van dat rookgedrag in termen van: wat kost het de samenleving? En zijn er bepaalde interventies die je kunt doen om roken te voorkomen of ontmoedigen? En wat kost dit de samenleving en wat levert het op? Kortom: wat is het maatschappelijk rendement van zo’n investering? Dat is een interessante en complexe vraag, omdat je daar veel bronnen voor nodig hebt. Bevolkingsgegevens, zoals gezinssamenstelling, cijfers over rookgedrag, medische onderzoeken, cijfers over de impact (hoeveel mensen sterven eraan en op welke leeftijd?) economische cijfers (zoals de impact van roken op werk) cijfers van de gezondheidszorg over de meerkosten van een roker naast een niet-roker. Een hele fascinerende samengestelde opdracht, vanuit één hele simpele vraag: wat kost het roken de samenleving? Een stevige graafopdracht dus.

Volgens sommige wetenschappers, zoals Rick Hanson, is het menselijk brein vier keer meer geneigd om te focussen op dat wat er mis is dan op wat er goed gaat. De zogenaamde ‘negativity bias’. Wellicht verklaart dit waarom ‘slecht nieuws’ het zo goed doet in de media. Hoe zie jij dat?
Daar weet ik alles van. De publicaties die ik doe over terrorisme, dat roept hele gemengde reacties op, omdat ik met die grafieken laat zien dat het in de jaren tachtig en zeventig veel erger was. De reacties zijn dan: “Je gebruikt die grafiek om een probleem te ontkennen, want er zijn nu echt grote aanslagen, het is echt verschrikkelijk! Maar dat is niet het doel van die grafieken, het doel is om context te bieden. Ze laten zien er sprake is van cycli, er zijn moeilijke en makkelijk periodes en terrorisme is niet nieuw. Als het om dit onderwerp gaat is de neiging heel sterk dat het nieuws slecht moet blijven.

Mensen overleden door terrorisme per jaar in Europa 1970-2016
(Mensen overleden door terrorisme per jaar in Europa ,1970-2016. Bron: Datagraver)

Een voorbeeld dat dit illustreert: een jaar of zes, zeven geleden werd ik benaderd door actualiteitenrubriek op TV, voor een item over de olieprijs. Mensen zeggen altijd: als de olieprijs omhoog gaat, stijgt de benzineprijs ook meteen en dan moeten we weken wachten tot ‘ie weer omlaag gaat. In werkelijkheid is het omgekeerd: wanneer de olieprijs te snel stijgt, dan wachten de oliemaatschappijen met het verhogen van de benzineprijs, omdat er anders onrust aan de pomp komt. Maar dat is geen interessant feit: “Oh , ze doen het goed.” Het is een heel apart fenomeen. Maar dat neemt niet weg om het toch te proberen.

Als ik de uitspraken lees in het eerder genoemde Bodhitv-artikel, over het wij-zij-denken, toenemende vervreemding en een dreigende hokjes geest, dan denk ik al snel: dit is nergens op gebaseerd, maar de media maken het elkaar wijs. Heb jij dat ook?
Dat is een moeilijke vraag. Enerzijds kan ik dat gevoel ook hebben, als ik naar Nederland kijk. Het saamhorigheidsgevoel, zeker in de naoorlogse periode, was vroeger wellicht groter, doordat de samenleving als geheel een trauma had opgelopen en vervolgens ook samen de wederopbouw deed. Anderzijds: in die tijd waren de hokjes er ook al. Ik kom zelf uit een dorp dat een protestants en katholiek deel had, en waar dat wij-zij denken toen ook al aanwezig was. Tegenwoordig heeft het een heel andere vorm en richt het zich op de immigranten. Maar ik geloof niet dat er wezenlijk iets is veranderd in de mens, dat het hokjesdenken nu wezenlijk sterker is dan vroeger. Maar het is nu eenmaal een fijn thema om in de media te zetten.

