Vukeleku! Word wakker met de VU! Fleur Wilms

• Auteur: Gastauteur Bodhitv
• Geschreven op: 27-06-2011
• Reacties: 0
• Waardering: 3,3 Sterren
• Tags:
  • Vu essays

Vukeleku! Word wakker met de VU! is een samenwerking tussen Bodhitv en studenten religie en levensbeschouwing aan de VU in Amsterdam.  De essays waarmee de studenten hun colleges afsluiten worden op Bodhitv gepubliceerd. 

Door Fleur Wilms

Bewustwording
De colleges Oosterse Filosofie over het boeddhisme, lieten mij telkens met grote vragen achter. Voornamelijk de vraag ‘Wat houdt het precies in?’ en ‘Wat moet ik ermee?’.  Voorheen gingen de colleges voornamelijk over de historische achtergrond van het boeddhisme. De poging om het te begrijpen was nog niet ondernomen. Dit essay gaat over het lijden van de mens. En ik probeer in mijn persoonlijke taal te verwoorden wat het betekent.

De Vier Edele Waarheden; 1) lijden 2) de oorsprong van lijden 3) ophouden van het lijden 4) de weg die voert naar het ophouden van het lijden. Deze vier waarheden zijn de essentie van het boeddhisme. Naar mijn mening is het besef van de eerste Edele Waarheid is de grootste stap die een persoon maakt in zijn zoektocht naar zijn ware ‘zelf’ of het gebrek hieraan. Het inzicht van het lijden in een leven is het startpunt van een levenslange zoektocht. Het is de hoogste berg die wordt beklommen in het leven van een boeddhist. Dit besef houdt namelijk in dat alles wat zich hieraan vooraf in het leven van een persoon voltrok, in een reflecterend perspectief wordt gezet. Geen enkele gedachte of handeling zal nog van het pad van de zoektocht treden.

Wat is het lijden? Het voortdurend identificeren met illusies. De bedoeling is dat men de realiteit zonder illusies onder ogen ziet. Volgens Bor en v/d Leeuw zullen wij nooit werkelijk tot rust komen, vergankelijkheid ligt op de loer. Lijden wordt niet gezien als een fysiek lijden. Het betekent eerder het lijden van de geest. De onrust die zich manifesteert in de geest. Dit wordt als een hevige dorst naar ’meer’ omschreven. Het gevoel dat je nog verder moet. Het leven wordt niet volledig geleefd. Maar kunnen de mensen zonder dit besef met deze stelling worden afgedaan? Leven zij niet volledig? Kan men enkel het lijden van anderen zien via de weg van de Boeddha? Zijn de Vier Edele Waarheden geen verwoording van een universele zoektocht naar ‘meer’?

Het ophouden van het lijden begint als men over de bevrijdende kennis beschikt. De bevrijdende kennis houdt in dat de illusie van de empirische werkelijkheid, die wij eigen hebben gemaakt en onszelf mee identificeren, wordt gezien als een façade.  Mijn interpretatie is dat men geen verzet meer biedt tegen de ‘omnipotente rivier van het leven’. Het leven voltrekt zich om ons heen en wij staan daar midden in. Aanvaarding dat het leven leeg is. De empirische werkelijkheid is als het ware een sprookje dat ons versluierd. Het houdt ons gevangen in de vergankelijkheid. Dit sprookje laat ons in de waan dat het vergankelijke leven, het ‘echte’ leven is. De bevrijdende kennis laat ons inzien dat deze gevangenschap in de eeuwige kringloop een lijdensweg is en dat er een bevrijdende weg hieruit bestaat.

