Ferry luistert naar: Sogyal Rinpoche

• Auteur: Ferry van Haastert
• Geschreven op: 17-01-2011
• Reacties: 0
• Waardering: 3,1 Sterren
• Tags:
  • meditatie
  • Sogyal Rinpoche
  • bewustzijn
  • vipassana
  • shamatha

Ontdek je ware natuur met meditatie

Wie boeddhisme zegt, zegt mediteren. Maar wat dat nou precies is en wat het nut ervan is, dat blijft voor veel mensen een vraagteken. Sogyal Rinpoche, oprichter en spiritueel hoofd van Rigpa, geeft in zijn lezingen helderheid: met meditatie leren we onze ware natuur kennen en raken we bevrijd van hoop en vrees.

Er bestaan nog veel misverstanden over meditatie merk ik in mijn omgeving. Zo hebben sommige mensen hebben het weinig subtiele idee dat je tijdens meditatie vooral je best doet om elke gedachte uit te bannen. Om een goed begrip te krijgen van het doel van meditatie, is het handig om inzicht te hebben in de boeddhistische visie op ons leven en de werking van onze geest.

'Als mens delen we allemaal dezelfde wens en hetzelfde recht: het zoeken van geluk en het vermijden van lijden’, begint Sogyal Rinpoche zijn verhaal. ‘Zelfs in een spirituele traditie als het boeddhisme is het doel om het ultieme geluk van de verlichting te bereiken. Simpel gezegd betekent dat compleet vrij zijn van lijden en ultiem en blijvend geluk vinden. Want totdat we de verlichting bereiken is elke vorm van geluk tijdelijk.’

Olifant
Waar vinden we blijvend geluk? Volgens Rinpoche ligt dat in de realisatie van onze ultieme natuur. ‘Alles bevindt zich al in ons. De waarheid zit in ons, geluk zit in ons, waar geluk en een kalme geest kunnen niet buiten ons gevonden worden, alleen in onszelf. Maar helaas kijken we altijd buiten onszelf om onszelf te vinden. Zoals een groot meester ooit zei: het is alsof je de olifant thuis laat en in het bos naar zijn voetafdrukken gaat zoeken. We willen geluk maar de manier waarop we het najagen is zo onhandig en onvaardig dat het alleen maar meer lijden kan brengen. We hopen op geluk en zijn bang voor lijden. Alles wat we doen heeft te maken met hoop en vrees. Hoop als in verwachtingen, verwachtingen en nog meer verwachtingen. Al deze verwachtingen, hoop en vrees, zijn niets anders dan hechten en afkeer. Als we erg hechten aan ons geluk, en afkeer hebben van elke kans op lijden, dan creëren we hoop en vrees. En dat is heel vermoeiend. Want als je hoop en vrees hebt, ben je nooit tevreden. Ze blijven altijd onrust veroorzaken.’

Onverzadigbaar
Van buiten lijken mensen soms gelukkig en succesvol, maar vanbinnen zijn velen volgens Rinpoche op een complexe manier ongelukkig. ‘Zelfs als de daadwerkelijk omstandigheden helemaal niet zo slecht zijn. Vanbinnen voelen we altijd armoede, alsof we iets te kort komen. En we willen altijd meer dan we hebben. Ons verlangen wordt onverzadigbaar. En we denken: als ik maar meer geld had, of een betere baan, of een groter huis, of iemand die van me houdt, of meer onderricht of wat dan ook, dan ben ik gelukkig. Maar we voelen nooit dat we genoeg hebben. We worden onverzadigbaar. We proberen ons geluk te baseren op een eindeloze hoeveelheid omstandigheden die nooit bevrediging kunnen geven.

Shamatha en vipassana

De meditatiemethodes waar Sogyal Rinpoche naar verwijst staan bij meerdere boeddhistische stromingen bekend als shamatha en vipassana. Shamatha wordt vaak vertaald als kalm of vredig verwijlen. Het is erop gericht je geest of bewustzijn te kalmeren. Niet met dwang, maar juist door los te laten. Het is zoals een glas water dat fijn zand bevat. Als je hier doorheen roert is het water troebel. Maar als je het glas gewoon laat staan, zakt het zand naar de bodem en wordt het water vanzelf helder. Zo wordt ook de geest helder als je stopt deze te beroeren. Er ontstaat ruimte, openheid. Vanuit die helderheid en openheid kun je vervolgens verdergaan met vipassana (helder zien), ofwel inzichtmeditatie. Daar onderzoek je de oorzaken van de vertroebeling van de geest, om te voorkomen dat het weer voorkomtOnze geest bevat te veel verwachtingen en we waarderen niet wat we hebben: ons leven. We hopen niet alleen altijd op meer, maar we zijn ook doodsbang voor de mogelijkheid om kwijt te raken wat we al hebben. Het is een mes dat aan twee kanten snijdt. We lijken vrij, maar zitten gevangen in een zelfgebouwde kooi van hoop en vrees.’

Zelfbeeld
Waar het ook misgaat is dat we ons heel sterk associëren met het beeld dat we van onszelf hebben. Rinpoche: ‘Het beeld van hoe we zouden moeten zijn, hoe ons leven eruit zou moeten zien om gelukkig te kunnen zijn. Daarbij proberen we zoveel mogelijk alles te plannen en organiseren om de dingen zo veilig mogelijk te maken. En we houden alles krampachtig vast vanuit de valse overtuiging dat we ons geluk waarborgen als we alles vastgrijpen wat we hebben. Ondanks dat we geleerd hebben dat loslaten betekent dat je met lege handen achterblijft, toont het leven steeds het tegenoverstelde aan. Namelijk dat loslaten juist het pad is tot ware vrijheid en geluk.’

