Boeddhistisch Bidden of: de Dharma in het westen

$article/block[@lang=$lang]/name

Boeddhistisch Bidden of: de Dharma in het westen
Er zijn naar mijn gevoel nog veel boeddhistische praktijken niet verkend in het westen die zeer de moeite waard zijn in ons pad naar verlichting. Zodoende introduceer ik hier: ‘Boeddhistisch Bidden’.

Boeddhistisch Bidden of: de Dharma in het westen



De komst van het Boeddhisme naar het Westen is nog nauwelijks een eeuw aan de gang en is, wat mij betreft, nog lang niet voltooid. Als ik dat proces tot nu toe beschouw zie ik enkele opmerkelijke tendensen. Zo wordt bijvoorbeeld vaak onze westerse waarde van democratie en gelijkheid op klassieke boeddhistische teksten gelegd. Als mensen dan vervolgens met hiërarchie binnen boeddhistische tradities geconfronteerd worden, schrikken ze daarvan of zien ze dat als niet ‘echt’ Boeddhisme.

Hoewel ik niet wil ontkennen dat hiërarchische verhoudingen hele kwalijke gevolgen kunnen hebben (ik zal niet uitweiden over de katholieke kerk hier…), heb ik er veel aan gehad mijn eigen arrogante individualisme – ‘Ik moet het zelf allemaal ontdekken’ en ‘Uiteindelijk ben ik de enige die mijzelf echt kent’ - opzij te schuiven. Die ene keer dat ik besloot op mijn leraar/vriend te vertrouwen en niet tegen mijn vader in te gaan op een zeker moment in plaats van mijn hakken stevig in het zand te zetten, staat mij nog helder voor ogen: het scheelde mij een ruzie en bracht zowaar een verbetering in de verstandhouding teweeg.

Een andere tendens in het westen is een sterke nadruk op bijzondere ervaringen. Satori, Kundalini, of een andersoortige verlichtingservaring: als het maar spectaculair is en vooral ook snel komt. Deze tendens hangt historisch samen met bijvoorbeeld denkers als Williams James. Vanuit een waardering voor religie, maar met de gedachte dat oude dogma’s niet meer voldeden, richtten zij zich op de spirituele ervaring als de kern van spirituele tradities. Dit is in zekere zin terug te zien bij veel van de hedendaagse spirituele cultuur in Nederland. Men shopt van de ene stroming naar de andere workshop naar weer een andere retraite op zoek naar mystieke of ‘yogische’ verlichtingservaringen.

Enerzijds schuilt hier een zekere schoonheid in: een diepe wens om iets te vinden dat werkt door ‘empirisch’ te werk te gaan. Aan de andere kant leveren mijn meditatiesessies doorgaans veel minder op als ik mezelf weer eens allerlei verhalen vertel over wat voor mooie ervaringen mij wel niet allemaal zou moeten overkomen. Het idee dat we iets moeten verkrijgen, blijkt echter steeds weer een goede voedingsboden voor lijden, daar wees de Boeddha in de Tweede Edele Waarheid al op. Ajahn Sumedho, leerling van de beroemde Ajahn Chah en een van de oudste nu levende westerse monniken, zegt over dergelijke fantasieën:

‘Maar dat is niet hoe het is. Hoe het is, is zo; dus gewaarzijn gaat niet om het creëren van omstandigheden, onderhandelen, of klagen, maar om erkennen. Ik denk dat het hele doel van ons menselijk bestaan het leren van de lessen die we moeten leren is, onszelf bevrijden van onwetendheid, en dat is alleen mogelijk door gewaarzijn, niet door een of andere persoonlijke prestatie.’[i]


Een derde voorbeeld: de sterke nadruk op de ‘wetenschappelijkheid’ van het Boeddhisme. Het klopt wat mij betreft dat het Boeddhisme een opmerkelijk open en ervaringsgerichte houding aanneemt en bij tijd en wijle erg flexibel met waarheidsclaims kan omgaan (de tradities stellen al eeuwenlang dat veel van de teksten interpretatie behoeven), maar tegelijkertijd functioneert het boeddhisme met hele andere doelen als uitgangspunt: de menselijke ervaringswereld en het welzijn van levende wezens.

