Themaweek 'Consuminderen': Boeddhistisch consumeren

• Auteur: Jeroen Maas
• Geschreven op: 12-12-2011
• Reacties: 0
• Waardering: 2,6 Sterren
• Tags:
  • bewustzijn
  • verlangen
  • westers boeddhisme
  • consuminderen

Door Emy van Gorkom

Het is pas oktober als het eerste ‘ouders-op-het-schoolplein-gesprek-over-december’ zich aandient met de grote vraag: ‘Heb jij al je inkopen voor Sinterklaas gedaan?’ Nee, bedenk ik mij, die heb ik niet, ik heb er nog niet eens over nagedacht.

De gesprekspartner blijkt tot haar opluchting al helemaal klaar te zijn. Schoencadeautjes, inpakpapier, de ‘grote’ cadeautjes... Ze heeft het allemaal al in huis. Ik betrap mijzelf op enige jaloezie; het lijkt mij stiekem heerlijk om in oktober al klaar te zijn voor december. Waarom doe ik dat eigenlijk niet?

Schuiven en stress
Cadeaus kopen voor de feestdagen schuif ik altijd zo lang mogelijk voor me uit, in de regel tot het weekend voor de aankomst van Sinterklaas. Dan ren ik gauw een winkel in – het liefst één met heel veel overbodige rommel – om schoencadeautjes te scoren, waar ik vervolgens een halve paniekaanval krijg, omdat ik niet weet wat ik de kinderen geven moet. Geen snoep, want de kinderen krijgen al veel te veel snoep in december. Niet te duur, want daar is pakjesavond voor. Niet onzinnig, want ik wil niet nog meer onzinnige troep in huis. Uiteindelijk lukt het meestal wel, en kom ik thuis met simpele knutselwerkjes en spelletjes. Soms lukt het niet en wordt het toch snoep. In alle gevallen moet ik daarna nog drie dagen bijkomen van de stress.

Dit ritueel herhaalt zich een weekend voor pakjesavond nog een keer, maar dan met iets meer budget. Vervolgens durf ik op pakjesavond tegenwoordig niet eens meer aan de buren te vragen om bij ons aan te komen kloppen, omdat er zo opzichtig veel voor de deur staat. Een groot nadeel aan de opkomst van de ‘moderne’ familie is namelijk dat het niet uitmaakt hoe verantwoord ik omga met inkopen, het merendeel van wat ze krijgen is toch onzinnig en zoet. Na twee generaties scheidingen en nieuwe partners zijn er voor mijn kinderen inmiddels een stuk of 11 (!) familieleden die in meer of mindere mate aanspraak kunnen maken op het grootouderschap, allemaal mensen die vinden dat zij het recht hebben om mijn kinderen te verwennen. Zelfs als hun twee ouders (en partners) alleen maar nuttige zaken kopen, verzuipen ze er nog in. Daar kan ik weinig aan doen, maar dat weten de buren niet.

Machteloosheid
Als ik bij mijzelf te rade ga waarom ik dit altijd op het laatste moment laat aankomen, ontdek ik dan ook dat het vooral te maken heeft met gevoelens van machteloosheid. Hoe ik het ook aanpak, het wordt altijd een genante vertoning waarvan ik door de grond zak. Ook ik vind namelijk dat mijn gezin zo min mogelijk zou moeten verbruiken, gezien de enorme schade die de massaproductie in de wereld veroorzaakt. En ook ik denk dat je niet gelukkig wordt van spullen en zou het prettig vinden als het lukt om dit inzicht mee te geven aan mijn kinderen. Dus schuif ik het maar liever voor mij uit, totdat er zo weinig tijd over is dat ik er niet meer over na kan denken en er niets anders opzit dan mij met dichtgeknepen ogen over te geven aan de ‘december-achtbaan’.

Onder die machteloosheid zit echter nog meer, ontdek ik bij nadere introspectie, namelijk de weerstand die het zwart-wit denken over consumeren bij mij oproept. Het zal wel een calvinistisch trekje zijn, maar bij alles wat ik aanschaf krijg ik gratis een portie schuldgevoel cadeau. Daar raak ik vervolgens gefrustreerd van, want ik leef al zo ontzettend zuinig. Het is voor mij niet altijd in te schatten hoeveel schade het produceren en vervoeren van de door mij aangekochte spullen veroorzaakt, maar één ding lijkt toch zeker: niet aanschaffen is altijd beter. De vraag is of dit wel waar is. Is het altijd beter om niet te consumeren?

Niet consumeren?
Vanuit boeddhistisch perspectief lijkt het antwoord hierop ja te zijn. Spullen roepen immers gehechtheid op en dat willen we niet. Bovendien is het niet de bedoeling anderen schade toe te brengen, iets wat in de regel wel gebeurt bij het produceren van al die spullen. Maar zo simpel is het niet: als we allemaal tegelijk zouden stoppen met consumeren zou de economie een ongekende oplawaai krijgen, met als gevolg dat vooral de mensen die toch al niets hebben, nog minder hebben.

Daarnaast is het bekend dat Boeddha niet het ene of het andere uiterste preekt, maar de middenweg. Mijzelf volledig onderdompelen en laten meeslepen door onze consumeercultuur is niet gezond, maar mijzelf er volledig buiten plaatsen ook niet. Spullen gebruiken, kopen of wegdoen is op zichzelf geen schande, zo lang het materiële welzijn maar in dienst staat van het welzijn van mijzelf en anderen. Je kan niet leren als je honger hebt, en je kan weinig voor de wereld om je heen betekenen als je jezelf buiten spel zet. Het gaat pas mis op het moment dat je welzijn wordt afgemeten aan je spullen, een kwaal waar onze economen wel, maar ik – waarschijnlijk uit zelfbescherming als fulltime studerende moeder – niet zo’n last van heb.

De economiefilosoof Schumacher zegt het mooier in zijn hoofdstuk over boeddhistische economie in zijn boek ‘Small is Beautifull’: ‘Niet de rijkdom staat de bevrijding in de weg, maar de gehechtheid aan rijkdom; niet het genieten van prettige dingen, maar het begeren ervan.’

Het maaaaag!
Ofwel: ik mag best iets kopen voor mijn kinderen en al die ‘bonusfamilie', zolang het maar niet om het hebben zelf gaat. Een boek als middel tot kennis, of een muziekinstrument om jezelf te leren uiten, daar is allemaal niets mis mee. Weer een racebaan voor zoonlief, zoals hij had gevraagd, is een ander verhaal. Daar heeft hij er al, dankzij diezelfde familie, drie van en speelt hij nooit mee. Maar dat zou ik precies om die reden toch niet gekocht hebben. Dan is het verder natuurlijk zaak om te zorgen dat niet alleen ik, maar ook de kindertjes niet te gehecht raken aan hun spullen, maar ook daar maak ik mij weinig zorgen over – ze zijn in ieder geval weinig onder de indruk als ik spullen afpak omdat ze zich niet netjes gedragen. Misschien dat dit iets te maken heeft met de veelvoud aan spullen die zij dankzij alle grootouders hebben. Kennelijk heeft het hebben van te veel speelgoed waar je niet om gevraagd hebt als voordeel dat het geen bal uitmaakt als je Nintendo DS ineens verdwijnt.

Volgend jaar kan ik dus met opgeheven hoofd, op tijd, mooie boeken en creatief uitdagend spul uitzoeken zonder dat ik daar drie dagen van moet bijkomen. So far, so good. Nu nog leren om het dicht bij mijzelf te houden, en me niet te schamen als ik de buren vraag om aan te kloppen.

Social media