Serie: het boeddhisme van alledag, 3

• Auteur: Gastauteur Bodhitv
• Geschreven op: 29-03-2010
• Reacties: 0
• Waardering: 2,9 Sterren
• Tags:
  • vrijgevigheid
  • inzicht
  • concentratie

Luc Carrière en Johan Aanen halen alledaagse plekken en uitgaansgelegenheden langs een boeddhistische meetlat door te kijken welke boeddhistische deugden (paramita’s) ze tegenkomen. In deel drie: Holland Casino.

De wereld voelt de hevige schokken van de kredietcrisis, maar nog steeds zijn er mensen die hun kapitaal letterlijk op het spel zetten. Of misschien ruiken ze juist een kans om reeds verloren kapitaal terug te winnen. Wij bezoeken het Casino niet om ons geluk te beproeven, maar om te zien welke deugden we hier tegen het lijf zullen lopen.

Dana parami, vrijgevigheid
Strak in pak lopen we het gokpaleis binnen. Terwijl we onze jassen laten ophangen zien we dat het kledingvoorschrift wel wat soepeler is geworden dan vroeger, geen verplichte colbert en stropdas meer. Ook jongeren met afgeknipte spijkerbroeken komen zonder problemen binnen. Misschien is dit de manier waarop het casino probeert haar klandizie uit te breiden om de klappen van de crisis op te vangen.

We lopen het casino binnen en kijken rond. Felle lichtjes en lampjes, knipperende borden en draaiende sirenes sieren de gokkasten; aan visuele stimulering geen gebrek. Zacht rood tapijt dempt onze stappen, terwijl chique tinten en taferelen de wanden kleuren. Het hele interieur ademt stijl en luxe. We lopen naar boven en betreden de koepelzaal. Verspreid over de zaal staan roulette-, blackjack- en pokertafels. Achterin vinden we een restaurant met bar.

De Paramita’s van Holland Casino

DĀNA – mildheid en onsterfelijke liefde. Ook is het de deugd van volmaakte vrijgevigheid. Deze deugd is het resultaat van een inzicht in onze werkelijke identiteit, namelijk een identiteit die niet onafhankelijk bestaat van alle andere bestaanselementen. Er kan dus ook niet werkelijk sprake zijn van bezit, omdat wij als niet-losstaande wezens niets kunnen hebben, maar slechts kunnen zijn. Onze identiteit is verweven met het totale bestaan. Dit vreugdevolle besef maakt de mens vrij te geven wat hem of haar ter beschikking staat, zonder te denken dat die daarmee iets verliest dat van belang is voor zijn voortbestaan.
PAÑÑĀ – volmaakt inzicht in de niet-substantiële aard van verschijnselen. Het ontwikkelen van deze deugd (Prajñā in het Sanskriet) is het centrale doel van de Prajñā-pāramitā soetra’s en de Mādhyamaka school in het specifiek, maar de deugd wordt geprezen door alle boeddhistische ‘voertuigen’. Het gaat erom de dingen te zien zoals ze zijn. Om deze heldere geestestoestand te bereiken moeten alle mentale patronen doorzien en doorbroken worden waarmee we in de open ruimte van de onbepaalde realiteit een levenshouding in elkaar knutselen. We zien dan de futiliteit van ons knutselwerk in, en rusten in de leegte.
VIRIYA – gebundelde kracht die zich richt op een enkel doel. Deze deugd wordt gesteund door een éénpuntige aandacht en een zuivere intentie. Een gefragmenteerde geestestoestand versplintert ook de energie die tot onze beschikking staat. Elk object van aandacht trekt ons dan een andere kant op. Door al onze activiteiten te zien als een poging om verlichting te bereiken kunnen we onze energie weer kanaliseren. Onheilzame daden worden gekenmerkt door onsamenhangend denken en een doelloze levensinstelling. Heilzame daden worden juist gekenmerkt door doelgerichtheid, door viriya.
NEKKHAMA – verzaking. Geestelijke vrijheid kan slechts worden gevonden onder de voorwaarden dat de materiële banden als angst, hebzucht, haat en begeerte worden losgelaten. Het is een daad van heiliging (van heiligen: apart zetten) die de mens tot een heilige maakt in de rol van bodhisattva of boeddha. Het heilzame wordt door de zoeker naar bevrijding omarmd en apart gezet van het onheilzame. In het Achtvoudige Pad is nekkhama de juiste intentie.
We lopen rond en observeren het roulettespel. Wanneer een werknemer aan de tafel wordt afgelost door een collega zien we voor het eerst een deugd: vrijgevigheid. Een bezoeker bij de roulettetafel geeft de vertrekkende ‘croupier’ een fooi in de vorm van een fiche. Ze nemen vrolijk afscheid en ieder vervolgt zijn eigen weg.

