Kerstcolumn: 'De troost waarop wij hopen, kan via ons plaatsvinden'

• Auteur: Gastauteur Bodhitv
• Geschreven op: 29-12-2011
• Reacties: 0
• Waardering: 3,2 Sterren
• Tags:
  • column
  • compassie
  • verlichting
  • bodhisattva

Drs. Annewieke Vroom is godsdienstfilosoof aan de Vrije Universiteit. Zij doceert een lint van wijsgerige vakken aan de opleidingen theologie, islam en religiestudies op de Faculteit der Godgeleerdheid. Meer over Annewieke...


Het mooiste aan het kerstverhaal heb ik altijd de icoon van de annunciatie gevonden, waarop de communicatie tussen Gabriel en Maria wordt afgebeeld. Met name de middeleeuwse versies ervan, van Fra Angelico bijvoorbeeld, eenvoudig, verstild. Kunt u zich die iconen voor de geest halen? In mijn favoriete versie zit Maria met licht gebogen hoofd in een vertrek te lezen, in een rode jurk met een blauwe cape erover. De engel Gabriel heeft een roze gewaad aan, met heel veel goud erin. Hij bevindt zich in hetzelfde vertrek, maar tussen hem en Maria in staat een zuil, wat aangeeft dat de twee uit verschillende werelden zijn. Hij buigt een beetje naar beneden, om op ooghoogte met Maria te komen. De beweging zit nog in zijn lichaam, alsof hij net komt aangevlogen, een stuk vleugel buitenshuis. Hij spreekt de woorden van God, die, in goud geschilderd, door de lucht heen in bogen naar Maria toestromen.

Puur dat beeld: Maria, ontvankelijk van hart, sereen, pretentieloos, haar boek nog op haar knie. En dat er dan een engel tegen haar spreekt. Maria is gewaar van wat er gebeurt. En –dat zei ik er vroeger bij als ik het plaatje zag- ze ‘bewaarde deze woorden in haar hart’.

Het leek mij toen de enige zinnige reactie: verstild zitten, en in je hart overwegen. Nu denk ik, wellicht zou ik me te pletter schrikken, zo’n stralende engel op het balkon, maar dit heb ik nooit echt zo gevoeld. Als woorden van God komen, kan dit – de mystici ten spijt – geen angst inboezemen. In mijn beleving, en dat is waarschijnlijk waarom de afbeelding me nog steeds zo raakt, wacht Maria al lang, al wist ze misschien niet dat ze wachtte op die engel.

Uit de icoon van Angelico spreekt het verlangen naar een verbinding met die God waar het in de verhalen van mijn jeugd over ging. En bij Maria gebeurt het – een engel spreekt haar aan. Gabriel zegt haar: “Je zult een kind baren, de zoon van God”. Die zoon zal de belichaming van vrede zijn. Dit verwijst natuurlijk naar de historische Christus, zijn levensverhaal en de betekenis ervan. Maar wat mij aan deze icoon ontroert is dit: die boodschap die komt als van een Engel, te ontzaglijk om te bevatten, maar zo vertrouwd dat het zonder afweer ontvangen kan worden: ‘jij kunt vrede voortbrengen’.

Dit is wat Gabriel aan Maria geeft, dit is zijn geschenk- groot en onbevattelijk: het kind van God komt uit jou voort. De vrede groeit meest intiem in haar binnenste. Dat is de opperste acceptatie door God, het grote Mysterie, denk ik nu. God brengt haar via de engel een zin, een levensdoel, en laat het haar weten.

Het is wat de bodhisattva Kuan Yin, die ik ken van het prachtige beeld dat in een zendo in Gent staat, mij zegt, als ik voor haar op een kussen zit in de avondschemering: het is werkelijk zo, dat de troost waarop wij hopen, via ons plaats kan vinden.

Kerst betekent voor mij, dat wij aan dit vredeslicht, ondoorgrondelijk subtiel en onmetelijk diep, kunnen deelnemen. Het vertrouwen, dat het altijd mogelijk is om vrede uit te drukken met ons bestaan, is echt een viering waard. Een prachtige uitdrukking van dit vertrouwen is in de boeddhistische traditie de gelofte. De gelofte, die in de zendo in vier delen gechant wordt, komt voort uit dat diepe menselijke verlangen naar waarachtige verbinding, naar troost voor iedereen. Kuan Yin heeft het wellicht aangekondigd, en Gabriel op een andere manier, maar dit vertrouwen hoort, denk ik, bij ons- diep van binnen. 

Om dit audio-bestand te kunnen beluisteren heeft u de flash player en JavaScript ondersteuning nodig.

Social media