Ferry luistert naar: Patrul Rinpoche

• Auteur: Ferry van Haastert
• Geschreven op: 19-05-2011
• Reacties: 0
• Waardering: 3,5 Sterren
• Tags:
  • Tibetaans boeddhisme
  • Ferry luister naar
  • onderzoek
  • boeddhanatuur
  • Vajrayana

De wetenschap van de ware natuur

Boeddhisten zijn wetenschappers volgens Patrul Rinpoche. Niet zozeer omdat de moderne wetenschap met kwantum- en deeltjesfysica tot dezelfde ideeën komt als de Boeddha tweeënhalf millennia geleden, maar omdat je op het spirituele pad onderzoek doet naar je geest, naar de ware natuur.

Bij het binnenlopen van het zaaltje in spiritueel centrum De Roos in Amsterdam, krijg ik een foldertje overhandigd met het lesschema voor 2011 van (Dzogchen Ranyak) Patrul Rinpoche, de reïncarnatie van de schrijver van het bekende boek ‘De woorden van mijn volmaakte leraar’. In de korte biografie in de brochure lees ik ondermeer: ‘Hij is gevat, zachtaardig en extreem nederig’. En inderdaad, voordat hij zijn verhaal begint, verontschuldigt hij zich voor zijn Engels en het feit dat zijn stoel hoger staat dan die van ons. Dan zegt de uiterst geleerde Patrul Rinpoche iets dat mij altijd bij zal blijven: ‘Vanavond praten we over het boeddhisme, de leer van de Boeddha. De nadruk ligt op de wetenschap van de ware natuur. Velen van jullie kennen de leer van de Boeddha veel beter dan ik. Als ik iets verkeerd zeg, verbeter me dan alsjeblieft meteen.’

Speciaal
‘In onze wereld zijn er heel veel verschillende soorten voelende wezens’, merkt Patrul Rinpoche op. ‘Wij mensen zijn daar onderdeel van en wij zijn een heel speciaal soort voelend wezen, heel intelligent. Dat is heel wonderlijk, heel fijn, want we hebben de kans om meer onderzoek te doen naar geluk dan andere voelende wezens. Ook kunnen we meer dan andere voelende wezens proberen onszelf van lijden te verlossen. In het menselijk bestaan onderzoeken we continu hoe we gelukkig en succesvol kunnen leven, om in harmonie te zijn, ons leven te helen. In het begin van de ontwikkeling van de mensheid waren we er misschien van overtuigd dat materiële zaken belangrijk waren, zoals goud en zilver. We dachten dat dit soort kostbare spullen geluk zouden brengen en waren daar erg mee bezig. Maar toen mensen eenmaal heel veel bezittingen hadden, bleek dat nog niet genoeg. Daarom kwam er al in vroege tijden een connectie met het geestenrijk; in alle oude culturen was er wel een soort sjamanisme. De mensen kwamen als tastbare wezens in contact met ontastbare wezens, zoals geesten en ze gingen samenwerken om geluk te realiseren. Sindsdien hebben we heel veel verschillende spirituele paden gecreëerd en sommigen groeiden in macht of populariteit en verspreidden zich over de hele wereld. Het boeddhisme is daar één van. Gesticht door Sakyamuni Boeddha. Ook hij bewandelde het spirituele pad.’

Onderzoeker
Het spirituele pad dat de Boeddha creëerde is volgens Patrul Rinpoche wel iets anders dan andere paden. ‘De Boeddha was een groot wetenschapper, een onderzoeker. Hij had een hoge opleiding genoten, hij kwam immers uit een koninklijke familie. Bovendien was hij uiterst intelligent en wilde daadwerkelijk de aard van de realiteit vinden. Na zijn paranirvana zijn er veel wetenschappers, veel geleerden en veel intelligente mensen geweest die zich afvroegen wat het boeddhisme is. Is het een religie? Wat voor spiritueel pad is het? Veel boeddhisten onderzoeken hun geest zoals jullie weten. Door naar de geest te kijken kunnen ze iets bewerkstelligen. De Boeddha zei: door naar mijn geest te kijken heb ik iets ontdekt, namelijk mijn eigen boeddhanatuur, de ware natuur. En veel mensen volgden het door hem beschreven pad en ontdekten dat je, door naar je geest te kijken, verlichting kunt bereiken. Je ontdekt de essentiële, oorspronkelijke, eenvoudige geest. Later ontstonden veel stromingen binnen het zogenoemde boeddhisme.’

