Losar: viering van 2138 jaar Tibetaanse cultuur

• Auteur: Ferry van Haastert
• Geschreven op: 07-03-2011
• Reacties: 0
• Waardering: 2,7 Sterren
• Tags:
  • Tibetaans boeddhisme
  • Tibet
  • Dalai Lama
  • Losar

Vijf maart startte voor Tibetanen het jaar van de IJzereren Haas, 2138. Boeddhisten van over de hele wereld vierden Losar, het Tibetaanse nieuwjaar. Ook in Nederland komt de gemeenschap voor de gelegenheid samen, waarbij Tibetaanse jongeren de kanskrijgen om zich opnieuw in hun rijke cultuur te verdiepen. Iedereen is er van harte welkom!

De geur van vers Tibetaans eten stroomt mijn neus binnen en een vriendelijk glimlachende Tibetaan zet een kop verse groene thee voor me op tafel. De hete damp kringelt als wierook omhoog, terwijl zachte melodieën met onverstaanbare klanken de ruimte vullen. Vanuit mijn ooghoek zie ik hoe de Dalai Lama me toelacht. Vanaf een foto op een fraai aangekleed altaar, dat wel, want ik ben niet in Azië, maar gewoon in Amsterdam.

Norbu Dhondup, de voorzitter van de Tibetaanse Gemeenschap Nederland, ontvangt me in zijn warm ingerichte restaurant aan de Utrechtsestraat. Ook dit jaar, 2138 – daarover straks meer – vindt er in Nederland een viering van het Tibetaanse nieuwjaar plaats. De toepasselijk genaamde ‘culturele vrijhaven’ Ruigoord in Amsterdam vormt het toneel van de festiviteiten. Hoewel 5 maart de eerste dag van het Tibetaanse nieuwjaar is, komen de in Nederland woonachtige Tibetanen om organisatorische redenen op 6 en 7 maart samen. Niet iedereen viert echter mee. ‘In onze cultuur is het heel normaal om uit eerbied voor de slachtoffers van natuurrampen, zoals de aardbeving van vorig jaar, van een uitbundige viering af te zien’, licht Norbu Dhondup toe. ‘Mensen staan dan liever thuis met familie en vrienden stil bij de jaarwisseling.’

Compassie
Compassie zit diep geworteld in de Tibetaanse belevingswereld. Norbu Dhondup: ‘De nieuwjaarsviering begint met gebeden, waarin we wensen dat alle levende wezen bevrijd worden van lijden. Allereerst bidden we voor het welzijn van Zijne Heiligheid de Dalai Lama. Daarna specifiek voor de mensen die lijden in Tibet en de politieke gevangenen. Als het mooi weer is, doen we de gelukwensen in de buitenlucht en strooien we met bloemen.’

Later in de ochtend blikt Norbu Dhondup als voorzitter van de gemeenschap terug op het afgelopen jaar en schets een beeld voor de komende jaren. Zelf hecht hij groot belang aan het behoud van de Tibetaanse cultuur onder jongeren. ‘Helaas blijken jonge Tibetanen die in het westen opgroeien snel het contact te verliezen met hun cultuur. Doordat ze hun taal weinig kunnen spreken, gaat ook die kennis snel verloren. Tegelijkertijd ontdek ik tot mijn grote vreugde dat ze wel heel enthousiast zijn om zich weer te verdiepen in de Tibetaanse taal en cultuur. Dit jaar staat een groot deel van de viering daarom in het teken van de jongeren. We leren ze alles over Tibetaanse dans. In de middag krijgt verder iedereen de kans om het podium te beklimmen, te zingen en muziek te maken.’

