Login

Tom Hannes' nieuwe boek: over zen en kunst (en poep en pies)

$article/block[@lang=$lang]/name

Tom Hannes' nieuwe boek: over zen en kunst (en poep en pies)
"De Boeddha van de badkamer" is het nieuwe boek van de Vlaamse zenboeddhist Tom Hannes. Hij koppelt daarin het boeddhisme aan de kunst: Bodhidharma versus Marcel Duchamp.

Tom Hannes' nieuwe boek: over zen en kunst (en poep en pies)

Loes Liemburg
Loes   Liemburg
  • Geschreven op: 10-11-2014
  • Waardering: 4 Sterren
  • Tags:

Tom Hannes ontdekte een fascinerende parallel tussen twee van zijn grootste inspiratiebronnen. De 20e-eeuwse kunstenaar Duchamp nam de waarde van de kunst in de zeik, de 6e-eeuwse zenboeddhist Bodhidharma zette de spiritualiteit van het boeddhisme te kakken. Hannes schreef er een knappe spiegelvertelling over.

Marcel Duchamp en Bodhidharma hebben ogenschijnlijk niets gemeen, maar waren allebei pioniers in veranderende tijden. De een zette een urinoir op zijn kant en noemde het kunst, de ander wilde de leer van karma die in het China van zijn tijd alomtegenwoordig was opnieuw definiëren.

Merkwaardige overeenkomsten
Beide figuren hadden te kampen met tegenwerkingen op hun pad. Bodhidharma was een (fictieve) Indiase leraar in China. Op audiëntie bij keizer Wu gaf hij vreemde adviezen: je krijgt geen verdiensten voor je inspanningen, er is geen heilige waarheid. Keizer Wu vond het helemaal niks, maar eeuwen later is Bodhidharma’s zen-school wijdverspreid. Net zoals de moderne kunst van Duchamp, die tegenwoordig in hoog aanzien staat, ondanks dat bij de lancering van zijn urinoir niemand vond dat je dat kunst kon noemen.

Hannes slaagt erin om het Achtvoudig Pad aan de overtuigingen van Duchamp te koppelen. Duchamp was een echte anti-absolutist, hij vond dat er geen één waarheid is. Wat is een urinoir? Een urinoir op z’n kant is géén urinoir. Voilà stap 1 van het Pad: de juiste visie of anatman, er is geen kern, geen zelf.

Stap 2 is dat je door die leer niet nihilistisch wordt; de intentie is een radicaal welwillende levenshouding, een dienstbaarheid aan de geest. Plus een gevoel voor ethiek, van verantwoordelijkheid (stap 3-5). Ook Duchamp vond dat de kunstenaar een morele verantwoordelijkheid te vervullen heeft.

Tot slot stappen 6 tot 8: meditatie. Duchamp had het over “alleen nota nemen”, de Boeddha over “alleen maar zitten”. Beide zijn niet gemakkelijk, ze vergen inspanning, focus.

De vergelijking tussen de kunst van Duchamp en het boeddhisme is interessant. Beide kennen geen essentie toe aan een kunstwerk/de realiteit. Je moet elk ding, elke gebeurtenis, elke handeling an sich beschouwen. Duchamp en de Boeddha pleiten beiden voor een verregaande niet-contemplatie. Je ziet alleen wat je ziet. Beiden zijn ook anti-esthetisch en anti-hedonistisch: je moet niet wegkijken van het leven, niet iets leukers zoeken.

Extra leuk is dat het urinoir en de iconografische Bodhidharma erg op elkaar lijken. Duchamps kunstwerk
wordt dan ook wel "De Boeddha van de badkamer" genoemd.

Leeservaring
Door de indeling in kolommen leest het boek een beetje kortademig, met al die korte zinnetjes, en de manier waarop je moet lezen, is even zoeken. Maar al gauw ontstaat er een soort intuïtieve lezing, waarbij je zin voor zin heen en weer leest, en soms zo bevangen raakt door het verhaal dat je pas bij een hoofdstukeinde terugbladert. Wel had ik na afloop de behoefte om elk essay ook nog apart te lezen, het was toch wat vluchtig.