‘Volgens sommigen is het boeddhisme de wetenschap van de geest. Dat lijkt me heel correct omdat je continu je geest onderzoekt. En je kijkt altijd naar binnen, nooit naar buiten. Volgens de leer van de Boeddha kun je niet vertrouwen op uiterlijke verschijnselen. Die kun je niet onderzoeken, omdat die voortkomen uit onze eigen geest. Als we continu achter de uiterlijke verschijnselen aanrennen, komen we nooit bij de werkelijkheid uit. Daarom onderzoek je de geest: hoe werkt deze, hoe wordt je gelukkig en hoe raak je verlost van lijden?’

Geen religie
Van een religie is hier niet echt sprake, meent Patrul Rinpoche. ‘Natuurlijk zijn er godheden, lama’s, yidams en dakini’s en daar bidden mensen tot. Dan lijkt het op religie. Maar als je dieper kijkt, zijn dit geen dingen die buiten ons bestaan. Op het Vajrayana-pad wordt gebeden tot godheden, maar dat is nooit iets buiten ons; we gebruiken deze godheid tijdelijk om tot onze eigen godheid te komen, de godheid van de ware natuur. Dus als iemand de gebeden, mantra’s en ceremonies ziet en dat uitlegt als religie is dit niet correct. Het zijn manieren om onderzoek te doen naar de ware natuur van de geest. Met andere woorden: de wetenschap van de ware natuur. Als je een boeddhistische meester vraagt waarom hij mantra’s reciteert, antwoordt hij: omdat ik mijn ware natuur wil realiseren. Als je iemand vraagt: waarom bid je? Dan zegt hij: omdat ik mijn ware natuur wil ontdekken. Je kan overigens spreken van de ware natuur van mijn geest, omdat iedere geest ware natuur heeft. Er is in die zin geen sprake van een collectieve ware natuur. Het is als het water in dit glas en het water in de kan. Is het ene water hetzelfde als het andere water, collectief? Nee, als ik een slok neem van het water in het glas, stroomt niet het water uit de kan mijn maag binnen. Maar de kwaliteit van het water in het glas en de kwaliteit van het water in de kan zijn wel hetzelfde. En zo is het ook met de kwaliteit van de ware natuur.’

IJs en water
Er zijn vele stromingen binnen het boeddhisme, doordat de leer van de boeddha verschillend is geïnterpreteerd, door verschillende soorten mensen in verschillende stadia van ontwikkeling. En die interpretaties zijn op hun beurt weer geschikt voor verschillende soorten mensen, in verschillende stadia van ontwikkeling. De gemene deler is volgens Patrul Rinpoche dat ze allemaal onderzoek doen naar de ware natuur. ‘Alleen wijzelf kunnen ons verlossen van het lijden, van samsara, de eeuwige cyclus van geboorte, ouderdom, ziekte, dood en wedergeboorte. Hoe? Komt de boeddha ons verlossen? Nee. De boeddha kan ons niet verlossen, dat kan alleen onze eigen boeddhanatuur. Boeddhanatuur gaat voorbij al het lijden. Alles wat we waarnemen is slechts een tentoonspreiding van de ware natuur, een beweging. Als we de ware natuur realiseren, gaan we voorbij aan het lijden. Al het lijden smelt als het ware weg in de ware natuur. Als we bijvoorbeeld ijs zien, zien we geen water. Want ijs is ijs! En als we water willen drinken en iemand zegt: dat ijs is geen ijs, maar water, dan geloven we die persoon niet. Maar als het ijs wegsmelt, waar is het ijs dan gebleven? Het ijs is het water geworden. Als we bewegingen van de ware natuur niet begrijpen, zien we lijden aan voor lijden en wordt het voor ons realiteit. Maar hoe verhelpen we dit? De boeddha zei: ik kan je lijden niet beetpakken in mijn handen. Ik kan je vertroebelde geest niet schoonwassen in water. Wat kan ik wel doen? Ik kan je methodes geven. Als je deze methodes gebruikt, leiden ze tot bevrijding van lijden. Deze bevrijding hangt van jezelf af, dus je zet je fysiek en mentaal in en dan wordt je een boeddha net als ik.’

Rijles
Om het leerproces te verduidelijken pakt Patrul Rinpoche een modern voorbeeld. ‘Stel ik wil een auto perfect leren besturen en aan het verkeer kunnen deelnemen. En ik heb een perfecte rij-instructeur, en een perfect theorieboek. Daarmee alleen leer ik nog niet perfect rijden. Ik moet het zelf leren, ik moet me zelf inzetten. Je leert van de instructeur, je leest in het theorieboek de methodes, maar als ik die niet in mijn geest en hart opneem, gebeurt er niks. Doe ik dat wel dan kan ik een perfecte bestuurder worden en deelnemen aan het verkeer. De boeddha kan alleen methodes aanreiken om je boeddhanatuur te onderzoeken en de verlichting te bereiken, maar dat kun je alleen zelf doen. Dat is de wetenschap van de ware natuur.’

Social media