Jouw ziel wil zingen

• Auteur: Anne Kleisen
• Geschreven op: 21-04-2011
• Reacties: 0
• Waardering: 3,2 Sterren
• Tags:
  • Boekrecensie
  • actiemeditatie
  • angst
  • cursus

Een vriend zei ooit bewonderend tegen me ‘Jij bent nergens bang voor’. Waar hij dat idee vandaan haalde is me een raadsel, en achteraf gezien denk ik dat een meer accurate voorstelling van zaken was: ‘Jij bent niet bang voor de dingen waar ik wel bang voor ben’. Want natuurlijk ben ik bang, en een van de dingen waar ik bang voor ben, is zingen.

Zelfkritiek
Geen probleem zou je zeggen, dan zing je toch niet! Helaas is het zo makkelijk niet. Ik zing namelijk al jaren. Ik voel me ertoe aangetrokken, en de enige reden dat ik niet allang ben gestopt, is dat ik op zeldzame momenten heb ervaren hoe het is om zonder angst te zingen. Die momenten hebben me duidelijk gemaakt dat ik het kan, dat ik het wil, maar tegelijkertijd ook dat ik 95 % van de tijd dat ik zing, jammerlijk ten onder ga aan een schijnbaar onuitroeibare zelfkritiek. Een pak van mijn hart dus dat Jan Kortie een boek heeft geschreven: Jouw ziel wil zingen. Over de vreugde van stembevrijding. Want dat mijn ziel wil zingen, is me wel duidelijk. Dat mijn verstand dat niet toelaat, is ook volledig doorgedrongen.

Persoonlijkheid en essentie
Jan Kortie heeft in ieder geval humor, en dat is wel nodig bij een dergelijk onderwerp. Want waarom ben ik zo kritisch? Omdat ik mezelf vreselijk serieus neem, ik moet en zal perfect zingen, anders... ja wat eigenlijk? Vinden mensen dat ik lelijk zing? Lachen ze me uit? Schaam ik me dood? Dat laatste in ieder geval. Kortie legt in zijn boek uit dat we allemaal bestaan uit persoonlijkheid en uit essentie: ‘Een belangrijk kenmerk van onze essentie is ruimte. Eindeloze ruimte. En dus: overvloed, oneindige, onbevattelijke overvloed’. Helaas wil onze persoonlijkheid, de negatieve stemmetjes in ons hoofd, ons vertellen dat we helemaal niet zo geweldig zijn als die essentie ons voorhoudt. En wanneer onze persoonlijkheid aan het woord is, gaan we ons inhouden, trekken we ons terug of willen we juist laten zien hoe geweldig we wel niet zijn. Hoe dan ook, we drijven weg van onze essentie. Heel herkenbaar. Kortie benadrukt dat onze persoonlijkheid niet slecht is of uitgeroeid moet worden, maar dat we onderscheid moeten leren maken tussen de twee, zodat we een keus hebben wie we aan het woord laten als we zingen. Voel je eenvoud, ontroering, vreugde als je zingt? Dat is essentie. Is het ingewikkeld, voel je je zorgelijk, verward en vergelijk je jezelf met anderen? Dat is je persoonlijkheid.

Iedereen wil zingen
Kortie gaat ervan uit dat iedereen, dus echt iedereen, kan zingen. En dat iedereen ook wil zingen, ook al heeft niet iedereen dat door. In zijn boek legt hij stap voor stap uit hoe je van een gekwetste, bange zanger kan werken naar een punt waarop het er alleen nog maar toe doet dat je jezelf uit via je stem. Het gaat niet over het zingen van ingewikkelde aria’s, maar over het laten klinken van jouw ziel, van jouw unieke stem. En dat ontroert altijd, of je de techniek perfect beheerst of niet. Improvisatie is een mooi middel om je eigen stem te ontdekken, omdat je niet vastzit aan tekst of een bepaalde melodie. Improvisatie begint al bij langgerekt zuchten, of ‘jaaaa’ zeggen. ‘Iedere improvisatie is een loslaatoefening op zich, een oefening in zorgeloosheid. Eigenlijk is het ‘ja’ zeggen tegen alles wat komt’. Alles, dat betekent ook de dood: ‘Uiteindelijk is loslaten een oefening in sterven. Je overgeven aan het leven is ook je overgeven aan sterfelijkheid... Aan het einde van je uitademing sterft je toon, laat hem los, hecht je er niet aan. Of hij mooi was of lelijk, of hij waar was of vals, of hij wel of niet aangenaam was, laat hem los’. Zo zie je maar tot welke dieptes het voortbrengen van een paar klanken je kan brengen.