Je kunt je nog afvragen hoe vrijgevig deze daad werkelijk was. Als je net een miljoen hebt gewonnen, kun je makkelijk een tientje missen. Maar dat verschilt duidelijk van de vrijgevigheid die zich uit in een oprechte waardering voor de geboden gastvrijheid, waarna je een tientje geeft terwijl je honderd euro bezit.

Panna parami, wijsheid, inzicht
Voor we deze eerste deugd zagen hadden we ons al afgevraagd in hoeverre Holland Casino niet een groot kapitalistische bolwerk was waar hebzucht en geldgierigheid de boventoon voeren, niet alleen een tegenpool van vrijgevigheid, maar ook van wijsheid en inzicht. Kan wijsheid samen gaan met het betreden van een gokhuis?

In ieder geval hoeft het betreden ervan niet per se samen te gaan met alleen maar hebzucht. Dat blijkt uit ons gesprek met meneer en mevrouw Pietersen, die we spraken aan de bar. Zij bezoeken Holland Casino een paar keer per jaar en niet om te winnen, maar als gezellig uitje. Mevrouw Pietersen vindt het een fijne omgeving en ze voelt zich er veilig met geld in handen. Uitgaan in het Casino heeft haar zelfs door een depressieve periode heen geholpen, doordat het haar in contact bracht met andere mensen.

Het echtpaar Pietersen is niet gokverslaafd; ze weten wanneer ze willen stoppen. Dat is wanneer ze tussen de vijftig en honderd euro verliezen. ‘Zojuist was er een man die drieduizend euro op zwart zette en verloor, wat een gek’, zegt mevrouw Pietersen. Zelf hadden ze net nog gewonnen. ‘Het is wel een kwestie van durven.’ Het Casino kan dus echt ‘een leuke gelegenheid om uit te gaan’ zijn, waar je de balans van je budget op een heilzame manier in de gaten kunt houden.

Viriya parami, concentratie, eenpuntige aandacht
Na afscheid te hebben genomen van meneer en mevrouw Pietersen struinen we verder door de zaal. We verbazen ons niet meer wanneer we mensen nonchalant pakken met geld op de tafel zien leggen en hun kansen afwachten. Bij een stel willekeurige tafels blijven we even staan en kijken naar de vloeiende manier waarop de casinomedewerkers de speltoestanden bijhouden.

We verwonderen ons over hun behendigheid en bespreken het vermoeden dat hun concentratie continu op scherp moet staan. Ze moeten constant de voortgang van het spel in de gaten houden en op hun hoede zijn voor valsspelers. Aandacht is daarom erg belangrijk, want juist als je een spel tot in de finesses kent, kan je mindfulness makkelijk verslappen, omdat routine het overneemt.

Ons vermoeden wordt bevestigd na een poos de tafels geobserveerd te hebben en te ontdekken dat de werknemers in kort opeenvolgende rondes worden afgelost. Er is dus een snelle doorloop, die ongetwijfeld bedoeld is de werknemers fris en oplettend te houden. Deze concentratie is niet alleen voor henzelf van belang, maar uiteraard voor het hele casino.

Nekkhamma parami, verzaking
Na de zaal volledig rond te hebben gelopen, dalen we af richting de begane grond. Op onze weg daar naartoe valt ons op dat er op veel plekken geld te pinnen is. De illusie dat er een ongelimiteerde hoeveelheid geld tot onze beschikking staat, dringt zich aan ons op en verleidt ons. Misschien is het wel een slimme strategie van het casino om zoveel geld in beeld te brengen, want des te meer je ziet, des te meer de reële waarde ervan lijkt te dalen. Je geld wordt monopolygeld. Dat kan je makkelijk uitgeven!

In het midden van de begane grond staat een gloednieuwe te winnen auto, met in een cirkel daar omheen tientallen gokautomaten. Mensen liggen half of zitten te spelen met eten en drinken voor zich, geheel in hun gemakken voorzien. Hun met eurotekens glinsterende ogen zijn op de hypnotiserende fruitkasten gericht.

Bedienend personeel loopt rond om te serveren of de wensen van de gokkers op te nemen. Haast lijkt het of de mensen zelf geautomatiseerd zijn, extern voorzien van voeding en verdoofd door de verslavende werking van wereldse genoegens. Dit is precies waar de boeddhist aan wil ontsnappen door de aantrekkelijke aardse geneugten te verzaken. Maar die intentie lijkt geheel te ontbreken hier.

Na het hele casino te hebben doorlopen, van de hoogste verdieping waar zich de afgesloten ruimte bevindt voor de echte grote gokkers tot de kelder waar we opvallend veel jongeren fervent zagen spelen, komt bij ons spontaan de vergelijking op tussen de verdiepingen en de drie werelden van de boeddhistische kosmologie. Onderaan de hellesfeer van de hongerige geesten en demonen, in het midden het mensenrijk en bovenaan de goddelijke sfeer met bodhisattva’s, arhats en boeddha’s. De deugden en hun tegenhangers in het casino lijken precies zo verspreid te zijn.

Lees ook deel 2 van Het boeddhisme van alledag...

Social media