Ferry luistert naar: Thich Nhat Hanh

• Auteur: Ferry van Haastert
• Geschreven op: 16-09-2010
• Reacties: 0
• Waardering: 2,9 Sterren
• Tags:
  • Thich Nhat Hanh
  • Plum Village
  • zen

Wortelen in de drie juwelen

Wanneer ben je een boeddhist? Daar zijn veel antwoorden op mogelijk, maar buiten kijf staat dat je boeddhist bent als je ‘toevlucht neemt tot de drie juwelen’. Waarom het waardevol is om in de ‘boeddha, dharma en sangha’ te wortelen legde zenleraar Thich Nhat Hanh onlangs uit tijdens een lezing in het Franse meditatiecentrum Plum Village.

‘Waarom neem jij geen toevlucht?’, vragen mensen me wel eens. ‘Omdat ik me boeddhist genoeg voel zonder zo’n officiële ceremonie’, zegt mijn ego dan met een kinderlijke rebelsheid, alsof het niets te bewijzen heeft. De waarheid is dat ik de vraag confronterend vind en deze regelmatig aan mezelf stel. Zeker wanneer mijn vrienden ervoor kiezen om toevlucht te nemen tot de drie juwelen, de boeddha, de dharma en de sangha.

Heel kort gezegd komen deze drie zaken neer op het volgende. Allereerst is er de historische boeddha, Siddhartha Gautama, die als eerste het pad bewandelde en daarmee een inspiratiebron vormt. Verder staat boeddha voor de boeddhanatuur, het goede, het spirituele potentieel dat een ieder bezit. Dharma is de leer van de boeddha en de beoefening daarvan zoals die al 2.500 jaar wordt doorgegeven. De sangha bestaat uit wezens die met het beoefenen van de dharma de verlichting hebben bereikt, maar het is ook een aanduiding voor de gehele gemeenschap van beoefenaars.

Vluchten?
Tijdens een lezing in Plum Village, een meditatiecentrum in de Franse Dordogne, benadrukte de Vietnamese zenleraar en vredesactivist Thich Nhat Hanh het belang van toevlucht nemen tot de drie juwelen. In mijn omgeving merk ik dat het begrip ‘toevlucht nemen tot’ (in het Engels: taking refuge in the three jewels) sommige mensen tegen de borst stoot, mogelijk vanwege de associatie met vluchten of vluchtelingen. Na het horen van de lezing van Thich Nhat Hanh – zijn leerlingen noemen hem Thay – zeg ik daarom liever ‘wortelen in de drie juwelen’, wat bovendien een nauwkeurigere omschrijving is.

‘Als we een boom in een tuin of bos zien staan, valt het op dat de boom diepe en stevige wortels heeft. Daar dankt de boom zijn stevigheid, stabiliteit en levenskracht aan’, begint Thay zijn verhaal. ‘Voor een beoefenaar is dat hetzelfde. We moeten veel, sterke en diepe wortels hebben, anders waai je bij een stevige storm met wortels en al om. Van buiten kunnen twee bomen even solide lijken, maar bij een heftige storm zal alleen de boom met zwakke wortels omvallen. Mensen kunnen ook heel stabiel lijken, maar bij tegenspoed kan gauw blijken hoe kwetsbaar iemand echt is.’

Boeddha
Aan de basis van het wortelen staat geloof, in de zin van vertrouwen. Thay: ‘Niet alleen het vertrouwen in één spirituele entiteit, god of de boeddha. Want als er op een dag iemand komt die god of de boeddha op een andere manier uitlegt kun je al je vertrouwen in een keer kwijt zijn. Daarom is het beter om op iets tastbaars te vertrouwen, iets dat je kunt verifiëren en ervaren met je beoefening, namelijk de drie juwelen.’

‘Allereerst is het belangrijk dat we daadwerkelijk geloven - in de zin van erop vertrouwen - dat we bij een juiste beoefening ons inzicht en begrip vergroten, evenals onze liefde en compassie’, legt Thay uit. ‘Anders hoeven we er niet eens aan te beginnen! Als we een moeilijk persoon ontmoeten, waar je eigenlijk niet van kunt houden, vertrouwen we erop dat we met onze beoefening ons begrip en compassie voor deze persoon kunnen vergroten. Slagen we hierin, dan zijn we zelf gelukkiger. In de maatschappij zien we helaas dat veel mensen zich niet op deze manier open kunnen stellen voor anderen, met geweld en haat tot gevolg. Met een smalle geest doen we niets anders dan veroordelen en worden we stijver, agressiever en gewelddadiger. Maar het vermogen om liefde en begrip te voelen bezit iedereen, en dat is de boeddha(natuur) in jezelf waarop je kunt vertrouwen.’

