Vukeleku! Word wakker met de VU! Maaike de Reuver

• Auteur: Gastauteur Bodhitv
• Geschreven op: 06-07-2011
• Reacties: 0
• Waardering: 2,8 Sterren
• Tags:
  • VU essays

Vukeleku! Word wakker met de VU! is een samenwerking tussen Bodhitv en studenten religie en levensbeschouwing aan de VU in Amsterdam.  De essays waarmee de studenten hun colleges afsluiten worden op Bodhitv gepubliceerd.

Door Maaike de Reuver

Het leven is leuk zonder meditatie
 
Volgens de oudste, fundamentele boeddhistische teksten zijn de drie kenmerken van het bestaan het lijden, de vergankelijkheid en het niet-zelf. Zij gaan er vanuit  dat de mens een lijdend wezen is, en dat het leven onbevredigend en vergankelijk is. Deze vergankelijkheid moet door de mens worden geaccepteerd, het lijden moet gekend leren worden om het vervolgens af te kunnen leggen. De wereld is veelvormig, inclusief beperkingen. Het kennen van die beperkingen, van het lijden, is een vorm van kennis, aangezien het een onderdeel is van het leven. De mens kan deze kennis opdoen door het onderzoeken van de persoon, het doordringen tot de realiteit van het niet-zelf, anatman.  Het inzicht in anatman kan verkregen worden door de beoefening van zazen, het zittend mediteren. Door die beoefening komt de mens vrij van intentionele uitingen, dit zijn: het kennen, het zich vergissen, de verbeelding, de slaap en de herinnering; en dringt zij door tot de kern van de waarheid: het niet-zelf.

In een college Oosterse filosofie, dat op de VU werd gedoceerd aan studenten Religie & Levensbeschouwing, was op maandag 30 mei 2011 Jan Bor te gast, een van de schrijvers van het boek `25 Eeuwen Oosterse filosofie` en medeoprichter van het boeddhistische meditatiecentrum De Kosmos te Amsterdam. Jan Bor is een van de meest diepgaande Nederlandse denkers over de dialoog tussen Zen en de Westerse gedachtegang.  Jan Bor vertelde tijdens het college over zijn persoonlijke zoektocht in Londen en in Japan, zijn zoektocht naar de diepte van de Zen en het antwoord op de vraag: `Wie ben ik?`. Toen tijdens het college aan Jan Bor werd gevraagd wat mensen zoal ervaren tijdens  deze beoefening van de zazen, gaf Jan Bor het volgende antwoord: “Zazen is een en al lijden, het is verschrikkelijk. Door middel van zazen leer je je zelf kennen, maar daardoor pijnig jezelf alleen maar.”

Volgens het Zen-boeddhistische denken is het leven lijden, het leven is onbevredigend. Persoonlijk ervaar ik het leven echter niet als een onbevredigend lijden, ik vind het leven leuk. Ik besef mij dat het leven niet altijd over rozen gaat; zo ben ik opgegroeid met een lichamelijk gehandicapte moeder en ben ik bestuurslid van Los Cachorros, een stichting die zich inzet voor straatkinderen in Peru. Ik besef dat er minder leuke dingen in het leven bestaan, maar dat maakt het lijden voor mij nog geen kenmerk van het bestaan. Ik kan genieten van de dingen die ik doe, van de wereld en de mensen om mij heen. Ik kan gelukkig zijn enkel door het fietsen door de stad, door het praten met mensen, of door het volgen van een interessant college. Ik heb zelfs laatste een feestje georganiseerd `Omdat mijn vrienden lief zijn en het leven mooi is`. Het bestaan is niet louter positief, maar het leven is te mooi en te plezierig om te denken dat het lijden een van de belangrijkste kenmerken is van het bestaan.

