Login

De zes Paramita’s deel 6: Wijsheid

$article/block[@lang=$lang]/name

De zes Paramita’s deel 6: Wijsheid
In liefde en oorlog is alles geoorloofd. Maar wat is wijsheid? Rianne zoekt het bij de zesde paramita.

De zes Paramita’s deel 6: Wijsheid

Rianne Pelleboer
Rianne  Pelleboer

In liefde en oorlog is alles geoorloofd. Toch gebruikt Rianne bij voorkeur een paramita, als er weer eens strijd is in haar relatie. Maar welke van de zes moet ze kiezen? 

Bijna een jaar lang ben ik bezig geweest met het onderzoeken van de zes paramita's. Ik ben de pijnlijke confrontatie aangegaan en heb zowel mijzelf als mijn relatie onder de loep genomen. In het proces heb ik me vaak afgevraagd hoe ik moest besluiten op welke paramita ik beroep moest doen in bepaalde situaties. Nu is de tijd rijp voor het verlossende antwoord: wijsheid.

De zes paramita’s of perfecties zijn deugden die een bodhisattva in de loop van zijn spirituele pad ontwikkelt. De paramita’s zoals onderscheiden binnen het Mahayana boeddhisme zijn:

1 Dana - vrijgevigheid
2 Shila – discipline of zedigheid
3 Kshanti - geduld,
4 Virya - toewijding of energie
5 Dhyana - concentratie of meditatie
6 Prajna - inzicht of wijsheid 

In latere versies van de boeddhistische canon  werden er nog vier deugden toegevoegd:

7. Upaya - bekwaamheid, methode
8. Pranidhana - belofte, resolutie, doorzettingsvermogen
9. Bala: spirituele kracht
10. Jnana: niet-conceptuele wijsheid.

Klik hier voor een overzicht van de paramita's volgens het Theravada boeddhisme.

Prajna paramita of de paramita van transcendente wijsheid is de paramita waaruit de vijf andere paramita's groeien. Deze wijsheid is de intelligentie die je nodig hebt om onderscheid te kunnen maken tussen wat goed en wat niet goed is. Het is de intelligentie die je inzicht geeft in hoe je moet handelen. Met de intelligentie van deze paramita weet je of je de paramita van vrijgevigheid, discipline, verdraagzaamheid, ijver of meditatie moet toepassen. De paramita's zou je kunnen beschrijven aan de hand van een keizer die met verschillende legers onderweg gaat om de vijanden te verslaan. Zonder een bevelhebber zouden alle losstaande legers alle kanten op gaan en zou de strijd geen effect hebben. Het leiderschap van de keizer zorgt ervoor dat de legers samenwerken en hun doel bereiken. De keizer, de paramita van wijsheid, heeft het overzicht en kan daarom de andere legers aansturen op een manier die het beste resultaat oplevert.

Ja-maar-ik-dan modus
Als mijn partner en ik het totaal niet met elkaar eens zijn vind ik het soms moeilijk om in te zien wat zijn kant van het verhaal is. Mede omdat we met zijn tweeën aan het touwtrekken zijn en allebei in onze 'ja-maar-ik-dan' modus zitten. Dan lijkt open zijn en communiceren een hele opgave. Tibetaans Boeddhistische leraar Chogyam Trungpa Rinpoche heeft voor deze situatie een goed advies. “Als het verlangen om te communiceren (de paramita van vrijgevigheid) sterk is dan heb je de paramita van wijsheid nodig om te ontdekken wat het onmogelijk maakt om te communiceren.” Er zijn verschillende redenen waarom communicatie niet werkt. Misschien wil je alleen maar praten en jouw verhaal vertellen maar ben je niet bereid om naar je vriend te luisteren. Misschien wil je zo graag communiceren, waardoor de ander zich overweldigd voelt en geen ruimte heeft om op je te reageren. “Je doet dit natuurlijk met de beste bedoeling”, zegt Trungpa, “maar we moeten behoedzaam zijn dat we de hele situatie zien. We moeten leren om ook het standpunt van de ander te zien.” Vaak proberen we onze eigen ideeën en meningen aan de ander op te dringen en dat is een hele hardhandige manier van communiceren. Een manier van communiceren die volgens Trungpa niet werkt. De enige manier om goed te communiceren, zegt hij, is om te leren hoe we de andere ruimte en openheid kunnen geven.

