Mark mijmert: over denken

Mark de Jonge

• Geschreven op: 17-06-2010
• Reacties: 1
• Waardering: 2,7 Sterren
• Tags:
  • Mark mijmert
  • denken
  • zen
  • meditatie

 
TIP: Zet de muziek aan, onderaan het artikel...

De vloer schrobben

Denken lijkt voor velen een obstakel te zijn. Dat zie je aan alle middelen die mensen aanwenden om even niet te hoeven denken: seks, drugs, de sportschool, meditatie, reizen… Anderen zien in denken het enige dat ons onderscheidt van de dieren en een ticket to ride om de baas te spelen over het heelal. Verschillende psychologische stromingen zien gedachten als de bouwstenen van alle emoties. Waarom is denken niet gewoon leuk?

De laatste tijd heb ik een obsessie met Japan. Ik ben verslaafd aan misosoep en ik eet bijna elke dag sushi. Als ik al iets anders eet, dan eet ik het – heel kinderachtig – met stokjes. Verder lees ik alleen maar boeken van Haruki Murakami. Een paar jaar na de hype, ik weet het, maar op het moment dat iets een hype is, wil ik er meestal niet aan. Pas toen iedereen het gelezen had, en de mensen die mij hadden gezegd ‘Murakami is echt iets voor jou’, het aanprijzen moe waren, pakte ik een bij mijn homie rondslingerend exemplaar op.

Wat me meteen opviel was dat het in ieder van zijn boeken wel ergens over denken gaat, en de wens om denken stil te zetten. In één van Murakami’s korte verhalen vertelt een vriend dat hij vaak om drie uur ’s nachts in bed ligt te piekeren. Volgens hem heeft ieder mens daar wel eens last van en moeten we allemaal onze eigen manier vinden om er mee te om te gaan. Zijn oplossing: het hele huis schoonmaken tot hij moe wordt, een borrel neemt en gaat slapen.

Denken vs. Dood
In Murakami’s The Wind-up bird chronicles zegt een buurmeisje ‘als mensen eeuwig zouden leven, zouden ze dan nadenken over wat het leven is? Waarschijnlijk niet. Daarom is de dood zo belangrijk.’

Memento Mori dus: gedenk te sterven. Het feit dat we weten dat we dood gaan is de reden dat we überhaupt denken. We weten namelijk dat er een bepaalde tijd is voor ons op deze aarde en we weten niet of we, wanneer we dood zijn, nog steeds kunnen denken. Dus het moet nu allemaal gebeuren: Maak ik wel de juiste keuzes? Doe ik de dingen die ik echt wil? Hoe ga ik de dingen die ik echt wil, bereiken? Hoe ga ik om met de obstakels die ik voor mezelf creëer?

‘Als mensen eeuwig zouden leven, zouden ze dan nadenken over wat het leven is?’‘Ik denk dus ik ben’, zei de Franse filosoof en wiskundige René Descartes (1596-1650). Hij kwam tot deze uitspraak na allerlei gedachte-experimenten waaruit hij concludeerde dat hij niet zeker wist of zijn lichaam echt bestond, maar wel kon vaststellen dat zijn geest bestond. Het feit dat hij twijfelde of dit wel echt waar was, was voor hem genoeg bewijs voor de aanwezigheid van een denkproces, dus moest er ook een geest zijn die dat denkwerk uitvoert. Al mijmerend kwam ik tot de conclusie dat ik het tegenovergestelde denk: ‘Ik denk, dus dan besta ik niet.’

Water
Het zit volgens mij namelijk zo: iedere keer als je iets aan het denken bent, ben je afgesloten van je omgeving. Volgens mij lukt het niet om de omgeving volledig in je op te nemen terwijl je ergens over aan het denken bent. Wanneer je het leven zoals het zich direct aan je voordoet via je zintuigen houdt voor het ‘echte’ leven, dan ontrek je je aan dat echte leven wanneer je denkt. Soms, wanneer ik vind dat ik wel weer genoeg heb nagedacht, richt ik me op mijn zintuigen. Dan denk ik ‘eigenlijk is er in werkelijkheid niks anders dan wat er door mijn ogen, oren, neus en gevoel binnenkomt, de rest gebeurt allemaal in mijn hoofd.’

