Prinses op de knikker

$article/block[@lang=$lang]/name

Prinses op de knikker
In het boeddhisme wordt identiteit vaak als iets gezien dat je 'los moet laten'. Maar wat nou als je dan in allemaal hokjes geduwd wordt waar je niet in wilt? Annemarie houdt een pleidooi voor de dharma als radicaal queer gedachtengoed.

Prinses op de knikker

Mari Opmeer
Mari  Opmeer
  • Geschreven op: 29-10-2015
  • Waardering: 1 Sterren
  • Tags:

In het boeddhisme wordt identiteit vaak als iets gezien dat je 'los moet laten'. Maar wat nou als je dan in allemaal hokjes geduwd wordt waar je niet in wilt? In het kader van de docu BOI, song of a wanderer, houdt Annemarie een pleidooi voor de dharma als radicaal queer gedachtengoed.

Ik wilde iets decoratiefs maken voor in de woonkamer, met knikkers. Dat was slecht nieuws voor mij, want daarvoor moest ik naar een speelgoedwinkel. Speelgoedwinkels - laat ik mijn mening even direct duidelijk maken - behoren tot de meest seksistische plekken op aarde. 

Wie dat wel vindt meevallen is mogelijkerwijs de laatste tien jaar niet in een speelgoedwinkel geweest, of heeft toevallig een lokaal winkeltje vol houten knikkerbanen dat ik wel graag wil bezoeken, maar nooit tegenkom. In tegenstelling tot de Bart Smit of Toys R Us, waar ik niet heen wil, maar die wél overal zijn. Dus betrad ik met frisse tegenzin een wereld waar ik me tegelijk te oud (geen kind) en te jong (geen kinderen) voor voelde. Een wereld, vooral, waarin één ding heel helder is: er zijn jongens en er zijn meisjes en tussen die twee loopt een héél breed gangpad. 

Knikkers... knikkers, waar konden die liggen? 

Ik doolde rond aan de blauwe kant. Auto's, auto's, auto's. Wapens. Robots. Superhelden. Dinosaurusspul. Lego. Misschien in de buurt van de sportdingen? Voetbal… Ik zag ze niet. 

Dan maar de roze kant. Poppen, poppen, poppen. Kinderwagens. Paarden. Prinsessen. Beautysalonspul. Lego-voor-meisjes. Mijn god, een roze plastic dweilkarretje... Shoot me now! Oh nee, kan niet, verkeerde gangpad. 

“Waar liggen de knikkers?” vroeg ik tenslotte. De medewerker nam me mee naar de blauwe kant. 
“Serieus, is dat jongensspeelgoed?” Zei ik, want mijn filter erodeert een beetje op zulke plekken.

“Ja nee het is ook voor meisjes natuurlijk...”, verontschuldigde het winkelmeisje zich. “Maar we moeten ze ergens kwijt, hè.” 

In de aangewezen bak vond ik vervolgens een netje knikkers met Disneyprinsessen erop. Dat vond ik dan weer mooi. 

Puberale fase
Ik heb nu de neiging te vertellen waarom ik dit blauw/rozedenken de definitie vind van wat er mis is in deze wereld, hoe dat voortkomt uit wie ik ben, maar misschien is dat heel onboeddhistisch. Als beoefenaars werken we toch met het idee dat het 'zelf' een 'construct' is. Dat is een radicaal en subtiel idee, dat in de praktijk door beoefenaars soms een stuk conformistischer en botter wordt ingevuld. Zoals dat het zou betekenen dat je niet te hard moet vinden dat je iets bent. Homoseksueel bijvoorbeeld, of Nederlander, of gehandicapt.

Dat klinkt dan ongeveer zo: “Uiteindelijk 'ben' je niets natuurlijk…je moet zo'n identiteit tenslotte toch loslaten.” Of: “Labels zijn toch een vorm van vastklampen aan je ego.” 

Denk daar een wijze, compassievolle glimlach bij. Alsof het expliciet willen benoemen van, bijvoorbeeld, je seksuele oriëntatie of genderidentiteit een volledig begrijpelijke, maar puberale fase is waar je tegenaan moet mediteren tot je er overheen groeit. Ofzo. 

Ja, vast allemaal hartstikke waar. Maar ik kan hier tegenwoordig dus helemaal niks mee. Sterker nog, hoe langer ik op een meditatiekussen zit, hoe minder ik ermee kan. Je 'identiteit loslaten' lijkt in de praktijk vaak gewoon te betekenen dat je niet protesteert als iemand anders een label op je plakt. 

Kattenbakken
Neem dus gender. Heb je maat 39? Dan zijn er alleen sportschoenen in roze, paars of wit (met glitter). Dansles? Mannenchoreografie vereist spieren en vrouwenchoreografie elegantie, dus hopelijk herken je jezelf in een van die combinaties. Ben je een vrouw en een man op een terras en bestel je een bier en een cocktail, wie krijgt dan wat voorgezet? Yeah. 

