Vukeleku! Word wakker met de VU! Esther van den Belt

• Auteur: Gastauteur Bodhitv
• Geschreven op: 28-06-2011
• Reacties: 0
• Waardering: 3 Sterren
• Tags:
  • VU essays

Vukeleku! Word wakker met de VU! is een samenwerking tussen Bodhitv en studenten religie en levensbeschouwing aan de VU in Amsterdam.  De essays waarmee de studenten hun colleges afsluiten worden op Bodhitv gepubliceerd.

Door Esther van den Belt

Verwijderd van puurheid? 
Ik trek de deur achter me dicht en begin te lopen, ik laat alles en iedereen achter.  Weg van mijn huis, van mijn stad, en uiteindelijk zelfs mijn land. Het land waar ik uiteindelijk terecht kom ken ik niet. Het is een land vol bergen, bomen, dieren en met helder, het meest blauwe water en een onvoorstelbaar brede sterrenhemel. Ik voel me helemaal op mijn plek, alsof alles inclusief mezelf hier hoort te zijn. Maar zoals dat helaas altijd gaat met dromen moet ik ook deze keer ontwaken. Ik word wakker met de vraag: was deze ervaring nou het pure zijn? Is dit de ware (Boeddha) natuur van de mens? En zijn we niet veel te ver hier van verwijderd door alle regels, wensen en verwachtingen? 

Wanneer ik die ochtend net klaar ben met werken en in de bus terug naar huis zit ben ik alweer bezig met stressen voor mijn studie. Opeens verbaas ik me over het feit dat bij ons mensen heel het leven vooraf al zo bepaald is. Mijn dagplanning ziet er waarschijnlijk niet anders uit dan miljoenen andere studenten. Maar dat niet alleen, heel mijn levensinvulling lijkt op die van anderen. Zo moet iedereen  naar de basisschool, wordt vervolgens iedereen onderverdeeld in niveaus op de middelbare school, volgt iedereen een studie om tenslotte de rest van hun leven het beroep uit te oefenen waarvoor ze geleerd hebben. Alles staat vast. En iedereen moet eraan meedoen: eruit ontsnappen is gewoon onmogelijk. Er is nou eenmaal leerplicht en later heb je een baan nodig omdat je een hypotheek afsluit om te kunnen wonen. Omdat iedereen de regels volgt wordt er van jou hetzelfde verwacht, als zijnde vanzelfsprekend.

Natuurlijk snap ik al deze regels wel, ze zijn immers nodig om een maatschappij in stand te kunnen houden. Maar is het tussen al deze regels door nog wel mogelijk om echt te luisteren naar onze natuur? Doen we niet teveel wat sociaal wenselijk is? Zou het niet zou zijn dat wanneer we geboren zouden worden in een wereld zonder deze regels, en nog echt samen zouden werken met de natuur (een soort indianencultuur) dat we dan veel meer zouden handelen vanuit ons hart? Zouden we dan niet veel ‘puurder’ leven? Bij het stellen van deze vragen moest ik denken aan Dogen, een Japanse zen-leraar die spreekt over de inherente Boeddhanatuur. Volgens Dogen is iedereen al verlicht, en is de verlichting ook onophoudelijk, in elk moment aanwezig. De verlichting van de hele wereld drukt zich, volgens hem, uit in jou. Toch is het nodig om te blijven oefenen: te blijven zoeken naar jou weg.

Sterker nog,  volgens Dogen is het lopen van je persoonlijke weg zelfs het doel. Want jij bent (onderdeel van) het raadsel van het bestaan. De weg leer je kennen door het inzicht van het Dharma-oog : wat wordt gegeven met meditatie. Tijdens de meditatie is het belangrijk om te ontvangen en om alle dingen (hij gebruikt metaforisch 10,000, wat betekent: echt alles) naar je toe te laten komen en ze gewoon te ervaren. Wanneer je mediteert, loslaat, ontvankelijk in het leven staat en de eeuwige stroom van de verlichting door je heen voelt gaan, loop je jou eigen weg en belichaam je zo (jou stukje van) de waarheid. Dit is de ware natuur volgens Dogen: wanneer we deze weg volgen zijn we in ons element als een vis in het water en een vogel in de lucht.   

