Jeroen leest: Zwarte zwaan

• Auteur: Jeroen Maas
• Geschreven op: 21-07-2011
• Reacties: 0
• Waardering: 2,5 Sterren
• Tags:
  • boekrecensie
  • filosofie
  • karma

Hoe vaak loop je in het leven tegen onvoorziene gebeurtenissen aan? Geef maar geen antwoord, want... het valt niet te voorspellen. Nassim Nicolas Taleb ervaarde het in zijn werk als beleggingsspecialist maar al te vaak. Hij schreef er ‘De Zwarte Zwaan’ over.

We maken allerlei (risico)calculaties, maar toch gebeuren er allerlei dingen waar we geen rekening meehouden. Taleb noemt dit fenomeen ‘De Zwarte Zwaan’ naar analogie van de 'ontdekking' van deze vreemde vogel. Het was in de 17^e eeuw dat Willem de Vlamingh als eerste Europeaan verslag deed van de ‘zwarte zwaan’ bij zijn tocht door Australië. Een voor die tijd interessante ontdekking, maar bovenal een heldere illustratie hoe beperkt en kwetsbaar onze op observaties en ervaring gestoelde kennis is. Wij kunnen miljoenen witte zwanen zien, maar we hoeven maar één zwarte zwaan te zien en alle onze kennis is vergruisd. Ook Taleb merkte dit in zijn werk en daarbuiten op. Hij schreef er een boek over met de toepasselijke titel ‘De Zwarte Zwaan’. Het is een prachtig werk dat wordt geroemd in financieel-economische kringen. Ook ik werd meegezogen in het verhaal van Nassim Nassim Nicolas Taleb, maar voelde tevens woorden van de Chinese filosoof  Lao Tse in me op borrelen.

‘Kijk, en het is niet te zien. Luister, en het is niet te horen.’ (Tao Te TjingDe Zwarte Zwaan is een totaal onverwachte gebeurtenis. Iets dat buiten de normale gang der dingen valt omdat er vooraf geen duidelijke aanwijzingen voor waren. Maar wanneer het gebeurt vinden we het ineens volkomen logisch. We maken het voor onszelf begrijpelijk en voorspellen het in retrospectief. Zo was bijvoorbeeld de opkomst van Hitler en de daaropvolgende Tweede Wereldoorlog onvoorzien, maar achteraf duidelijk verklaarbaar. Met bijna alle belangrijke dingen in het leven gaat het zo. Verplaats je maar eens in je eigen bestaan. Welke gebeurtenissen heb je precies voorspeld? Hoe vaak gingen de dingen echt volgens plan?

Wat je niet weet                                                                                              
We hebben de neiging ons te richten op de dingen die we zien of die we denken te zien.Wat weten is niet genoeg en daarom gaan we kranten en boeken lezen. We pakken een studie op. Maar wordt je kennis van de wereld daar groter van?

‘Hoe meer je weet, hoe minder je begrijpt.’ (Tao Te Tjing)Binnen de logica van de Zwarte Zwaan is wat je niet weet veel relevanter dan wat je wel weet. Nassim Nicolas Taleb richt zich hier in zijn boek volledig op. Waarom weten we niet? Dit in te zien is een stap dichter naar echte wijsheid.

De wereld is in feite chaotisch en onbeheersbaar. Kijk maar eens een tijdje volledig aandachtig om je heen. Wij creëren echter orde. We beheersen. We oordelen over wat iets is. We voorspellen dat bepaalde dingen gaan gebeuren. We betheoretiseren de ondoorgrondelijke werkelijkheid. We maken onze leefwereld overzichtelijk. Dit alles is te herleiden naar de werking van onze hersenen. De hersenen proberen altijd vaste patronen te vormen. Dit is erg handig. We hoeven daarmee niet voortdurend stil te staan bij alles wat we doen. We hoeven niet elke seconde opnieuw alles te schatten. We hebben routines ontwikkeld. Het probleem is dat we zo onzekerheden of onwaarschijnlijkheden, die zich in het echte leven altijd voordoen, missen. Taleb noemt dit de ‘narratieve misleiding’. Zwarte Zwanen bestaan in ons wereldbeeld niet. Naast deze narratieve misleiding zijn er tal van andere redenen waarom wij de Zwarte Zwaan missen. Dit boek staat er vol mee.