Geduld
Al kiezen sommige Tibetanen ervoor om het nieuwe jaar niet of op ingetogen wijze te vieren, ze zitten niet bij de pakken neer. ‘Een groot verschil tussen Tibetanen en westerlingen zie ik in hun levensinstelling’, vertelt Norbu Dhondup. ‘Geduld lijkt veel meer ingebakken in onze natuur. In voor- én tegenspoed zijn Tibetanen meestal gelukkig, ze zijn altijd in staat om te lachen. Het is voor ons makkelijker om de dingen te accepteren zoals ze zijn. Een Tibetaan zal zich niet gauw afvragen waarom juist hem iets vervelends overkomt. Van kleins af aan wordt ons bijgebracht dat we ons om anderen bekommeren. We bidden bijvoorbeeld altijd voor alle levende wezens, niet alleen voor onszelf. Die instelling, die voor een groot deel afkomstig is uit het boeddhisme, typeert onze cultuur. En ook bij de jongste generaties Tibetanen die in ballingschap leven en minder met religie bezig zijn, blijven geduld en het vermogen om gelukkig te zijn aanwezig.’

<<< De Tibetaanse kalender.

IJzer Haas
Losar, letterlijk nieuw (sar) tijdperk (lo), is inmiddels onlosmakelijk verbonden met het boeddhisme, maar de viering van de start van een nieuw jaar volgens de lunisolaire kalender stamt uit het pre-boeddhistische Tibet. De jaartelling volgens de Tibetaanse kalender  – niet te verwarren met de boeddhistische kalender – begint tegenwoordig 127 voor Christus. Pas sinds een halve eeuw dient dit punt in de tijd, toen koning Nyatri Tsenpo de troon besteeg, als beginpunt van de jaartelling.

Naar traditioneel Chinees gebruik dragen de jaren via een complex roulatiesysteem de naam van een element en een dier. 2138 is het IJzer Haas-jaar. Op de nieuwjaarskaart van Stichting Sakya Thegchen Ling staat: ‘Het IJzer Haas-jaar is een vredig jaar, een tijd om zich terug te trekken en op te laden. Een periode van verfijning. Het is ook een tijd waarin men ontdekt dat overreding beter werkt dan dwang. Dus een jaar waarin diplomatie en internationale betrekkingen meer ruimte krijgen. Men zal discreet handelen en redelijke concessies doen zonder veel moeite. Men moet oppassen het zichzelf niet te gemakkelijk te maken, want er is dit jaar namelijk een tendens tot gemakzucht. Het is een tijd waarin gemakkelijk geld verdiend kan worden en materiële welvaart verkregen kan worden. Al met al een gematigd jaar waarin men zich gelukkig kan voelen. Het element ijzer remt echter wel de werking van de haas (hout teken) af. Hierdoor kunnen er toch nog wat onverwachte strubbelingen en tegenstelling ontstaan. Enige voorzichtigheid is daarom geboden.’


Geluk
Norbu Dhondup viert met Losar, net als alle Tibetanen, zijn verjaardag. ‘Wanneer iemand geboren wordt, houden we niet nauwkeurig bij. Iedereen viert zijn verjaardag bij de start van het nieuwe jaar. Leeftijd doet er ook niet zo toe als in het westen. Als iemand vraagt hoe oud je bent, zeg je geen jaartal, maar het element en het dier van je geboortejaar. Aan de hand van die aanduiding weet de ander dan ongeveer je leeftijd.’ Je zou kunnen denken dat Tibetanen slingers ophangen in het nieuwe jaar, maar de kleurige stukken stof met tekst erop zijn gebedsvlaggetjes. De gelukswensen worden door de wind meegevoerd naar alle hoeken van de aardbol.

Het Tibetaanse volk kan alle geluk van de wereld gebruiken. Kort na Losar, op 10 maart, staat de gemeenschap wereldwijd stil bij de opstand van de Tibetanen tegen de Chinese inval en onderdrukking in 1959. Voel jij je betrokken? Op 10 maart organiseert de Tibet Support Groep Nederland samen met International Campaign for Tibet en de Tibetaanse gemeenschap in Nederland een vreedzame manifestatie in Den Haag. De organisaties roepen zoveel mogelijk Tibet Supporters op om hieraan deel te nemen. Informatie over tijden en vervoersmogelijkheden staat op hun websites. 

Social media