Stel dat je dit de toenemende hokjesgeest met data hard zou willen maken, hoe zou je dan te werk gaan?
Dat is ook een lastige vraag, omdat het een uitspraak is in de tijd. Het gaat over een verandering en dan moet je dus ook de gegevens hebben uit eerdere periodes. Je zou nu aan mensen kunnen vragen: voel je je bedreigd door bepaalde groepen of gediscrimineerd, maar dan moet je dezelfde vragen en antwoorden hebben uit het verleden. Wellicht is daar wel onderzoek naar gedaan. Het CBS doet naast hele harde data ook belevingsonderzoeken. Over veiligheidsgevoel, eenzaamheid en dat soort aspecten. Uit dat soort gegevens zou je wellicht enigszins kunnen destilleren of er een ontwikkeling in hokjesgeest is. Wat misschien wel interessant zou kunnen zijn is om onderzoek te doen binnen alle tijdschriften en kranten en dan te meten hoe vaak het woord hokjesgeest gebruikt wordt. Kan dan heel verrassend zijn dat het in de jaren 60 veel vaker werd gebruikt dan nu. Je zou dan weleens verrast kunnen worden, omdat de kwestie van protestanten en de verzuiling toen een veelbesproken thema was.



Dat ons brein zoveel meer aandacht heeft voor het negatieve zal niet zomaar veranderen, tenzij ieder individu de meditatie methode van Rick Hanson toepast. Ben je niet met een onbegonnen zaak bezig?

Nou, ja, de publieke opinie is inderdaad maar voor een deel te beïnvloeden, maar vervolgens wordt er beleid gemaakt, er worden keuzes gemaakt op basis van wat er gebeurt in de wereld. Wanneer er wordt gezegd: “Ok, terrorisme is een groot probleem, laten we de landsgrenzen sluiten.”

Voordat er zulke drastische maatregelen worden genomen wil ik graag de feiten laten zien. Net als in het debat over de olieprijs, waarbij de overheid oliemaatschappijen wil verplichten om hun cijfers te publiceren op hun site. Je gaat dan regels opleggen aan die bedrijven op basis van de aanname dat ze sjoemelen. Maar ze sjoemelen niet. Die stap van sentiment naar maatregelen, dat is het moment dat ik data wil gebruiken om het debat te beïnvloeden. Om nuchterheid en realiteit erin te krijgen.

Heb je weleens last van ‘beroepsdeformatie’? Wat doe je bijvoorbeeld als je op een verjaardag bent en je mensen hoort praten over hoe erg het wel niet is gesteld met het terrorisme?
Daar ga ik altijd op in door te vertellen wat ik daarover weet. Dat kan ik niet laten.

En als opvoeder? Denk je dat je anders dan andere ouders reageert als je kind 'onware' dingen in het nieuws hoort of van vriendjes etcetera?
Ja zeker. Maar belangrijker nog, ik leer mijn dochter dat ze vooral zelf altijd moet nagaan of iets waar is of niet. Niet alleen maar aannemen wat anderen vertellen.

Welke tendensen of sentimenten en publieke gevoelens vind jij zelf belangrijk om te onderzoeken?
Ik heb een heel lijstje dingen die ik graag zou doen. Maar dat is meer mijn persoonlijke bevlogenheid, Dat gaat dan over ‘beleving’, bijvoorbeeld dat mensen het gevoel hebben dat het steeds slechter gaat in de wereld. Hoe kan je nou structureel laten zien dat mensen, in ieder geval hier, het eigenlijk steeds beter hebben, dat ze langer leven, dat er hier welvaart hebben? Kortom, dat het met ons levensgeluk best goed gaat, Dat zou ik graag eens inzichtelijk maken.