Boeddhisme
Dat onze essentie oneindige ruimte is, en de vergelijking met loslaten en sterven komt al aardig boeddhistisch over. Het boeddhisme is dan ook een van Kortie’s (vele) inspiratiebronnen. De voorbeelden die hij geeft uit zijn zangpraktijk, wijzen allemaal op het accepteren van verandering en het omarmen van imperfecties, spanning en (mentale) pijn. Je hoeft je niet af te wenden van ongemakken, je moet er juist naar toe om ze te kunnen transformeren. Als je waarachtig wilt zingen dan helpt het enorm als je oefent op techniek, maar nog veel belangrijker is het aanwezig zijn in het nu, in elke afzonderlijke toon die je voortbrengt. Het gaat om bewustzijn, het loslaten van verwachtingen, dan pas kan de stem zijn eigen weg vinden en ons raken. ‘Wij, jouw publiek, zijn in jou geïnteresseerd, in hoe jij echt bent. Niet in het plaatje dat je ons misschien wilt voortoveren. We willen jou zien, niet als volmaakt wezen, maar als mens... omdat we onszelf daarin kunnen herkennen.’ Allemaal leuk en aardig om het daar veilig vanaf de bank hartgrondig mee eens te zijn. Maar hoe is dat in de praktijk? Ik besluit het uit te zoeken.

‘Onszelf laten horen, daar gaat het om, ons hart, onze ziel. Zingen is geven. Desnoods maar één toon. Want één van harte gegeven toon is heel wat meer waard dan welke onbezielde opvolging van tonen ook’  Zingen met elkaar
Op een koude, stralende vrijdagochtend komen twaalf vrouwen bij elkaar voor de workshop Vrouwen, lijf en stem onder leiding van Jan Kortie’s collega Sarah Jens. De één een geschoold zangeres, de ander zingt nooit. Wat me meteen opvalt is dat iedere deelneemster de spirituele laag oppikt die in stembevrijding besloten ligt. We zijn daar niet om zuiverder te leren zingen, maar om in contact te blijven met ons lijf en met de ander als we ons via onze stem uiten. Het gaat dan ook nauwelijks om zingen in de vorm die de meeste van ons kennen. Sarah Jens begint gewoon met wat willekeurige klanken en wij zingen die na. Daarna brengen we zelf wat noten in en zingen de andere cursisten die na. Zo simpel, maar om klanken te delen met anderen, zonder me te verschuilen, is voor mij al heel wat en ik voel de eerste tranen prikken. ‘Shit, is dit wel een workshop waarbij gehuild wordt?’ denk ik nog. Maar na vijf minuten ben ik al lang niet meer de enige. Mijn buurvrouw heeft zo’n weerstand tegen het woord ‘Ja’ wat we zingend moeten zeggen, dat het er aanvankelijk slechts met tranen en veel moeite uitkomt.

Het echte werk
Is de ochtend nog vooral een opwarmertje om te wennen aan het gebruiken van onze stem, in de middag moeten we er echt tegenaan. Om de beurt staan we in het midden van de halve cirkel die onze stoelen vormen, en zingen maar. Solo. Dit moet je mij echt niet vragen tijdens mijn wekelijkse koorrepetitie, ik zou spontaan naar huis rennen en nooit meer terug komen. Maar omdat het hier niet gaat om het zingen van een vaststaande melodie, maar om klanken, en omdat iedereen met zoveel aandacht en openheid afwacht wat er gaat komen, vind ik het niet eens zo eng. Dus ik zing. En ik kijk iedereen aan. En de wereld vergaat niet. En als de assistent van Sarah Jens me een oefening laat doen waarbij ik mijn ogen dichtdoe en pas echt los begin te komen, kan het me voor het eerst van mijn leven werkelijk niet schelen of iemand het mooi vindt of niet. Ik heb zelf het gevoel dat ik veel te veel geluid produceer, maar als ik mijn ogen opendoe, voel ik me helemaal geweldig en zie ik op de gezichten om mij heen, nou ja, wat maakt dat eigenlijk uit? Pfff, zo voelt het dus als ik uitga van wat ik zelf wil, zonder bang te zijn voor wat een ander daarvan vindt.

Patronen zingen
Het is mooi om te zien dat wanneer mensen gaan zingen, er meteen patronen zichtbaar zijn die ze in het dagelijks leven ook met zich meedragen. De een kan onmogelijk bij een toon blijven, wil meteen door naar de volgende en vindt het moeilijk om de ruimte en tijd te nemen voor zichzelf. Een ander heeft zich zo verheugd op de dag, dat het verlangen ongemerkt is gestold in verwachtingen die haar nu juist tegenwerken. Niet voor iedereen werkt het om aanwijzingen te krijgen als anderen naar je kijken, sommigen klappen dicht en komen daar niet meer uit. Anderen nemen de aanwijzingen juist ter harte en hen hoor je opbloeien. Het hoogtepunt komt voor mij als een verlegen en bescheiden vrouw haar reserves van zich afgooit en ineens begint te zingen alsof ze rechtstreeks uit de hemel is komen vallen. De tranen stromen over mijn wangen. Dat is pas echt een ziel die zingt.

Jan Kortie: Jouw ziel wil zingen. Over de vreugde van stembevrijding
Uitgeverij Ten Have, ISBN 9789025960865
Workshops: www.jankortie.nl

Social media