Als je gaat nadenken over waarom de communicatie niet goed loopt is het makkelijk om de situatie te veel te analyseren. Ik kan na een ruzie best een uur na denken over wat is gebeurd en mezelf een schouderklopje geven omdat ik heb begrepen wat er mis ging. 'Gefeliciteerd Rianne, wat ben je toch wijs' denk ik dan. Vervolgens verandert er niks en dan vraag ik me af hoeveel zin het eigenlijk had om zoveel tijd te steken in het analyseren van wat er is gebeurd.

Comfort zone
Susan Piver, lerares binnen de Shambhala traditie, zegt dat de wijsheid van deze paramita los staat van onze opvattingen en onze inzichten. Door het idee dat iets 'mijn' wijsheid is op te geven. Door een connectie te maken met wijsheid zelf ontstaat er ruimte. Uit die ruimte komt een soort intelligentie voort die allesomvattend is en veel groter is dan 'ik'. Ze zegt dat als je in je relatie denkt dat je het allemaal al weet en begrijpt, dat je denkt precies te weten wat er gaande is, dat het dan moeilijk is om echt contact met je partner te maken omdat jouw opvattingen en ideeën dan als een muur tussen jou en je partner instaan. Het heeft geen zin om elke situatie te analyseren waarom je ruzie maakt en waarom je het weer bijlegt. “Het gaat erom”, zegt Susan, “dat je alle concepten die je hebt over wie je bent, wie de ander is en wat het in zou moeten houden om lief te hebben los moet laten." Als je dat doet kom je terecht in die ruimte buiten je comfort zone, die het mogelijk maakt om echt met iemand te communiceren.”

The battle of San Romeo door Paolo Ucello. Bron: Wikimedia


Waarom?
Net als iedereen heb ik ook weleens mijn slechte dagen, maar dat is niet voor iedereen even zichtbaar. Op mijn slechte dagen is de wereld een donkere plek en is alles verschrikkelijk moeilijk en is iedereen tegen mij. De dagen dat mijn inlevingsvermogen in anderen op nul staat zijn ironisch genoeg de dagen dat ik de meeste conflicten heb. Een grap van mijn vriend valt verkeerd. Een mug verandert binnen drie seconden in een gigantische olifant en vanuit het niets is er een situatie waar we allebei niet meer omheen kunnen. Ik zou kunnen zeggen dat we een conflict hebben omdat ik mijn grijze zonnebril op heb, omdat hij gewoon geen rekening met mijn gevoelens kan houden, omdat hij niet snapt dat het mijn dag niet is, omdat ik waarschijnlijk gewoon waardeloos ben en omdat het mijn lot is om te eindigen als een oude vrijster met minstens twintig katten, maar wat schiet ik er mee op?

Toen ik weer eens verstrikt zat in een gedachte kronkel waarom een situatie was zoals die was ontdekte ik dat het helpt om het 'waarom' los te laten. Waarom is een vraag om je hoofd bezig te houden. Het is geen vraag die je helpt een oplossing te vinden. Het lijkt alsof die waarom het onmogelijk maakt om de hele situatie te zien. Een korte vraag die het onmogelijk maakt om contact te maken met mijn eigen gevoelens en de gevoelens van een ander.