Het boek wil gaan over de vraag hoe we een zinnig leven kunnen leiden terwijl we bij gebrek aan religie best wel op de hoogte zijn van de zinloosheid ervan. Oftewel: “Hoe worden we blije koorddansers op het touw van onze levensloop, gespannen boven de afgrond van de leegte?” Het antwoord op die vraag kan een verlichtingspraktijk als het boeddhisme zijn, mits niet teruggebracht tot de een of andere simpele essentie, tot een instrument voor een fijn gevoel, of tot een mystiek redmiddel. Een praktijk om de geest te dienen, waar inzet voor wordt getoond, één die naar een radicaal ander, beter leven streeft en naar een betere samenleving, net zoals goede kunst dat kan doen.

Een mooi, bevlogen pleidooi, doorspekt met talloze poep en pies-anekdotes: geen slechte prestatie!

Houd boeddhisme in beeld, word hier vriend van de BOS

Ook interessant

header_medsceptics.jpg

Meditatie voor sceptici


Ik heb geen tijd. Ik kan het niet. Ik hou het niet vol. Zomaar een greep uit de oneindige reeks smoezen die mensen hebben om niet te mediteren. News anchor Dan Harris weet er alles van en schreef er een boek over.

Nog interessanter

Laatste artikelen

Boeddhistische culturen: Chinese chants voor Kwan Yin
19-04
Boeddhistische culturen: Chinese chants voor Kwan Yin
Veel westerlingen associëren het boeddhisme als eerste met mediteren. Maar wat doen boeddhisten uit andere culturen? Judith Sudhölter gaat op tournee langs verschillende niet-westerse boeddhistische groepen. In dit eerste deel viert ze de verjaardag van Kwan Yin in de Chinees-boeddhistische Longquan-tempel te Utrecht.
TV: Wijsheid van de Himalaya
06-04
TV: Wijsheid van de Himalaya
In het Tibetaans boeddhisme kan een leraar reïncarneren als een nieuwe persoon, als een nieuwe “manifestatie van wijsheid”. Sey Rinpoche is zo iemand. Zondag 22 april om 15.50 uur op NPO 2 bij de Boeddhistische Blik.
Mediteren met kinderen
06-04
Mediteren met kinderen
“Soms mediteer ik in bed en dan zet ik mijn knuffels rechtop zodat ze ook mee kunnen doen.” Op de Troelstraschool kijkt niemand er van op als een kind dit zegt. Al acht jaar mag de school in Geuzenveld zich ‘Mindful School’ noemen. René woont er een mindfulnessles bij en spreekt met mindfulnesstrainer Eline Snel.
Misbruik in het boeddhisme: egoprojectie, overgave en groepsdynamiek
24-03
Misbruik in het boeddhisme: egoprojectie, overgave en groepsdynamiek
Overal waar mensen samenkomen in complexe en hiërarchische systemen, ligt misbruik op de loer. Ook binnen het boeddhisme, getuige de vele misbruikzaken die de laatste jaren in de openbaarheid kwamen. Wat zijn mogelijke valkuilen binnen een student-leraar relatie? En hoe kunnen we hier bewuster mee omgaan?
KFC's Comfort Zone: Een worden met een hartig taartje
12-04
KFC's Comfort Zone: Een worden met een hartig taartje
Meditatie is blijkbaar zo mainstream geworden dat het zelfs de aandacht trekt van grote adverteerders. Goed nieuws, of het begin van het einde? Een analyse van Rod Meade Sperry.
TV: Becoming Who I Was
06-04
TV: Becoming Who I Was
Padma Angdu, een gewoon jongetje uit het Indiase Ladakh, is ontdekt als reïncarnatie van een legendarische hoge Tibetaanse leraar. Het betekent een grote transformatie voor Padma. Zondag 15 april om 14.55 uur op NPO 2 bij de Boeddhistische Blik.
TV: Buddha to Be
29-03
TV: Buddha to Be
De boeddhistische non en vredesactivist Sister Chân Không werkt al vanaf de jaren zeventig samen met Thich Nhat Hanh om het boeddhistische gedachtengoed over te brengen naar het Westen. 8 april om 15:50 op NPO2 bij de Boeddhistische Blik.
TV: Een Andere Kijk - Jacob Ter Veldhuis
23-03
TV: Een Andere Kijk - Jacob Ter Veldhuis
Meer dan 1000 uitvoeringen van zijn composities worden jaarlijks over de hele wereld gespeeld. Jacob Ter Veldhuis is daarmee een van de meest gewilde hedendaagse componisten in Europa. Zondag 1 april op NPO2 om 15.50 bij de boeddhistische blik.

Pagina 1 | 2 | 3 | .. | 115