Wellicht, zou een Zen-boeddhistische denker kunnen zeggen, heb ik dit positieve levensbeeld omdat ik het ware inzicht niet heb dat de mens een lijdend wezen is. En, zou de denker verder gaan, dat ik dit inzicht niet heb komt doordat ik de beperkingen van het leven, het lijden, niet wil leren kennen, doordat ik de zazen niet beoefen. Juist in de beoefening van zazen kan de verlichting bereikt worden, dat is de natuurlijke staat van zijn, waarin ook het lijden bestaat. Ik vraag mij af waarom ik het lijden zou willen leren kennen, waarom zou ik mijzelf die pijn aandoen door mij in de zazen te keren tot de bron van het lijden? Waarom zou ik de zazen gaan beoefenen als het mij enkel dichter bij het lijden brengt? Ik vind het leven leuk zo, zonder het gevoel te hebben dat de mens een lijdend wezen is en het leven onbevredigend is, ik vindt het leven leuk zo, zonder meditatie.

In een later college Oosterse filosofie, op 6 juni 2011, werd de leer van Dogen (1200 – 1253) besproken. Dogen is een van de grondleggers van het Zen-boeddhisme, in 1225 kreeg deze Japanner in China een grote verlichtingservaring, waarna hij zijn leer verkondigde toen hij weer terug was in Japan. De leer van Dogen richt zich op de weg als doel. De mens mediteert niet om verlicht te worden, maar meditatie is de verlichting zelf.  Tijdens de bespreking van deze leer werd mij duidelijk dat het Zen-boeddhisme eigenlijk onmogelijk uit een boek of een verhaal te begrijpen is, het is iets wat je moet ervaren, iets wat je moet doen, pas dan kan je er een oordeel over vellen. Wellicht moet ik dan toch eens in de leer bij Jan Bor, alvorens ik kan beweren dat ik de zazen, en daarmee het Zen-boeddhisme, niet nodig heb in mijn leven.

Reactie van Alie Rozendal, boeddhistish geestelijk verzorger

Wat mij het eerste aanspreekt in het essay is het positieve levensbeeld; het kunnen genieten van de alledaagse dingen geeft aan dat er een besef is van een fundamenteel mens-zijn, van de aanwezigheid van een fundamentele levensvreugde. Han de Wit, die dit fundamentele vermogen van de mens beschrijft in ‘De verborgen bloei’, wijst erop dat dit aspect van het mens-zijn (evenals levensmoed, mededogen en helderheid van geest) toegankelijk gemaakt kan worden door een contemplatieve levenshouding, waar meditatie deel van uitmaakt!

Wat mijns inziens een bredere invulling verdiend is het begrip ‘lijden’. Het oorspronkelijke woord ‘dukkha’ is in het Nederlands veelal vertaald als lijden, maar heeft een bredere betekenis dan dat. Dhukka heeft betrekking op de voortdurende verandering waaraan alles onderhevig, en is daardoor verbonden met vergankelijkheid. Je fietstocht door de stad eindigt bij de faculteit, het interessante college duurt maar twee uur etc. Op zich hoeft dit geen ‘lijden’ in onze betekenis van het woord op te leveren. Wat ons mensen doet lijden is de neiging het positieve (fijne, blije, leuke, prettige) vast te willen houden en het negatieve (ziekte, afscheid, pijn, verdriet) weg te willen duwen.

De uitspraak van Jan Bor over zazen moet je volgens mij ook in deze context begrijpen: het ‘zitten’ doet je steeds meer beseffen dat niets blijft en toont je steeds duidelijker je eigen methoden om te hechten dan wel te vermijden. Inzicht in deze patronen kan pijnlijk zijn, en kan zorgen voor lijden in de gangbare betekenis van het woord (en ook dat gaat voorbij).
Ik denk dan ook dat de enige manier om er achter te komen wat Jan Bor werkelijk bedoelde is zazen te gaan beoefenen, je kunt dan ook ervaren dat de weg het doel is.

Ikzelf ben rond mijn 26e begonnen met mediteren, maar het zitten op het kussen heeft ook een tijd veel weerstand bij mij opgeroepen. Liever werkte ik in de tuin, of was bezig met verbouwen (contemplatieve leven). Maar later (toen ik kinderen had) heb ik het zitten weer opgepakt en het brengt mij nog steeds veel, vooral levensvreugde.

Illustratie boven: Marijn van der Waa

Social media