Een kijkje achter het masker, Deel 1

Jacinta Aalsma

• Geschreven op: 19-11-2009
• Reacties: 0
• Waardering: 2,9 Sterren
• Tags:
  • Enneagrammodel
  • ego

In het artikel ‘In shock door je Ego’ is te lezen hoe het Enneagrammodel ondersteuning kan bieden bij de confrontaties met de zogehete ‘egopatronen’ en bij de ontdekking en bevrijding daarvan. Dit model verenigt negen persoonlijkheidstypen in drie triades – emotioneel, lichamelijk en intellectueel – en die vertegenwoordigen ieder een van de basismechanismen die je in de loop van je leven ontwikkelt. Het emotionele drietal bijt de spits af van een serie waarin uit de eerste hand over alle types wordt gesproken door mensen die zich ermee identificeren.

Als kind speel je dikwijls een rol, want je wilt immers volwassen zijn. Je leert hoe je dingen gedaan krijgt bij je ouders en hoe een rol spelen dus nuttig kan zijn. In de loop van je leven ontwikkel je verschillende identiteiten en verlies je dikwijls het contact met wie je werkelijk bent. Heftige gebeurtenissen of mooie geluksmomenten laten de wereld even stil staan en herinneren je weer aan je ‘echte ik’ en waar het nu om draait in het leven. Het Enneagrammodel vormt een hulpmiddel om te ontdekken welke (van de negen) rollen jij speelt.  
Het emotionele drietal bestaat uit de ‘Helper’, de ‘Presteerder’ en de ‘Individualist’. Die types hebben achtereenvolgens de nummers 2, 3 en 4 gekregen (type één is met acht en negen ingedeeld bij de instinctieve triade). Een type-twee uit zijn positieve gevoelens overmatig, terwijl de negatieve worden onderdrukt. Bij een type-vier is de expressie van gevoelens onderontwikkeld waardoor ze vaak indirect worden geuit met een vorm van kunst of een esthetische levensstijl. De drie heeft de minste voeling met zijn emoties en onderdrukt deze in de overtuiging daarmee een goede indruk op anderen te maken.

De Helper
Marijke (46 jaar) heeft zich herkend in de twee en brengt onder woorden hoe dit ‘helpergedrag’ haar leven heeft beïnvloedt. ‘Zo lang ik me kan herinneren was het er altijd de pijn, de sterke en intense behoefte om gezien, gehoord, bevestigd en geliefd worden. Ik miste iets, wat leeg en verdrietig voelde. Een groot deel van mijn leven heeft dan ook in het teken gestaan van het vinden en soms zelfs willen afdwingen van aandacht, waardering en liefde. Iets in mij is als vanzelf warm, liefdevol, verzorgend en attent naar een ander. Prima eigenschappen, zo lang het echt onvoorwaardelijk is en ik er niets voor terug hoef.’
‘In de praktijk ging ik vaak de onzichtbare en onvoelbare grens over, gedreven door de zoektocht naar liefde. Ik meende indirect recht te hebben op wat zich uitte in het de ander extreem naar de zin wil maken, controlerend en claimend gedrag en overbezorgdheid. De sterke behoefte om goed te doen, om nodig te zijn werd een obsessief en volledig overdreven gedrag door er altijd voor anderen te willen zijn. Pijn of afwijzing waren slechts gedeeltelijk redenen om te veranderen. Ik kwam altijd weer terug, vragend en soms zelfs bedelend om aandacht, een soort hondjesgedrag. Ik kon wel voelen dat er iets niet klopte, alleen kon ik het tot mijn grote verdriet en frustratie moeilijk omdraaien. Altijd was er weer een nieuwe valkuil waardoor het patroon zich op een andere manier herhaalde.’
‘Deze pijn en dit gedrag heeft me veel gekost. Liefde, in de vorm van een relatie, maar ook mijn gezondheid leed eronder en het vertrouwen en vooral ook plezier in het leven ontbraken. Gelukkig is het nu al geruime tijd anders. Als het gedrag zich “per ongeluk” nog eens vertoont, kan ik er om lachen en neem ik het niet zo serieus.’