Hierbij helpt het inzicht dat het leven vergankelijk en veranderlijk is. ‘De discontinuïteit is een deel van de fundamentele continuïteit’, volgens Rinpoche. ‘Ik zeg altijd, als een horloge niet zou tikken of bewegen of veranderen, functioneert het niet. Als het hart niet zou kloppen en bewegen dan zouden we sterven. Het is dus de verandering die het leven levend houden. Als we eenmaal accepteren dat vergankelijkheid de natuur is van het leven en dat iedereen lijdt, inclusief wijzelf, onder invloed van verandering en dood, dan is loslaten de enige natuurlijke reactie. Het enige wat werkt zelfs. We raken steeds meer onthecht en vergankelijkheid voelt als troost, wat ons vrede, vertrouwen en onbevreesdheid brengt. Maar allerbelangrijkst is dat we dan zien hoe nutteloos het is om naar iets te grijpen wat ongrijpbaar is, omdat het steeds verandert.

Interafhankelijkheid
De veranderlijke aard van het leven manifesteert zich volgens Rinpoche ook in de interafhankelijkheid van dingen. ‘Het fundamentele boeddhistische inzicht is dat alles interafhankelijk, onderling afhankelijk is. Omdat alles interafhankelijk is en vergankelijk en veranderlijk, bezitten we als mensen een grote kracht. We kunnen de verandering veranderen, beïnvloeden. De acties van ons lichaam, spraak en geest zijn krachtig. Vooral onze motivatie, ons hart. De leringen zeggen dat alle fenomenen afhankelijk zijn van omstandigheden, het hangt allemaal van de intentie af, de motivatie. Als we het dus over actie hebben – karma ofwel oorzaak en gevolg – hangt het samen met interafhankelijkheid en vergankelijkheid. Ze komen alledrie op hetzelfde neer. Het enige wat we hoeven te doen is vergankelijkheid voor eens en altijd accepteren.

Wie ben ik?
De vraag die we vaak stellen is ‘Wie ben ik?’. Rinpoche vervolgt: ‘Zijn we onze gedachten, emoties en de verhalen in ons hoofd? Al die gedachten en gevoelens die we identificeren als “onszelf” veranderen continu. Iets veranderlijks als “jezelf” identificeren is dus niet heel betrouwbaar. Wat is dan wel echt “ons”, constant en onveranderlijk? Dat is het volgende: in de fundamentele bewustzijnsstroom is er een helderheid, een kennen. Als je zou vragen, wat is de kwaliteit van ons bewustzijn? Dan is het antwoord: de kwaliteit van het bewustzijn is kennen. Het gaat hier overigens niet om het precieze woord. Sommige noemen het bewustzijn, anderen geest. Als we te veel op een specifiek woord leunen dan worden we beperkt. We moeten het meer vanuit de ervaring zien. In de Tibetaanse leringen is de definitie van een mens: iemand die kan begrijpen en communiceren. Begrip en dat wat begrijpt zijn de kennende kwaliteit van het bewustzijn. We kunnen dit ook het heldere licht noemen. Dit was al bij ons toen we heel klein waren, toen we tiener waren, nu en straks als we oud zijn is het er nog.’

Zuiver gewaarzijn
Dit zuivere gewaarzijn, zoals Rinpoche het noemt, blijft altijd bij ons. ‘Het probleem is dat we het niet herkennen en leren kennen. In plaats daarvan grijpen we naar gedachten en emoties, wat slechts manifestaties van het bewustzijn zijn. En zo ontstaat hoop en vrees. Het hele nut van het spirituele pad is om de geest te bevrijden van het grijpen en terug te keren naar het zuivere gewaarzijn. En dit is het doel van meditatie. In het begin ligt de nadruk misschien op de We kunnen de verandering veranderenmeditatiemethode, maar het uiteindelijk doel is langzaam maar zeker de geest bevrijden van het grijpen. Net alsof de wolken langzaam oplossen waarna de ruimtelijke kwaliteit van onze zuiver gewaarzijn zichtbaar wordt. En als je dit ontdekt en ervaart, dan ben je vrij van hoop en vrees en alle verhalen in je hoofd. Al is de wereld van buiten complex en problematisch, van binnen is er vrijheid, een natuurlijke eenvoud of vrede. Je kan het een onbezorgde waardigheid noemen. Als we dit ontdekken is er vrijheid, humor en blijdschap. Niet alleen in ons hoofd, maar ook in ons hart. Het is een fundamenteel, zuiver gevoel.’

Doe ’t zelf!
Praten en lezen over meditatie blijft toch een beetje in de sfeer van een ‘schriftelijke cursus spreken in het openbaar’. Probeer het gewoon eens zelf bij een van de vele boeddhistische centra in Nederland, van Maastricht tot Groningen. Er beginnen regelmatig nieuwe meditatiecursussen bij bijvoorbeeld Rigpa (de stroming van Sogyal Rinpoche), Shambhala, Nyingma en diverse zentradities. Vaak staan de startdata in de Bodhitv-agenda. Voor wie een hele cursus te veel van het goede is, biedt een open dag of -avond met meditatie-instructie een mooie kennismaking. Ik sluit graag af met de woorden van Sogyal Rinpoche: ‘Leren mediteren is het mooiste geschenk dat je jezelf in dit leven kunt geven.

Social media