Login

Tom Hannes' nieuwe boek: over zen en kunst (en poep en pies)

$article/block[@lang=$lang]/name

Tom Hannes' nieuwe boek: over zen en kunst (en poep en pies)
"De Boeddha van de badkamer" is het nieuwe boek van de Vlaamse zenboeddhist Tom Hannes. Hij koppelt daarin het boeddhisme aan de kunst: Bodhidharma versus Marcel Duchamp.

Tom Hannes' nieuwe boek: over zen en kunst (en poep en pies)

Loes Liemburg
Loes   Liemburg
  • Geschreven op: 10-11-2014
  • Waardering: 4 Sterren
  • Tags:

Tom Hannes ontdekte een fascinerende parallel tussen twee van zijn grootste inspiratiebronnen. De 20e-eeuwse kunstenaar Duchamp nam de waarde van de kunst in de zeik, de 6e-eeuwse zenboeddhist Bodhidharma zette de spiritualiteit van het boeddhisme te kakken. Hannes schreef er een knappe spiegelvertelling over.

Marcel Duchamp en Bodhidharma hebben ogenschijnlijk niets gemeen, maar waren allebei pioniers in veranderende tijden. De een zette een urinoir op zijn kant en noemde het kunst, de ander wilde de leer van karma die in het China van zijn tijd alomtegenwoordig was opnieuw definiëren.

Merkwaardige overeenkomsten
Beide figuren hadden te kampen met tegenwerkingen op hun pad. Bodhidharma was een (fictieve) Indiase leraar in China. Op audiëntie bij keizer Wu gaf hij vreemde adviezen: je krijgt geen verdiensten voor je inspanningen, er is geen heilige waarheid. Keizer Wu vond het helemaal niks, maar eeuwen later is Bodhidharma’s zen-school wijdverspreid. Net zoals de moderne kunst van Duchamp, die tegenwoordig in hoog aanzien staat, ondanks dat bij de lancering van zijn urinoir niemand vond dat je dat kunst kon noemen.

Hannes slaagt erin om het Achtvoudig Pad aan de overtuigingen van Duchamp te koppelen. Duchamp was een echte anti-absolutist, hij vond dat er geen één waarheid is. Wat is een urinoir? Een urinoir op z’n kant is géén urinoir. Voilà stap 1 van het Pad: de juiste visie of anatman, er is geen kern, geen zelf.

Stap 2 is dat je door die leer niet nihilistisch wordt; de intentie is een radicaal welwillende levenshouding, een dienstbaarheid aan de geest. Plus een gevoel voor ethiek, van verantwoordelijkheid (stap 3-5). Ook Duchamp vond dat de kunstenaar een morele verantwoordelijkheid te vervullen heeft.

Tot slot stappen 6 tot 8: meditatie. Duchamp had het over “alleen nota nemen”, de Boeddha over “alleen maar zitten”. Beide zijn niet gemakkelijk, ze vergen inspanning, focus.

De vergelijking tussen de kunst van Duchamp en het boeddhisme is interessant. Beide kennen geen essentie toe aan een kunstwerk/de realiteit. Je moet elk ding, elke gebeurtenis, elke handeling an sich beschouwen. Duchamp en de Boeddha pleiten beiden voor een verregaande niet-contemplatie. Je ziet alleen wat je ziet. Beiden zijn ook anti-esthetisch en anti-hedonistisch: je moet niet wegkijken van het leven, niet iets leukers zoeken.

Extra leuk is dat het urinoir en de iconografische Bodhidharma erg op elkaar lijken. Duchamps kunstwerk
wordt dan ook wel "De Boeddha van de badkamer" genoemd.

Leeservaring
Door de indeling in kolommen leest het boek een beetje kortademig, met al die korte zinnetjes, en de manier waarop je moet lezen, is even zoeken. Maar al gauw ontstaat er een soort intuïtieve lezing, waarbij je zin voor zin heen en weer leest, en soms zo bevangen raakt door het verhaal dat je pas bij een hoofdstukeinde terugbladert. Wel had ik na afloop de behoefte om elk essay ook nog apart te lezen, het was toch wat vluchtig.