Naar mijn gevoel gaat er heel veel waardevols verloren als we veel van de traditionele verhalen afdoen als ‘bijgeloof’. En, hoewel ik natuurlijk (oprecht!) heel blij ben dat mensen ermee geholpen worden, ik vind het toch jammer dat boeddhistische meditatietechnieken (‘mindfulness’) verworden tot een medicijn tegen stress, depressie enzovoorts, als dat betekent dat de andere vleugel van de boeddhistische vogel verloren gaat: meditatie én wijsheid, methode en visie. Er zijn naar mijn gevoel nog veel boeddhistische praktijken niet verkend in het westen die zeer de moeite waard zijn in ons pad naar verlichting. Zodoende introduceer ik hier: ‘Boeddhistische Bidden’.

Dit ‘Boeddhistisch Bidden’ is één van de hele belangrijke boeddhistische beoefeningen die in alle boeddhistische tradities waar ik mee bekend ben algemeen beoefend wordt. (En dan heb ik het over tradities zo divers als de Theravāda, Tibetaanse, Chinese en Japanse.) Bij ‘bidden’ denken wij als Europeanen al snel aan een communicatie met een God met hoofdletter G die ver weg boven ons meeluistert en ons misschien zal belonen met een passend antwoord. Het Boeddhisme zou het Boeddhisme echter niet zijn als het ons geen waardevolle andere manieren van denken zou aanreiken.

‘Boeddhistisch bidden’ is namelijk beter vertaald eigenlijk de ‘overdracht [of: opdracht] van verdienste’. Dit beoefen je doorgaans ter afsluiting van een beoefening. Dat kan zowel meditatie of recitatie zijn geweest als iets tastbaars als het helpen oversteken van een oud vrouwtje (om clichématig te zijn; natuurlijk valt je vrijwilligerswerk of je hulp aan een klasgenoot of collega hier ook onder!). Na zo’n handeling reflecteer men in de Chinese traditie bijvoorbeeld vaak als volgt:

Moge de deugd en verdienste door dit werk verkregen,

De Zuivere Boeddhalanden sieren,
Moge het de zorg van onze meerderen inlossen,
En de last van zij die lijden verlichten.
Mogen allen die hiervan horen of het zien,
De aspiratie voor Bodhi [Ontwaken] voortbrengen,
En als dit retributie lichaam sterft,
Tezamen wedergeboren worden in het Land van Ultieme Zegeningen.


Essentieel in dit boeddhistisch bidden is dus dat we uitgaan van onze eigen goedheid; er hoeven geen goden bij te komen kijken. Hierdoor wordt de afstand met onze geleefde werkelijkheid aanzienlijk kleiner: boeddhistisch bidden gaat niet uit van lange afstandscommunicatie, maar werkt vanuit de realisatie dat wij allen op een diepe manier verbonden zijn.

Een contemplatie op de elementen leert ons dat we datgene waar wij uit bestaan (aarde, hitte, lucht en water) delen met alle andere wezens. Zelfs onze geest, die wij meestal als onze eigen geest zien, bestaat op eenzelfde manier en in dezelfde ruimte als die van alle andere wezens. Dat is niet alleen een manier om de overdracht van verdienste te begrijpen, maar roept ook zorg en mededogen voor levende wezens op. Juist deze zorg is vaak onderdeel van de overdracht. Dat zien we bijvoorbeeld terug in dit Tibetaans vers:

Mogen allen door deze verdienste alwetendheid verkrijgen,
Moge het de vijand, verkeerd handelen, verslaan.
Moge ik alle wezens redden van de stormige golven,
Van geboorte, ouderdom, ziekte en dood, uit de oceaan
van samsāra[ii]

Zoals opgemerkt, zie ik veel opmerkelijkheden in de komst van het Boeddhisme naar het westen. Sommigen baren mij wel enkele zorgen, maar in andere ontwikkelingen komt naar mijn gevoel het stralende licht van het Boeddhisme op een authentieke en passende manier in nieuwe vormen tot uiting. Bijvoorbeeld als één van mijn leraren het hierboven beschreven ‘Boeddhistisch Bidden’ op westerse melodieën zingt:

Zie voor tekst en (meer) uitleg: http://drbu.org/content/world/dedication-merit



[i] Vertaald uit Ajahn Sumedho (2007). The Sound of Silence: the selected teachings of Ajahn Sumedho. Somerville: Wisdom Publications
[ii]Overgenomen en vertaald van een site waarop er ook een uitleg te vinden is: http://www.dallas.shambhala.org/DedicationofMeritandExplanation.php.