Zelfs voor het online bestellen van een kattenbak is het buitengewoon belangrijk dat je een hokje aankruist waarmee je eerlijk vertelt wat er zich in je ondergoed bevindt. 

ATTENTIE: U HEEFT NIET ALLE VELDEN INGEVULD!

We hopen er als samenleving bovendien vanuit te kunnen gaan dat je het juiste, bijbehorende ondergoed draagt natuurlijk. Just checking! Het is heel logisch dat je aan dergelijke zaken herinnerd wordt bij het elektronisch aanschaffen van een poepdoos voor je huisdier. 

Mensen die hun gender vanzelfsprekend vinden, kunnen zich waarschijnlijk moeilijk voorstellen hoe onze wereld ervan doorweven is. Zo iemand ziet schoenen, dansles, een vergeetachtige ober, en denkt bij een kattenbak niet aan ondergoed. Maar als je, zogezegd, tot de knikkers van deze samenleving behoort, is bijna elke futiele dagelijkse keuze omgeven door een bizar, gekmakend opdringerig tweesmakenfascisme dat iedereen om je heen om onbegrijpelijke redenen bloedserieus neemt. 

Zo iemand ben ik dus. En daar zou ik dan nu een etiket op kunnen plakken, maar dat is vastklampen aan m'n identiteit enzo, en die moest ik nou juist loslaten toch? 

Moeite doen voor je man
Zou het niet heel geweldig zijn als je met het 'loslaten van je identiteit' dan ook gelijk dit soort dingen niet meer hoefde te horen? 

“Je zou heel mooi zijn in een jurk en met wat make-up!” (Okay dank voor deze informatie.) 

“Waarom verberg je je schoonheid?” (Dat was een psycholoog.) 

“Waarom doe je niet wat meer moeite voor je man?” (*PROEST*) 

Bonuskarmapunten als de mensen om me heen ook geen last meer hebben van mijn identiteit! 

“Vind jij het niet erg dat ze er zo uitziet?” Een kennis op een feestje, tegen mijn wederhelft, want dat is dus toevallig een heteroman. Ik stond ernaast. (“Nee sorry, je ziet er goed uit hoor! Maar je snapt wat ik bedoel, toch?”) 

Bij vlagen zijn het hilarische momenten, maar laten we eerlijk zijn: wie klampt zich hier nou eigenlijk vast aan een idee? Damn right dat gender een construct is. Ik kan niet echt om dat inzicht heen, zeg maar. 

Nee, je 'identiteit loslaten' klinkt heel mystiek, maar bij de kassa van de Spar heeft daar verder niemand een boodschap aan. Die fictieve 'identiteit' is iets dat heel real life bepaalt of je een hypotheek krijgt, of je vader al dan niet naar je bruiloft komt, of je met rust gelaten wordt op straat, of je jezelf wel of niet herkent in films, tv-programma's, liedjes. Als je geheel terecht geen zin hebt in die onzin, dan ben je het netje onplaatsbare knikkers dat we toch érgens kwijt moeten. Kun je je niet wat meer gedragen als een roze schoonmaakkarretje met een zwabber? 

Jurk
Eigenlijk vind ik daarom dat we er in onze boeddhistische communities gewoon mee op moeten houden om zo te praten over identiteit. Het getuigt van een bevoorrecht gebrek aan inzicht in wat die cultureel bepaalde ideeën die we zouden moeten loslaten, in de werkelijkheid kunnen doen. En met de geïmpliceerde oplossingen kan ik ook al niks. Het suggereert dat als je maar lang genoeg mediteert dat: 

a) je ophoudt met het vervelend vinden als mensen je niet respecteren ('lijden is optioneel!'),
b) je je minder uit als dat wringt met je omgeving ('zoek de middenweg!') of
c) je gaat kapotrelativeren wat je eigenlijk voelt (iets met 'minder ego' ofzo) 

Als dat de bedoeling is, dan mag ik er nog wel tien jaar op een meditatiekussen extra aan vastplakken, maar de kans dat ik dat wil is dan klein, want zo'n soort 'middenweg' laat ik liever links liggen. 

Hoe dan ook komt 'laat je identiteit los' in de praktijk nooit neer op heteromannenbeoefenaars die plots in een jurk boodschappen gaan doen. 

Waarom eigenlijk niet? Een jurk is tenslotte gewoon kleding, net als knikkers gewoon speelgoed zijn. Niemand heeft gevraagd om de roze/blauwe hokjes waar we in moeten, ook mannelijke mannen en vrouwelijke vrouwen niet, maar we moeten er allemaal mee dealen. Zouden we de constructie van identiteit niet juist heel serieus moeten nemen? Wij allemaal? Ik zie best veel potentie in de dharma als radicaal queer gedachtegoed! 

