Ferry's radiocolumn: Is het humor, meningsuiting, kwestsend of haatzaaiend?

• Auteur: Ferry van Haastert
• Geschreven op: 01-08-2011
• Reacties: 0
• Waardering: 3,2 Sterren

Deze column werd oorspronkelijk afgelopen april uitgezonden bij de BOS. Veel leesplezier!
(Onderaan het artikel staat de audiobalk waarmee de radioversie van de column te beluisteren is.)

2011 kent al weer diverse schandalen in binnen- en buitenland. Een ervan greep onlangs mijn aandacht. Het speelde zich af rondom de Amerikaanse Golden Globes, waar acteurs en filmmakers awards in ontvangst mogen nemen. Ricky Gervais, bekend van de Britse comedyserie The Office, speelde voor het tweede jaar op rij ceremoniemeester. Verassend, want in 2010 had hij al de ijdele moed om Mel Gibson te confronteren met zijn drankprobleem en om ex-Beatle Paul McCartney zijn peperdure scheiding in te wrijven. Dit jaar moesten er weer heel wat Hollywood-ego’s aan geloven. Zo had hij het gore lef om supersterren en halfgoden als Angelina Jolie en Johnny Depp te betichten van slecht acteerwerk. Hij gooide zelfs kolen op het vuur van een ander relletje door net als veel anderen te insinueren dat Tom Cruise homofiel is. De pers sprak er schande van. Deze gemene opmerkingen waren nog erger dan de Watergate affaire. Iemand noemde het zelfs het ernstigste voorval in de geschiedenis van de planeet aarde. Die opmerking was hopelijk sarcastisch, want meer dan ego’s en zelfbeelden zijn er niet bij gesneuveld. Ik moet altijd smakelijk lachen als beroemdheden op deze manier beledigd worden. De animatieserie South Park is er ook berucht om. Zelfs de controverse rondom het afbeelden van de profeet Mohammed gingen ze niet uit de weg, met doodsbedreigingen tot gevolg. Overigens konden we in dezelfde aflevering van South Park zien hoe de Boeddha een lijntje snuift, waarop Jezus roept: ‘Boeddha, geen coke gebruiken waar kinderen bij zijn!’



Soms wringt het van binnen een beetje als ik weer eens dubbel lig om een vlijmscherpe belediging of persiflage. Een van de vijf ethische richtlijnen binnen het boeddhisme is ‘geen onwaarheden spreken’, dus geen dingen zeggen waarvan je niet zeker weet of ze waar zijn. En in het edele achtvoudige pad is er het onderdeel juist spreken, dat bestaat uit niet onwaar en onnodig spreken, en geen lasterende taal of harde, kwetsende woorden gebruiken. Tegelijkertijd is humor een belangrijk aspect in het boeddhisme. De dingen niet te serieus nemen. Gervais stelt dat er niets is waar je geen grap over mag maken. Daar ben ik het op zich mee eens, maar als hij Mel Gibson voor een miljoenenpubliek met zijn drankprobleem confronteert, voel ik toch een beetje mee. Maar ook grappen over dit soort gevoelige onderwerpen weet Gervais te rechtvaardigen, door te stellen dat hij mensen niet veroordeelt of belachelijk maakt, dat de hele wereld er al van weet, en dat hij alleen de olifant in de kamer aanwijst. Hij is er niet op uit om mensen te kwetsen. En juist dat kwetsen, of geen rekening houden met iemands gevoelens, is een interessante. Het lijkt me namelijk strijdig met de ethische richtlijnen die ik noemde.

Uiteindelijk gaat het hier over vrijheid van meningsuiting. En ja, jullie hadden de link misschien al gelegd, ook over Geert Wilders. Heeft hij recht van spreken? Kan hij niet beter zijn mond houden? Is hij haat aan het zaaien of zegt hij gewoon waar het op staat? Je kan stellen dat iets gezegd mag of zelfs moet worden als het de waarheid is. Maar waarheid is in onze complexe wereld uiterst relatief, dus dat criterium houdt ook geen stand. De enige zinvolle handleiding bij vrijheid van meningsuiting is misschien dit: het feit dat je ergens iets over mág zeggen, betekent niet dat je dat ook móét doen. Maar de afweging of een bepaalde uitspraak nodig is, wordt waarschijnlijk gemaakt door een in spiritueel opzicht onwetend individu. Het ego voert het woord met alle schadelijke gevolgen van dien. De oplossing? Die is simpel genoeg. Volg het pad naar verlichting, en totdat je die bereikt, houd je wijselijk je mond.

Om dit audio-bestand te kunnen beluisteren heeft u de flash player en JavaScript ondersteuning nodig.

Social media