Deze gedachte vind ik ontzettend mooi, dit is voor mij het handelen vanuit je hart. Mijn vraag is wel in hoeverre het mogelijk is om in onze samenleving, die verwachtingen schept en regels oplegt, afstand te nemen van alle dingen en ze werkelijk te ervaren, zonder hebzucht of projecties. Is het mogelijk om dankbaar te zijn, enkel voor wat er is, niet wat je hebt? Hoeveel mensen zouden er nog bestaan die al hun bezittingen op zouden geven voor het ervaren van nachten onder een onmetelijke sterrenhemel of een duik in een eindeloos blauwe oceaan?  Wanneer we al de regels en de verwachtingen vergeten, zouden de wensen en begeertes (wat volgens mij de beperkingen van de Boeddhanatuur zijn) daar dan ook mee verdwijnen? Ik denk van wel:  ik geloof niet dat je als mens geboren wordt met het verlangen naar papieren briefjes en rondjes van staal, koper en zink. Dat willen we alleen omdat we uit onze omgeving opvatten dat geld prettig is; je kan er immers dingen, en zelfs mensen, mee bemachtigen.

Wanneer we dit niet zo opgedrongen zouden krijgen, denk ik dat onze behoefte aan geld, en daarmee het egoïsme, veel minder zou worden en we veel meer vanuit ons hart zouden leven.  Mijn ideale wereld is daarom een wereld waarin we allemaal alles achter ons laten, met zijn allen weglopen van de regels en de verwachtingen, van alles wat we kennen en opnieuw beginnen. Beginnen bij de natuur, en bij onze eigen natuur. Voor mijn gevoel kan het dan niet anders zijn dan dat we weer mededogen krijgen, en respect voor elkaar; dat we weer puur worden. Omdat dit dan niet meer in de weg wordt gezeten door het ego dat schreeuwt (en dat in de huidige maatschappij wordt gevoed en gesterkt). Dat is mijn ideale wereld, mijn idee van verlichting; de Boeddhanatuur. En al weet ik dat het niet waarschijnlijk is dat dit gaat gebeuren, ik kan er in ieder geval altijd over blijven dromen.    

Bron: Dogen (2002), The Heart Of Dogen’s Shobogenzo

Reactie van Stef Lauwers, boeddhistisch geestelijk verzorger voor de Dienst Justitiële Inrichtingen in Brabant en Limburg en zenleerling

Beste Esther,

Een leerling zit dag en nacht in zazen en dan vraagt zijn meester hem wat hij daar mee wil bereiken? De leerling antwoord: ik wil de boeddhanatuur bereiken. Daarop neemt zijn meester een dakpan en begint die te polijsten. De leerling vraagt: “Waarom polijst u die dakpan?” “Om er een spiegel van te maken.” “Hoe kun je nu door te polijsten van een dakpan een spiegel maken?” De meester: “Hoe kun je door te zitten een Boeddha worden?”
Misschien net omdat we het ten diepste zijn is het dat we ernaar verlangen, puurheid, één met de natuur, één met je eigen natuur. 
Ik las deze week “The wisdom of solitude, a zen retreat in the woods”  van Jane Dobisz, leerlinge van de bekende Koreaanse zenmeester Seung Sahn. Ze beschrijft met veel humor een eenzame retraite van honderd dagen in de bossen van New England.
Grappig is dat zij daar heeft waarnaar jouw verlangen op dit moment uitgaat maar dat er daar weer hele andere verlangens gaan spelen.
Genoeg stof tot nadenken met betrekking tot het thema puurheid en verlangen in het boek. Zo is er een hoofdstuk met de titel “De lotusbloem heeft modder nodig” en meteen daaronder een tekst van Ikkyu “ It takes horseshit to grow bamboo and it too longs forever weeps begs to the wind”. Die regel houdt mij al een paar dagen bezig.
Interessant in je essay vind ik dat je een koppeling maakt tussen dat verlangen naar puurheid en mededogen. Als we weer puur worden, niet meer in de weg gezeten door het ego dat schreeuwt, schrijf je, zou er vanzelf meer mededogen en respect ontstaan.
Bernie Glassman, een Amerikaans zenleraar, schreef ooit dat hij jarenlang heel fanatiek mediteerde maar na jaren ging begrijpen dat, wilde hij de wereld verbeteren, hij niet kon wachten met handelen tot hij verlicht was. Je kan er altijd over blijven dromen of kan je er alvast mee beginnen? 

Illustratie boven: Marijn van der Waa 






 

Social media