Geen blind vertrouwen
Het boeddhisme vraagt beoefenaars niet om blind te vertrouwen volgens Thay. ‘Toen de boeddha leefde, kwamen er mensen naar hem toe die zeiden: wie moet ik nu geloven, ik kom diverse spirituele leraren tegen die stuk voor stuk zeggen dat ze de beste zijn en dat zij de waarheid spreken. De boeddha antwoordde daarop: geloof niemand zomaar, al zijn ze nog zo beroemd en al worden ze door iedereen gewaardeerd en geloofd. Je hoeft bovendien niks voor waar aan te nemen omdat de meerderheid dat toevallig doet. Evenmin omdat het een belangrijke traditie is binnen je land, streek of familie. Probeer bij een leraar alleen maar te luisteren en diep te kijken. En als je de leringen van iemand toepast en je ontdekt dat ze voor jou goed werken, dat ze jou en de mensen in je omgeving vrede en begrip brengen, dan pas is dat iets waarin je zou kunnen geloven.’

Dharma en sangha
Vertrouw ten tweede dus op je eigen beoefening, op ‘jouw’ dharma, stelt Thay. ‘Dit geldt zelfs voor de loopmeditatie die we doen in Plum Village. Als je loopt en je merkt dat je spanning los kan laten, in het huidige moment verblijft en aandachtig bent zonder afgeleid te worden door gedachten over het verleden en de toekomst, dan is het klaarblijkelijk een goede beoefening voor jou. Maar als je het een tijd probeert en het werkt totaal niet, dan hoef je het niet te doen! Je doet alleen de dingen waarvan je merkt dat ze een transformatie teweeg brengen in jou.’

Ten derde vertrouw je op de sangha, de groep mensen die net als jij beoefenen op een manier die hen transformeert. Thay: ‘Als je ziet dat andere beoefenaars er ook in slagen om zich te transformeren, dan geeft dat weer vertrouwen in je eigen beoefening. En op momenten dat je je eigen boeddha en dharma uit het oog dreigt te verliezen, kan de collectieve energie van de sangha je ondersteunen en inspireren. Dat betekent niet dat jij op een eenzijdige manier op de sangha steunt. Jouw juiste beoefening verrijkt de sangha evengoed, waarmee de kwaliteit van de sangha toeneemt.’

Geloften
Waar het vertrouwen op boeddha, dharma en sangha als het ware het eerste wortelstelsel vormen, zijn geloften – voor leken of monniken/nonnen – even belangrijk. ‘De geloften zijn je aspiratie om een bepaalde weg in te slaan, om jezelf en de wereld te transformeren’, vertelt Thay. ‘Die geloften en dat diepe streven zijn de bodicitta in jou, de geest van liefde en begrip. Die wilskracht heb je nodig om het lijden in jezelf en de maatschappij te transformeren en vol te zijn van liefde, begrip en compassie. Zonder deze tweede wortel ben je alsnog kwetsbaar voor een storm.’

Met het omzetten van die diepe aspiratie - de bodhicitta motivatie - in actie creëer je het derde wortelstelsel. ‘Actie is de vrucht van je aspiratie’, gaat Thay verder. ‘Elke handeling wordt daarmee een uiting van de eerste twee wortels, of je nu kookt of schoonmaakt of wat dan ook. Je doet dingen als uitdrukking van je vertrouwen in boeddha, dharma, sangha en je diepe aspiratie om het lijden van jezelf en anderen te verminderen. En met deze drie wortelstelsels sta je sterk, ook tijdens een felle storm.’

Lees ook:
De Vijf Aandachtsoefeningen, de geloften voor leken binnen de stroming van Thich Nhat Hanh
De Veertien Aandachtsoefeningen, de geloften voor monniken en nonnen binnen de stroming van Thich Nhat Hanh 

Social media