Het boek wil gaan over de vraag hoe we een zinnig leven kunnen leiden terwijl we bij gebrek aan religie best wel op de hoogte zijn van de zinloosheid ervan. Oftewel: “Hoe worden we blije koorddansers op het touw van onze levensloop, gespannen boven de afgrond van de leegte?” Het antwoord op die vraag kan een verlichtingspraktijk als het boeddhisme zijn, mits niet teruggebracht tot de een of andere simpele essentie, tot een instrument voor een fijn gevoel, of tot een mystiek redmiddel. Een praktijk om de geest te dienen, waar inzet voor wordt getoond, één die naar een radicaal ander, beter leven streeft en naar een betere samenleving, net zoals goede kunst dat kan doen.

Een mooi, bevlogen pleidooi, doorspekt met talloze poep en pies-anekdotes: geen slechte prestatie!

Houd boeddhisme in beeld, word hier vriend van de BOS

Ook interessant

cima_da_conegliano_god_the_father.jpg

Brad Warner en God: een ramble over het onbeschrijfbare


Het boeddhisme is geen religie zegt men, want er is geen god. Brad Warner is het daar niet mee eens. Hij ging als jonge man op zoek naar god, en kwam uiteindelijk bij het zenboeddhisme uit. Nog steeds gelooft hij in God. Hoe valt dat met elkaar te rijmen?

Nog interessanter

Laatste artikelen

Mindful samenwonen in Wake Up Leef
18-01
Mindful samenwonen in Wake Up Leef
Leven in een boeddhistische woongroep: zou dat je beoefening niet enorm verrijken? Judith vroeg het aan de bewoners van Wake Up Leef in Nijmegen Lent.
TV: The Next Guardian
29-12
TV: The Next Guardian
Een film over de diepe kloof tussen vader en zoon in een Bhutaans gezin, waar de tegengestelde verlangens van twee generaties met elkaar in botsing komen. Nu online te zien.
Bezoek Tibetaanse parlementariërs aan Nederland
15-12
Bezoek Tibetaanse parlementariërs aan Nederland
Vier leden van het Tibetaanse parlement in ballingschap brachten eind november een bezoek aan Nederland op uitnodiging van International Campaign for Tibet.
Wat is jouw nieuwjaarswens voor 2018?
14-12
Wat is jouw nieuwjaarswens voor 2018?
Wat wens jij de wereld, je naasten of jezelf toe in 2018? Daarover gaat de laatste Buddha Bites van 2017. Met jullie antwoorden op deze vraag maakt Misha Belien een collectieve nieuwjaarswens voor 2018.
Geven zonder bijbedoeling
11-01
Geven zonder bijbedoeling
Tijdens een rondje shoppen wordt Kitty geconfronteerd met haar ongemak als het op vrijgevigheid aankomt. Aan de hand van de zes paramita’s gaat ze op zoek naar verlichting.
Boeddhistische wijsheid in kersthits
21-12
Boeddhistische wijsheid in kersthits
Zoetsappig, clichématig, oppervlakkig én hardnekkig, want ieder jaar zijn ze er weer: kerstliedjes. Weerstand bieden is zinloos, daarom kun je de oorwurm-veroorzakende deuntjes beter omarmen. Want zit er niet stiekem heel veel wijsheid verscholen in de kerstklappers?
TV: Tussen meten en weten - Wetenschap
15-12
TV: Tussen meten en weten - Wetenschap
Jan Bor ontmoet mensen die in het gebied tussen meten en weten wetenschap bedrijven. Waaronder natuurkundigen Carlo Rovelli en Erik Verlinde en de astrofysicus Trinh Xuan Tuan. Die zegt dat fysica niet de enige manier is om de werkelijkheid te beschrijven. Dinsdag om 22:55 op NPO2 bij de Boeddhistische Blik.
TV: Tussen meten en weten - Gezondheid
07-12
TV: Tussen meten en weten - Gezondheid
In deze aflevering kijkt Jan Bor kritisch naar onze wens om ons lichaam op te delen in segmenten en cijfers. 12 december om 22:55 op NPO2 bij de Boeddhistische Blik.

Pagina 1 | 2 | 3 | .. | 113