Hoe om te gaan met Zwarte Zwanen                                                                              
Zwarte Zwanen zijn de variatie in ons leven. Het geeft ons leven joi de vivre. Je moet er toch niet aan denken dat alles altijd hetzelfde en voorspelbaar is? Aan de andere kant kunnen Zwarte Zwanen ook ons leven bemoeilijken. Hoe kunnen we ermee omgaan?  

‘Houdt op met sturen. Laat vaststaande plannen en begrippen los en de wereld zal zichzelf leiden.’ (Tao Te Ching)We kunnen nu letterlijk het bovenstaande citaat volgen. We doen niets, we maken geen plannen. En alles zal op zijn plaats vallen. We hebben alleen één probleem: We zijn mensen. We hebben oordelen, we hebben meningen en we houden van het doen van voorspellingen. Dit niet doen zou onmenselijk zijn. Wat is nu wijsheid? Wat te doen? Het antwoord van Taleb hierop is ‘half om half’. Plannen hoort erbij, maar laat je er niet door verblinden. Weet wanneer wat gepast is.Hij gaat hier echter verder niet diep op in. Ik bleef als lezer hier wat ondervoed. Want wanneer weet je dan wat je moet doen? Wat is ultieme wijsheid in actie?

Tot slot                                                                                      
De Zwarte Zwaan wordt gezien als een managementboek en wordt veel gelezen door mensen die werkzaam zijn in de financieel-economische sector. Nassim Nicolas Taleb was ook lang werkzaam in deze sector als handelaar op Wallstreet. Inmiddels is hij parttime filosoof en dat merk je tijdens het lezen. Het boek is dan ook zeker geschikt voor een breder lezerspubliek. Het is wel een lijvig boek en niet echt een pageturner. Taleb schrijft intelligent over de onzin van voorspellingen en zet ons even met beide benen op de grond. Hij brengt je inzicht in je eigen denkprocessen en onkunde. Hier bewustzijn van zijn is al een winst in deze wereld vol onzekere en ingrijpende gebeurtenissen. Het boek gaat echter niet diep in op de vraag hoe we het beste kunnen handelen. Moeten we nu wel blijven plannen en voorspellen terwijl dat uit het boek blijkt dat het geen zin heeft? Taleb zegt hierop eigenlijk 'wees meer mens'. Plannen hoort erbij, maar laat je er niet door verblinden. Ben niet 24 uur per dag aan het controleren en beheersen. Soms is het goed al je ideeën te laten varen. Weet wanneer wat gepast is. Dit 'weten' wordt in het (zen)boeddhisme ook wel aangeduid als ultieme wijsheid. Maar wat Taleb zelf precies bedoeld wordt hier niet geheel duidelijk. Hij drukt ons wel op het hart niet te lang stil te blijven staan bij dingen die niet geheel lopen zou als jij zou willen.Een kopje koude koffie, een slechte maaltijd. Als hangt aan elkaar van onzekere gebeurtenissen. Jij zelf bent een onwaarschijnlijke gebeurtenis, een uitzonderlijk groot geval van geluk. De kans dat jij geboren zou worden is miljoenen keren kleiner, dan de kans dat jij niet geboren zou worden. Hou er daarom mee op je druk te maken over kleine dingen. Je bent een Zwarte Zwaan. 

De Zwarte Zwaan. De impact van het hoogst onwaarschijnlijke

Uitgeverij: Nieuwezijds
ISBN 10: 9057123258
ISBN 13: 9789057123252
Jaar: 2007
Prijs: € 15,00
Uitvoering: gebonden, 399 pag.

Social media