De gulden regel verzilveren

Mick Hartman

• Geschreven op: 19-10-2009
• Reacties: 0
• Waardering: 2,9 Sterren
• Tags:
  • Karen Armstrong
  • filosofie
  • compassie
  • Mick Hartman

Volgens Karen Armstrong, voormalig non, succesvol auteur en godsdienstwetenschapper, ‘All the great traditions are saying the same thing in much the same way, despite their surface differences. They each have in common an emphasis upon the overriding importance of compassion, as expressed by the Golden Rule: Do not do to others what you would not have done to you.’ Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doet u dat ook een ander niet?

Het schoongewreven geweten
De gulden regel, door Karen Armstrong gekarakteriseerd als de universele formulering van mededogen, is het meest bekende morele principe ter wereld. Sinds mensenheugenis functioneert het als argument om niet alleen goed voor jezelf, maar ook (of liever net zo) goed voor anderen te zorgen – met inbegrip van zonderlingen en vreemden! Dwars door alle beschavingen, tradities, religies, filosofieën en staatsvormen heen, is de gulden regel gepredikt als noodzakelijk smeermiddel om de onderlinge vrede te bewaren – sterker nog: om überhaupt een gemeenschap, een maatschappij tot ontwikkeling te laten komen, om een volk bijeen te krijgen en houden, om – zoals kabinet Balkende het zei – samen te leven, werken en wonen!

Gelovigen, agnosten, atheïsten gelijk, inclusief de mensen die zichzelf aan geen van die drie hokjes wensen te committeren, hebben in hun opvoeding, thuis of op school, geleerd wat de gulden regel in de praktijk inhoudt. Dat geldt voor ten minste 99 procent van de mensen. Voor velen is het idealiter de ruggengraat van hun geweten. Toch passen helaas maar zeer weinigen de gulden regel in hun dagelijks leven consequent toe. ‘De anderen’ worden dan beperkt tot partners, vrienden en familie, kennissen en collega’s, dorps- , streek- , land- of tijdgenoten. Oftewel: het gros der mensen (en dieren!) bevindt zich, in de pikorde van het gros der mensen (en dieren?), onderaan de pikorde. Zodoende bezorgen we elkaar wereldwijd veel leed. Waarom lukt het ons over het algemeen klaarblijkelijk niet de gulden regel concreet te realiseren? Is het mogelijk het gemiddelde te ‘verbeteren’, op te hogen? Hoe?

Poetsbeurt
Bijna iedereen is wel eens verliefd geweest, is dat nog steeds, of heeft een grote liefde (hetzij persoonlijk, ‘mijn man, mijn vrouw, mijn kind enz.’, hetzij onpersoonlijk: ‘God, Boeddha, moeder Theresa, Micheaul Jackson enz.). In de film Good Will Hunting, zegt acteur Robin Williams in de rol van Psychiater, tegen Matt Damon als getroebleerd adolescent genie: ‘True love is having the courage to love someone more than you love yourself.’ Eureka, dacht ik, zou deze wijsheid de basis kunnen zijn voor een nieuwe, ‘zilveren’ regel, zodat meer mensen uiteindelijk in staat zullen zijn vanuit het lood de gulden regel tegelijkertijd te verin- en veruitwendigen?

Doe het dan voor mij…
Vraag niet langer: ‘Doe, denk of zeg ik nu iets over of tegen iemand, waarvan ik niet zou willen dat het mij aangedaan, over mij gedacht of tegen mij gezegd zou worden?’ De zilveren regel luidt namelijk: ‘Wat jij niet wilt dat X [je grote geliefde] geschiedt, doe dat ook jezelf niet!’. We kunnen zo veel van iemand houden, diegene zo erg bewonderen, dat we een bepaalde daad eerder zouden begaan, of juist nalaten, als we ons voorstellen hem of haar te zijn, wanneer we kiezen hoe te handelen. Dat is wat Thich Nhat Hanh bedoelt met de aanmoediging: ‘Let the Buddha do it for you…’. Zou ik willen dat de Boeddha zich zus of zo gedroeg of gedraagt? Zou ik willen dat mijn grote liefde zich dit of dat op de hals haalt? Of nog confronterender: Zou ik hem of haar hetgeen ik nu op het punt sta te doen, denken of zeggen [hetzij jegens jezelf, hetzij jegens een ander], ooit aandoen, toewensen, aanzeggen?’ Stel jezelf daarbij voor als een poppenspeler en je grote geliefde als de (voodoo)pop!

Met behulp van deze zilveren regel kun je zowel moeilijke als hoopvolle situaties, die rechtstreeks uit de praktijk van je eigen leven afkomstig zijn, zo vertalen dat je hoogste ideaal, je hoogste waarde, je grootste hartstocht in de weegschaal komt te liggen, pal naast hetgeen er op tijd ‘t’ en plaats ‘p’ op het spel staat. Wat weegt zwaarder?

De alchemist – van lood naar goud
Visualiseer jezelf als je grote liefde, wordt één met hem, met haar, tot er geen verschil meer is tussen jullie. Wat blijkt? We oefenen niet alleen voor onszelf, maar minstens zo veel voor elkaar! Als jij zelf niet genoeg gewicht in de weegschaal legt om ten alle tijden verlicht te zijn, om altijd en overal, tegen alles en iedereen mededogen te uiten, doe het dan voor mij, voor je (voor)ouders, voor je kinderen, voor al diegenen die jou inspireren, die je dankbaar bent, die je lief hebt. Al die goudklompjes, goudaders en gouden bergen tezamen, wegen toch onnoemelijk veel zwaarder dan het lood in je schoenen, zelfs al lijken die soms uit massief lood gegoten?

Evenwicht
Kun je ten slotte één reden bedenken (met zwaarte en kracht) waarom jouw leven, jouw geluk, en jouw lijden meer zouden (mee)tellen dan het leven, het geluk en het lijden van wie dan ook? Behalve het waarom-daarom-achtige ‘omdat IK het ben…’ ontdekken we aldus niet dat iedereen gelijk is en dat de gulden regel daarom in het vanzelfsprekende verlengde ligt van de zilveren regel? Nogmaals: ‘Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doet dat ook een ander niet’. Want wij zijn stuk voor stuk ‘gij’ en ‘ander’ ineen, zowel voor elkaar, als voor onszelf.

Ik houd van u. U ook (een beetje) van mij?

Social media