Ook de balen van de angstcultuur? Doe mee met een experiment voor tv
Polarisatie en angst voor terrorisme en vluchtelingen drijven ons verder uit elkaar. Wil je een ander signaal uitsturen? Voor een tv-documentaire willen de makers een experiment aangaan met een aantal mensen om te zien of we ons nog echt kunnen verbinden met de ander. Dit experiment wordt opgenomen op 16 oktober in Amsterdam.
Lees meer >>

Lees meer over de serie Een Andere Kijk en de gasten in het programma >>

Een andere kijk 
is een productie van de boeddhistische stroming bij de KRO-NCRV.
Uitzending: zes afleveringen in september en oktober

Houd boeddhisme in beeld, word hier vriend van de BOS

Ook interessant

tussen_meten_ebn_weten-jan-bor-960.jpg

TV: Tussen meten en weten


Jan Bor, filosoof en zen-beoefenaar, gaat op onderzoek uit hoe de ‘meten-is-weten-blik’ ons leven bepaalt en hoe we anders naar de werkelijkheid kunnen kijken. In vier afleveringen kijkt hij met wetenschappers, kunstenaars en denkers naar waar deze benadering toe heeft geleid. Zijn we er inderdaad op vooruit gegaan? En zijn we er wijzer van geworden? En zelfs: gelukkiger?

Nog interessanter

Laatste artikelen

Onrecht bestaat niet! Of toch wel?
16-11
Onrecht bestaat niet! Of toch wel?
“Waarom moeten mensen altijd kakken op de zwakken?” vraagt Loes zich de laatste tijd vaak af. Het lijkt wel alsof mensen geloven dat we de ervaringen krijgen die we verdienen. Helaas werkt die overtuiging averechts. Het leven ís niet eerlijk, denkt Loes. En dat weten boeddhisten al lang!
Cool to be kind
03-11
Cool to be kind
Vertederend vriendelijk. Anders kan Tom Hannes het niet omschrijven, hoe het voelde om een weekendje vrij van werk in Berlijn te zijn. Tom zou echter Tom niet zijn als hij daarin geen voer ziet voor zijn boeddhistische praktijk.
De blauwe ogen van de Boeddha
19-10
De blauwe ogen van de Boeddha
Boeddhabeeldjes zitten bomvol symboliek. Ja, zelfs die goedkope ‘prullen’ van de Xenos of Blokker. Dus kijk hem maar eens diep in de ogen. Wat wil jouw boeddhabeeldje je vertellen?
Leiderschap, Caring Economics en Neurowetenschap
29-09
Leiderschap, Caring Economics en Neurowetenschap
Ook in het bedrijfsleven begint men te snappen dat de wurgende rat race waarin mensen zich massaal storten niet meer okee is. Mindfulness en neurowetenschap kunnen misschien steun bieden bij het ontwikkelen van leiderschap en een gezondere bedrijfscultuur.
TV: Veerkracht
03-11
TV: Veerkracht
Op zoek naar antwoorden over de mensenrechten die onder druk staan in het huidige politieke klimaat van Amerika brengt filmmaker Babeth VanLoo diverse personages in beeld in een land dat een enorme identiteitscrisis ondergaat. 19 nov op NPO2 bij de Boeddhistische Blik.
TV: Prison Pioneers
31-10
TV: Prison Pioneers
Achter de hoge muren van de gevangenis komt elke maandag een groep gedetineerden bij elkaar voor een cursus mindfulness. Wat is de impact van mindfulness en meditatie op gevangenen? Zondag 12 november, 15:20 op NPO2 bij de Boeddhistische Blik.
Waarom de Boeddha gelijk heeft
12-10
Waarom de Boeddha gelijk heeft
Waarom is geluk zo vluchtig? En waarom zijn we nou nooit eens helemaal honderd procent en duurzaam tevreden? Of is dat helemaal niet zo’n mysterie en zijn we nu eenmaal zo gemaakt?
TV: Vrede vinden in Srebrenica
27-09
TV: Vrede vinden in Srebrenica
Een groep van Zen Peacemakers reist af naar Srebrenica om de gruwelijkheden en het verdriet van de oorlog in Bosnië onder ogen te komen. Zijn deze gebeurtenissen in het vervolg te voorkomen? Nu online te zien.

Pagina 1 | 2 | 3 | .. | 111