Deze gedachte kwam ook naar voren toen ik de cursus Omgaan met stress op het werk deed in het Nyingma centrum in Amsterdam. Daar werd een oefening uitgelegd waarbij je je vooral visueel moest openstellen voor de omgeving. Hierbij ging de richting van de energiestroom naar binnen in plaats van naar buiten. Over het algemeen proberen mensen de hele dag met hun ogen iets te ‘pakken’ uit de omgeving. Deze oefening was er op gericht om de indrukken als een soort water naar binnen te laten stromen, zonder oordeel of verzet. Toen we dat tien minuten gedaan hadden, realiseerde ik me dat je denken eigenlijk niet nodig hebt. In extremen denkend als ik ben, kreeg ik een extreme gedachte: de hersenen zijn alleen maar nodig om de lichaamsfuncties aan te sturen en om bijvoorbeeld snel weg te springen voor een fietser als je de straat wil oversteken. Maar om te gaan zitten en te denken over iets, daar waren de hersenen niet voor gemaakt, zo besloot ik.

Schoorsteentje
Een aantal weken kon ik deze theorie moeiteloos toepassen op mijn dagelijkse leven. Meer en meer zag ik het denkende deel van mijn hersenen als een fabriekje dat aan de lopende band gedachten produceerde, maar waar ik naar kon luisteren of niet. Wanneer ik me niet inliet met de gedachten die uit het schoorsteentje wolkten, miste ik ze totaal niet. Al die tijd had ik geloofd dat het denken over dingen een essentieel onderdeel was van mijn persoon, dat ik anders niet zou kunnen functioneren, of dat ik hele belangrijke dingen zou missen. Nu bleek ineens dat het zonder gedachten minstens zo goed ging met mijn leven. Zodra ik merkte dat ik dacht, dacht ik: o ja, een gedachte, ‘lekker spannend’.

Dan is het leuke er af
Uiteindelijk sloop het denken er toch weer in, omdat het niet-denken een trucje werd. Eerst kon ik denken ‘geen aandacht aan besteden’, en dan lukte dat ook op een vrij spontane, lege manier. Maar uiteindelijk werd ‘geen aandacht aan besteden’ een dominerende gedachte en toen mocht ik dat ook niet meer denken van mezelf. De spontaniteit was een trucje geworden. Het gaat meestal ook zo wanneer ik een aantal weken iedere dag gemediteerd heb. Dan ‘werkt’ het ineens niet meer, omdat ik een bepaalde uitwerking verwacht, en dan vind ik het niet meer interessant als die uitwerking uitblijft. Dan is het leuke er af. Een vriend van mij die zen beoefent, vertelde me dat het dan pas interessant wordt wanneer het echt vervelend wordt om te ‘zitten’. Omdat het gaat om het zitten alleen, los van hoe je je daar bij voelt. Iemand anders legde uit dat een leraar je daarmee kan helpen, omdat die je kan wijzen op dergelijke denkvalkuilen en je focus opnieuw kan richten op waar het om draait bij mediteren. Daarvoor moet hij soms de poten vanonder je stoel zagen, wanneer jij denkt dat je een grote openbaring hebt gekregen, of verlichting hebt gevonden.

‘Om te gaan zitten en te denken over iets, daar waren de hersenen niet voor gemaakt’

Zintuigen
Of je nou mooie gedachtes hebt of zware mijmeringen: denken blijft altijd de activiteit ‘denken’. Meer wordt het niet. Het is een van de duizenden, miljoenen, eindeloos veel dingen die mensen kunnen doen. Misschien is het toeval dat juist de activiteit ‘denken’ in deze dimensie zo de overhand heeft. Misschien dat we in een subdimensie niet kunnen slapen omdat we in plaats van te piekeren, heel de tijd op een schommel willen zitten. Een beetje lastig voor te stellen, maar in die orde van grootte probeer ik ‘denken’ te plaatsen. Ongeacht wat de omgeving mij probeert wijs te maken, namelijk dat ‘denken’ het enige en laatste houvast is als bewijs voor menselijke beschaving.

Zonder vizier
Het probleem begint volgens mij wanneer je hetgeen je denkt gaat zien voor het leven zelf. ‘Dat denk ik maar’ is een besef dat heel snel naar de achtergrond verdwijnt wanneer je op je gedachtepaden afslag na afslag neemt. Op het moment dat denken gezien wordt als de enige realiteit, is het einde zoek. Dat zie je overal gebeuren, sla maar een willekeurige krant open. Terwijl denken eigenlijk een soort dichte helm is zonder vizier, met binnenin allerlei projecties en plaatjes. De echte échte wereld kun je alleen maar zien, voelen, ruiken (lente!!) en horen als je die denkhelm af zet. Dan wordt het een soort mediteren met je ogen open. Zo denk ik er over.


After the Rain - John Coltrane

Om dit audio-bestand te kunnen beluisteren heeft u de flash player en JavaScript ondersteuning nodig.

Social media