Heb jij ook een 'Disowned thinking mind'?

Christiaan Veltkamp

• Geschreven op: 24-06-2010
• Reacties: 5
• Waardering: 3,2 Sterren
• Tags:
  • denken
  • zen
  • meditatie

Door Christiaan Veltkamp

Er is een interessante ontwikkeling gaande in de Zen-hoek van het boeddhisme. De 'Big Mind Techniek' is een relatief nieuwe manier van zelfonderzoek. Deze ontwikkeling is ontstaan in een Amerikaanse Sangha: 'Big Mind Western Zen Center', met als roerganger Genpo Merzel Roshi. Hij is ook de uitvinder van deze techniek. Het is een gesprekstechniek gebaseerd op de voice-dialogue methode.

Zen is altijd mijn favoriete boeddhistische stroming geweest vanwege de helderheid over de manier en het doel van de meditatietraining. Er is weinig ruimte voor bovennatuurlijke interpretaties zoals je die in andere boeddhistische stromingen soms wel aantreft. Mijn inschatting is dat het de meest wetenschappelijk verantwoorde vorm van boeddhisme is. Aan de praktijk van zen-meditatie overal ter wereld liggen dezelfde ideeën ten grondslag. Hoewel een authentiek Japans zenklooster er andere gebruiken op na zal houden dan bijvoorbeeld Zen River in Uithuizen, wordt de meditatie op praktisch dezelfde manier beoefend.

Innerlijke stemmen
Het basisidee van de Big Mind Techniek is dat iedereen verschillende stemmen, 'voices', in zich heeft die je kan ondervragen. Elke innerlijke stem wordt gezien als een aspect van jezelf dat ontwikkeld kan worden. Een eenvoudig voorbeeld is dat sommige mensen goede opbouwende kritiek kunnen leveren. De 'innerlijke-criticus' is dan goed ontwikkeld. Als er echter sprake is van een 'disowned-voice' (een niet goed geïntegreerde stem) dan komt deze stem op een negatieve manier naar voren. Deze kan de geestelijke ontwikkeling van een persoon remmen, of zelfs emotionele schade tot gevolg hebben. Een voorbeeld hiervan is wanneer kritiek omslaat naar cynisme. Het kan heel demotiverend zijn als iemand alleen maar de slechte kanten benadrukt en nooit iets goeds wil zien. Dan heeft het kritische aspect zijn waarde verloren en keert het zich in feite tegen de mens.

Revolutionaire methode
De Big Mind Techniek is om een aantal redenen revolutionair te noemen. Het dwingt mensen om 'van het kussen' te komen en met elkaar in gesprek te gaan. Het biedt ook een manier om gestructureerd en duidelijk te kunnen discussiëren over complexe geestelijke zaken. Dit kan er toe leiden dat je nieuwe dingen over jezelf ontdekt. De Big Mind Techniek houdt de belofte in dat ontspoorde stemmen opnieuw 'toegeëigend' kunnen worden. Ze nemen hun natuurlijke plaats weer in en hebben een positieve invloed op je leven.

Een tweede reden waarom deze techniek revolutionair genoemd kan worden is omdat het niet alleen als gesprekstechniek functioneert, maar ook als analysemethode. Door heel scherp bepaalde stemmen te ondervragen, kan je opzienbarende dingen ontdekken over de situatie waar een stem zich in bevindt. Elke stem heeft een emotionele kant en is eigenlijk een soort wezentje (een 'dhamma') dat zich happy of unhappy voelt. De thinking-mind is een voorbeeld van een stem die nogal voor wat problemen kan zorgen als deze 'disowned' is. Deze wil ik er graag uitlichten om een specifieke reden. Het idee dat de thinking-mind zich namelijk nog niet in een 'owned and embodied' staat bevindt, is het meest grensverleggende idee dat ik de laatste vijf jaar ben tegengekomen.

Zen-meditatie
Een van de meest basale thema's van zen-meditatie is het verschil tussen 'natuurlijk denken' en 'opzettelijk denken'. Natuurlijk denken is een mentale registratie van wat er om je heen gebeurt. Als je een vogel hoort fluiten dan conceptualiseer je die gebeurtenis automatisch. Om de eenvoudige reden dat je anders überhaupt niet kan weten wat het is dat je hoort. Dit hou je niet tegen. Het opzettelijke denken is echter veel minder noodzakelijk. Hier kan je een keuze in maken. Dit is het verder denken op basis van een  eerste gedachte. Een 'trein van gedachten'.