Ondertussen is het dus wel zo dat ik mijn grens al ontmoet in iets kleins als een knikker met een Disneyprinses erop. Allemaal heel weinig dharmisch verantwoorde dingen voel ik daarover. Dus misschien, heel misschien, moet je niet naar mij luisteren tot ik een speelgoedwinkel gelijkmoedig in maar ook weer weer uit kan lopen.

BOI, Song of a Wanderer wordt zondag 1 november uitgezonden, om 13:00 uur op NPO2

Headerfoto: Torley

Houd boeddhisme in beeld, word hier vriend van de BOS

Ook interessant

een-andere-kijk-mounir-samuel-930.jpg

TV: Een andere kijk - Mounir Samuel


Politicoloog, schrijver, performer en journalist Mounir Samuel, voorheen Monique Samuel, is een trotse Egyptisch Arabische Nederlander die midden in het proces van geslachtsverandering staat van vrouw naar man. Hij ‘verenigt dankbaar die twee werelden, deze twee botsende culturen in zichzelf’. Nu online te zien.

Nog interessanter

Laatste artikelen

Interview Marieke van Vugt: “Ik zou graag willen dat Rigpa de briefschrijvers bedankt.”
14-06
Interview Marieke van Vugt: “Ik zou graag willen dat Rigpa de briefschrijvers bedankt.”
Al meer dan twintig jaar zat Marieke van Vugt bij Rigpa, toen spiritueel leider Sogyal Rinpoche in de zomer van 2017 openlijk werd beschuldigd van misbruik. Marieke probeert als beoefenaar, wetenschapper en coördinator van het cursusaanbod bij Rigpa Groningen haar weg te vinden in deze complexe situatie. Wat moet er volgens haar veranderen?
Eco-Dharma: Boeddha als natuuractivist
23-05
Eco-Dharma: Boeddha als natuuractivist
Rupert Marques is niet alleen natuuronderwijzer en beoefenaar van vipassana, maar ook natuuractivist. Met het organiseren van de Wildcamp Retreat combineert hij deze drie bezigheden. Waarom doet hij en dat en hoe gaan boeddhisme en ecologie samen? René van der Stok ging mee op kamp en interviewde Marques.
Dalai lama in september naar Nederland
11-05
Dalai lama in september naar Nederland
De dalai lama komt in september naar Nederland. Op 16 en 17 september geeft hij in Rotterdam Ahoy twee openbare lezingen. De eerste wordt ingeleid met een gesprek tussen de dalai lama en Richard Gere, acteur en voorzitter van International Campaign for Tibet. Tickets zijn nu online te koop.
TV: Raghu Rai – An Unframed Portrait
04-05
TV: Raghu Rai – An Unframed Portrait
Een intiem portret over de gepassioneerde Magnum fotograaf Raghu Rai, de vader van de Indiase fotografie, gezien door de ogen van zijn even ambitieuze dochter Avani Rai. Woensdag 16 mei om 22.40 uur op NPO 2 bij de Boeddhistische Blik..
Boeddhistische culturen: Tibetaanse vastenretraite
31-05
Boeddhistische culturen: Tibetaanse vastenretraite
Veel westerlingen associëren het boeddhisme als eerste met mediteren. Maar wat doen boeddhisten uit andere culturen? Judith Sudhölter gaat op tournee langs verschillende niet-westerse boeddhistische groepen. In deel twee doet ze mee aan een vastenretraite in de Tibetaanse tempel in Hantum.
Boekrecensie - The Lost Art of Good Conversation
15-05
Boekrecensie - The Lost Art of Good Conversation
Dat het voeren van een goed gesprek een kunst is, besefte Kitty voor het eerst toen ze net was gestopt met roken. Nu, 21 jaar later, moest ze daar weer aan denken, toen ze het boek "The Lost Art of Good Conversation las, van Sakyong Mipham. Dit is haar recensie.
Symposium over leegte in Amsterdam
04-05
Symposium over leegte in Amsterdam
De westerse filosofen, een paar uitzonderingen daar gelaten, hebben er altijd angst voor gehad. Maar in de boeddhistische filosofie is leegte een, zo niet het centrale begrip. Vrijdagavond 4 mei in Arti et Amicitiae in Amsterdam. Met Melissa Tun Tun, Bruno Nagel en Thomas van Huut
Subsidie voor Belgische Boeddha’s
03-05
Subsidie voor Belgische Boeddha’s
Al sinds 2006 zijn Belgische boeddhisten bezig om als religie door de staat erkend te worden. Waarom is zo’n erkenning nodig en wat zijn de gevolgen? Loes sprak met voor- en tegenstanders.

Pagina 1 | 2 | 3 | .. | 116