Houd boeddhisme in beeld, word hier vriend van de BOS

Ook interessant

bright-now_header.jpg

Op naar Verlichting (met een smartphone in de hand)


Op het Bright Now festival realiseert Yara zich dat ze er het boeddhisme in een fris jasje ziet: modern boeddhisme voor een nieuwe generatie!

Nog interessanter

Laatste artikelen

Eco-Dharma: Boeddha als natuuractivist
23-05
Eco-Dharma: Boeddha als natuuractivist
Rupert Marques is niet alleen natuuronderwijzer en beoefenaar van vipassana, maar ook natuuractivist. Met het organiseren van de Wildcamp Retreat combineert hij deze drie bezigheden. Waarom doet hij en dat en hoe gaan boeddhisme en ecologie samen? René van der Stok ging mee op kamp en interviewde Marques.
Dalai lama in september naar Nederland
11-05
Dalai lama in september naar Nederland
De dalai lama komt in september naar Nederland. Op 16 en 17 september geeft hij in Rotterdam Ahoy twee openbare lezingen. De eerste wordt ingeleid met een gesprek tussen de dalai lama en Richard Gere, acteur en voorzitter van International Campaign for Tibet. Tickets zijn nu online te koop.
TV: Raghu Rai – An Unframed Portrait
04-05
TV: Raghu Rai – An Unframed Portrait
Een intiem portret over de gepassioneerde Magnum fotograaf Raghu Rai, de vader van de Indiase fotografie, gezien door de ogen van zijn even ambitieuze dochter Avani Rai. Woensdag 16 mei om 22.40 uur op NPO 2 bij de Boeddhistische Blik..
Boeddhistische culturen: Chinese chants voor Kwan Yin
19-04
Boeddhistische culturen: Chinese chants voor Kwan Yin
Veel westerlingen associëren het boeddhisme als eerste met mediteren. Maar wat doen boeddhisten uit andere culturen? Judith Sudhölter gaat op tournee langs verschillende niet-westerse boeddhistische groepen. In dit eerste deel viert ze de verjaardag van Kwan Yin in de Chinees-boeddhistische Longquan-tempel te Utrecht.
Boekrecensie - The Lost Art of Good Conversation
15-05
Boekrecensie - The Lost Art of Good Conversation
Dat het voeren van een goed gesprek een kunst is, besefte Kitty voor het eerst toen ze net was gestopt met roken. Nu, 21 jaar later, moest ze daar weer aan denken, toen ze het boek "The Lost Art of Good Conversation las, van Sakyong Mipham. Dit is haar recensie.
Symposium over leegte in Amsterdam
04-05
Symposium over leegte in Amsterdam
De westerse filosofen, een paar uitzonderingen daar gelaten, hebben er altijd angst voor gehad. Maar in de boeddhistische filosofie is leegte een, zo niet het centrale begrip. Vrijdagavond 4 mei in Arti et Amicitiae in Amsterdam. Met Melissa Tun Tun, Bruno Nagel en Thomas van Huut
Subsidie voor Belgische Boeddha’s
03-05
Subsidie voor Belgische Boeddha’s
Al sinds 2006 zijn Belgische boeddhisten bezig om als religie door de staat erkend te worden. Waarom is zo’n erkenning nodig en wat zijn de gevolgen? Loes sprak met voor- en tegenstanders.
KFC's Comfort Zone: Een worden met een hartig taartje
12-04
KFC's Comfort Zone: Een worden met een hartig taartje
Meditatie is blijkbaar zo mainstream geworden dat het zelfs de aandacht trekt van grote adverteerders. Goed nieuws, of het begin van het einde? Een analyse van Rod Meade Sperry.

Pagina 1 | 2 | 3 | .. | 116