Des te meer ik lees over het lijden, des te meer herken ik mijn zoektocht door het pad van het leven. Ik vraag me af of ik geen verkapte boeddhist ben? Ten diepste kan ik mijzelf zeer goed identificeren met de ‘leer’. De Edele Waarheden van het lijden klinken mij bekend, ook al heb ik ze voorheen nooit gehoord. De eeuwige dorst, waar Bor en v/d Leeuw over spreken, lijk ik ook te hebben. Maar het woord lijden klinkt zo zwaar. Het kan worden gezien als een lichamelijk lijden. Ik zou het liever hebben over de lichtheid van het bestaan. De wereldlijke vreugden. Deze worden namelijk persoonlijk niet als een lijden ervaren in deze wereld. Het is echter dat sprookje dat onze ogen versluierd voor de werkelijkheid. En dat is het grote lijden, de onwetendheid. Ik vraag me af of het lijden niet ook omschreven kan worden als een vraag. Een vraag naar meer in dit leven. Op het moment dat deze vraag wordt gesteld, ben je nog niet bewust van het lijden. Maar het is een klein zaadje dat wordt geplant. En dat zaadje gaat groeien.

Nadat de eerste Edele Waarheden tot een individu zijn doorgedrongen, de bevrijdende kennis, begint de weg die voert naar het ophouden van het lijden. Hier begint het zaadje te groeien en wordt het een plant. Deze weg loopt in het midden van alles. Extremen worden uit het leven gestoten. Dat is een mooi idee van de  boeddhistische leer. Het is een leer van het midden. De weg is volgens de zen te betreden middels meditatie. Meditatie in het alledaags leven. Dit houdt in dat je 24/7 bewust moet worden van de vergankelijkheid van het leven.

Volgens mij is de weg toegankelijk voor iedereen. Iedereen kan het pad van het midden bewandelen. Zolang men zich bewust wordt van het vergankelijke leven. Wat dat betreft is het boeddhisme in mijn ogen een universele religie. De bevrijdende kennis over de het leven als vergankelijk is namelijk voor iedereen toegankelijk. Je moet er alleen voor open staan. Hoe meer je er bewust van wordt dat het leven bestaat uit leegte, hoe meer het zaadje groeit tot een boom. En deze boom, deze zoektocht, deze allesomvattende vraag en antwoord probeert naar het hoogste te reiken.

Reactie van Tenkei Coppens, zen boeddhist en abt van Zen River in Uithuizen

Beste Fleur,
Ja, wie weet ben je inderdaad een verkapte boeddhist! Iedereen met een "hevige dorst" naar meer zingeving, gaat zichzelf natuurlijk dingen afvragen. En de Vier Edele Waarheden verschaffen dan een duidelijk en vooral praktisch handvat. De Boeddha wordt vaak gezien als een dokter, die na het stellen van een zuivere diagnose, effectieve geneesmiddelen kan voorschrijven. Daarom is de leer ook veelzijdig; verschillende mensen hebben nu eenmaal verschillende kwalen en niet iedereen kan op dezelfde manier behandeld worden. Zelfs het uitgangspunt van de Vier Edele Waarheden krijgt niet altijd dezelfde nadruk. In de Zentraditie nemen we bijvoorbeeld vooral de verlichtingservaring van de Boeddha als criterium. In de Avatamsaka Soetra wordt die ongeveer zo verwoord: "Wat geweldig en prachtig toch, alle levende wezens hebben dezelfde wijsheid en compassie als de Boeddha zelf!" We gaan daarbij in eerste instantie dus niet zozeer uit van het lijden dat we nu ervaren, maar van de gelukservaring die blijkbaar in ons verscholen zit. Als een zaadje dat kan groeien, zoals je treffend in je essay opmerkt. Het is iets waarvan sommigen wel een vermoeden hebben, maar wat zich nog duidelijk moet ontwikkelen. Daarom vraagt deze benadering veel van ons vertrouwen. De tweede regel van die quote kaart trouwens wel de eerste Edele Waarheid aan, "Wat jammer dat ze dat niet in de gaten hebben; ze zien alles op zijn kop!" Maar het gaat even om de volgorde. Sommige scholen starten bij het lijden en komen daarna aan bij geluk, terwijl andere bij de gelukservaring van de Boeddha starten en vanuit dat perspectief het lijden van de mens benaderen. Omdat er verschillende wegen zijn is de weg inderdaad toegankelijk voor iedereen. Het gaat er vooral om of het werkt, met andere woorden, of we onze "hevige dorst" echt kunnen lessen. In mijn ervaring kan dat gebeuren op een heel onverwachte manier. 

Tenkei Coppens
abt Zen River, Uithuizen 

Illustratie boven: Marijn van der Waa  

Social media