Wat ik ontdekt heb in mijn onderzoek naar de paramita's is dat elke situatie, elk gevoel en elke gedachte mij kunnen helpen om bodhicitta, een ontwaakt hart, te ontwikkelen. Als ik in staat ben om mezelf, met zowel mijn goede als minder goede eigenschappen, te accepteren, om compassie te hebben voor mezelf als ik weer meegesleurd wordt in een tsunami van emoties en gedachten, als ik mijn concepten los kan laten en mijn plek in kan nemen in de ruimte die zich buiten mijn comfort zone bevind dan is er niks meer wat me ervan weerhoud om mijn hart voor iedereen te openen. Elk moment van de dag kan ik trainen om liefdevoller en compassievoller te zijn. Zo kan ik, zelfs op mijn meest donkere dagen, met mijn gereedschapskist vol paramita's werken aan een goede relatie met mijn vriend.

Lees ook de andere delen in deze serie:

Deel 1: Vrijgevigheid
Deel 2: Discipline
Deel 3: Verdraagzaamheid
Deel 4: IJver
Deel 5: Meditatie

Houd boeddhisme in beeld, word hier vriend van de BOS

Ook interessant

header_gevenzonderbijbedoeling.jpg

Geven zonder bijbedoeling


Tijdens een rondje shoppen wordt Kitty geconfronteerd met haar ongemak als het op vrijgevigheid aankomt. Aan de hand van de zes paramita’s gaat ze op zoek naar verlichting.

Nog interessanter

Laatste artikelen

Mindful samenwonen in Wake Up Leef
18-01
Mindful samenwonen in Wake Up Leef
Leven in een boeddhistische woongroep: zou dat je beoefening niet enorm verrijken? Judith vroeg het aan de bewoners van Wake Up Leef in Nijmegen Lent.
Boeddhistische wijsheid in kersthits
21-12
Boeddhistische wijsheid in kersthits
Zoetsappig, clichématig, oppervlakkig én hardnekkig, want ieder jaar zijn ze er weer: kerstliedjes. Weerstand bieden is zinloos, daarom kun je de oorwurm-veroorzakende deuntjes beter omarmen. Want zit er niet stiekem heel veel wijsheid verscholen in de kerstklappers?
TV: Tussen meten en weten - Wetenschap
15-12
TV: Tussen meten en weten - Wetenschap
Jan Bor ontmoet mensen die in het gebied tussen meten en weten wetenschap bedrijven. Waaronder natuurkundigen Carlo Rovelli en Erik Verlinde en de astrofysicus Trinh Xuan Tuan. Die zegt dat fysica niet de enige manier is om de werkelijkheid te beschrijven. Dinsdag om 22:55 op NPO2 bij de Boeddhistische Blik.
TV: Tussen meten en weten - Gezondheid
07-12
TV: Tussen meten en weten - Gezondheid
In deze aflevering kijkt Jan Bor kritisch naar onze wens om ons lichaam op te delen in segmenten en cijfers. 12 december om 22:55 op NPO2 bij de Boeddhistische Blik.
TV: The Next Guardian
29-12
TV: The Next Guardian
Een film over de diepe kloof tussen vader en zoon in een Bhutaans gezin, waar de tegengestelde verlangens van twee generaties met elkaar in botsing komen. Nu online te zien.
Bezoek Tibetaanse parlementariërs aan Nederland
15-12
Bezoek Tibetaanse parlementariërs aan Nederland
Vier leden van het Tibetaanse parlement in ballingschap brachten eind november een bezoek aan Nederland op uitnodiging van International Campaign for Tibet.
Wat is jouw nieuwjaarswens voor 2018?
14-12
Wat is jouw nieuwjaarswens voor 2018?
Wat wens jij de wereld, je naasten of jezelf toe in 2018? Daarover gaat de laatste Buddha Bites van 2017. Met jullie antwoorden op deze vraag maakt Misha Belien een collectieve nieuwjaarswens voor 2018.
Geen bullshit voor de Boeddha
07-12
Geen bullshit voor de Boeddha
In het boeddhisme is de waarheid belangrijk, maar hoe blijven we waarachtig in het tijdperk van de lulkoek? René prikt door de bullshit heen met boeddhistisch advies.

Pagina 1 | 2 | 3 | .. | 113