De presteerder
Puck (47) herkende zich in de gedragingen van de presteerder, het derde Enneagramtype . ‘Mijn identificatie met dit type zie ik vooral terug in de drijfveer waardering en liefde te krijgen als beloning voor wat ik presteer in plaats van om wie ik ben. Als kind was ik erg bezig mezelf te ontwikkelen op allerlei gebieden, omdat ik wist dat ik daarmee aandacht en bevestiging van mijn ouders kreeg.’
‘Door de situatie in ons gezin, leerde ik mezelf altijd actief te zijn om zo geen tijd over te houden om te kunnen voelen. Dit patroon heeft zich voortgezet in mijn volwassen leven. Ik heb veel verschillende studies gedaan, geleerd diverse muziekinstrumenten te bespelen, meerdere vechtsporten beoefend en heel veel cursussen dans gevolgd. Kortom, veel energie gestoken in nieuwe ervaringen en vaardigheden, omdat dit mij het gevoel gaf dat ik een rijk leven leidde.’
‘Totdat ik mezelf enkele jaren geleden terugvond in de uitputting van het steeds maar moeten presteren. Dat ging gepaard met een toenemende woede, die zich vooral naar binnen richtte en uiteindelijk ook in mijn directe omgeving voelbaar werd. Ik heb toen de stap genomen om echt naar mezelf te kijken en ben mijn aandacht meer naar binnen gaan richten.’
‘In positieve zin heeft het drie gedrag mij een leven opgeleverd waarin ik veel talenten heb ontplooid. Juist door het vele doen en ervaren ontdekte ik mooie kanten aan mezelf, zoals creativiteit en muzikaliteit. In negatieve zin heeft het mij weerhouden om werkelijk van het leven te genieten en blij te zijn met mezelf, werkelijke liefde, kracht en rust te ervaren.’
‘Tegenwoordig voel ik zo’n sterke behoefte aan die rust dat ik niet vaak meer doorhol. Als het zich wel voordoet, merk ik dat ik me ongelukkig ga voelen, omdat ik geen aandacht meer heb voor mijn innerlijk. Ik vind mezelf nu regelmatig terug terwijl ik wat voor me uit zit te kijken en geniet van het niksdoen. Een heerlijke vorm van meditatie!’

De Individualist
Toen het Enneagramtype  vier werd uitgebeeld op het toneel tijdens de No Ego Week was de herkenning voor Sandra (36) zeer groot. ‘Emotionele drama’s speelden een grote rol in mijn leven en kwamen het meest tot uiting in de liefde. Ik heb veel vriendjes gehad en daar hoorde ook het nodige verdriet bij. Als een relatie weer eens eindigde in een drama dan zei ik altijd: “Dan weet je tenminste dat je leeft.” Het was alsof ik mijn energie en levenslust verkreeg uit de grote emoties van het leven: verdriet, boosheid en jaloezie. Zo heb ik eens een hevige ruzie gehad met twee vriendinnen die elkaar aanvankelijk niet kenden, maar later ook bevriend raakten met elkaar. Ik werd al snel (onterecht) bang om buitengesloten te worden.’
‘Onbegrip, het anders zijn, loopt als een rode draad door mijn leven. Als is eens een probleem had dan zwolg ik hierin en sloot anderen buiten. Ik liet mezelf totaal opgaan in de emotie. Dat kon ik naar mezelf verantwoorden, omdat mensen mij toch niet begrepen ook al zou ik het uiten.’
Het anders en uniek willen zijn, brengt ook goede dingen met zich mee. Zo ben ik altijd erg gericht geweest op creativiteit. Ik houd van schilderen en tekenen en heb hierin verschillende cursussen gevolgd. Mijn individualisme maakt dat ik veel van mijn dromen heb waar gemaakt. Ik heb veel gereisd en vaak alleen. Tegelijkertijd zorgde het ervoor dat ik in mijn omgeving bijzonder en speciaal werd gevonden. Al met al is er goed mee te leven, als je het spel van de egofixatie van de vier maar doorziet. Bijzonder en uniek zijn is een mooie eigenschap, want dat zijn we tenslotte allemaal!’

Het Enneagram

De precieze oorsprong van het Enneagram is onbekend, maar er wordt gespeculeerd dat het zou kunnen teruggaan tot van 2500 v. Chr. in Babylonië, tot de soefi’s (een mystieke sekte van de Islam) in de tiende eeuw. Het meest waarschijnlijk is dat de oorsprong in de joods-christelijke traditie ligt en de vroege Griekse filosofie.

Zeven doodzonden
Ennea is het Griekse woord voor negen. De eerste en belangrijkste bron van deze filosofie vinden we in de idee van de zeven doodzonden: trots, nijd, toorn, gulzigheid, gierigheid, lust en luiheid. Die vormden een belangrijk onderdeel van het middeleeuwse christendom.

Moderne bewerking
Het Enneagram werd in het Westen geïntroduceerd door de Russich-Armeense George Ivanovich Gurdjieff (1877-1949). Deze avonturier, spiritueel leraar en zoeker naar praktische geheime kennis over de menselijke natuur adviseerde: ‘Vorm je eigen zinnige ideeën en neem niets aan vanuit een dogmatisch geloven.’
De basis voor het Enneagram zoals we dat vandaag de dag kennen, lijkt echter het resultaat te zijn van het werk van de Boliviaan Oscar Ichazo. Tijdens de jaren zestig van de vorige eeuw introduceerde negen passies gebaseerd op de zeven doodzonden met daaraan twee passies toegevoegd: bedrog en angst.
Toch waren de beschrijvingen van Ichazo nog significant verschillend dan die van de hedendaagse Enneagramleraren. Zij werken op basis van de bevindingen van  Claudio Naranjo, een bekende Chileense psychiater. Naranjo verruimde de beschrijvingen van de Enneagramtype n door deelnemers aan zijn seminars te verdelen in groepen op basis van het Enneagram.

Bron: Enneagram Basisboek van Don Richard & Russ Hudson.

Social media