Het pure bewustzijn
De kunst is om de geest zo te trainen dat dit soort gedachte-treinen er worden uitgefilterd en dat je daardoor op den duur een steeds stillere geest krijgt. Dit doe je ofwel door steeds opnieuw van 1 tot 10 te tellen en opnieuw te beginnen als je wordt afgeleid. Je kan echter ook je geest steeds terugbrengen naar de ervaring van het huidige moment en in het pure bewustzijn gaan zitten. Deze laatste techniek heet 'Shikantaza' en wordt als moeilijker beschouwd, omdat je heel goed het onderscheid moet kennen tussen wel en niet denken. Mijn persoonlijke mening is echter dat deze laatste oefening wezenlijker is. Concentratie op het volgen van getallen is in feite ook weer een vorm van nadenken. Ten tweede levert het volgen van getallen een samadhi op waar je weer uit moet als je stopt met mediteren (hierdoor kan je de meditatieve staat van geest niet overbrengen naar het dagelijks leven, wat wél kan met Shikantaza). Beide vormen van meditatie worden gehanteerd.

Monkey-mind
In het licht van deze twee meditaties wordt pas echt duidelijk waarom de Big Mind techniek zo revolutionair is (let op: de Big Mind techniek is zélf geen meditatietechniek!). Interessant genoeg ontdekte men ermee dat de thinking-mind zich bij veel mensen in een vrij negatieve, 'disowned' toestand bevindt. Men is de thinking-mind als lastpak gaan zien, als verstoorder van de mentale rust en als 'monkey-mind'. Dat de thinking-mind in deze situatie terecht is gekomen is niet zo gek als je bedenkt dat de meditatietechnieken er op gericht zijn de geest te temperen en in te snoeren. Er zijn echter ook andere redenen, zoals het taboe op zelf denken dat door de maatschappij nog steeds in stand gehouden wordt. Of het kritiekloos overnemen van elkanders gedachten, politieke visies en allerlei willekeurige meningen.

Dukkha
Elk aspect van je geest dat zich in een 'disowned'-toestand bevindt, functioneert niet goed. Het keert zich tegen jezelf op verschillende manieren. Een van die manieren waarop de disowned thinking-mind zich tegen je keert is dat je juist niet meer kunt stoppen met denken. Continu loop je te piekeren. De geest kan zich ook heel intellectueel en complex gaan uiten. Vooral maar niet simpel, eenvoudig en praktisch. Voor een uitgebreidere en interessante bespreking van alle negatieve effecten die dit kan opleveren verwijs ik naar de meest recente video's die te zien zijn op het internet-tv kanaal van de Big Mind Western Zen Center: www.bigmind.org/zen-eye. De belangrijkste constatering is echter dat de geest niet vrij gezet wordt, maar juist vast komt te zitten en afgeremd wordt. In boeddhistische terminologie levert het 'dukkha' op (lijden, stress, ontevredenheid), in plaats van 'sukkha' (genot, ontspanning, tevredenheid). Dit is misschien wel de primaire reden waarom veel mensen zich onvrij, rusteloos en niet-verlicht voelen, ook na vijftien jaar zen-training.

Een nieuwe meditatietechniek?
Wat dit gaat betekenen voor Zen, of breder, voor het boeddhisme en de manier waarop meditatie wordt onderwezen is nog onduidelijk. In ieder geval lijkt het vreemd om enerzijds middels de Big Mind Techniek je de thinking-mind weer enigszins 'toe te eigenen', maar anderzijds de zen-meditatie exact hetzelfde te houden. Dan hef je het positieve effect van de Big Mind Techniek weer op met lange uren de geest temperen. Het is dus de vraag hoe deze techniek aangepast kan worden zodat het negatieve effect wordt omgebogen naar een positiever, bevrijdend resultaat op je staat van geest. Voorlopig heeft niemand hier nog echt een goed antwoord op. Genpo Roshi werkt aan een nieuw boek.

Social media