Vergeet je leven

Mark de Jonge

• Geschreven op: 12-10-2009
• Reacties: 3
• Waardering: 3 Sterren
• Tags:
  • zen
  • hier en nu
  • Mark de Jonge

Onlangs concludeerde ik dat ‘het druk hebben’ een van de makkelijkste dingen is om voor elkaar te krijgen. Ik ken mensen die regelmatig zuchtend een opsomming geven van wat hen die dag te doen staat. Alsof een hogere instantie ze een taakstraf heeft opgelegd waarvan het aantal uren nog niet vaststaat. Waarom? Waarom klagen ze steen en been over iets dat ze zelf hebben besloten te doen? Waarom besluiten ze om zo véél dingen te gaan doen?

Na wat overpeinzing rees het vermoeden dat mensen zo overactief zijn, omdat ze onzeker zijn over de toekomst. Ze willen iedere ogenschijnlijke kans benutten, want stel dat je iets mist! Van binnen weten we natuurlijk dat je hoog en laag kunt springen, maar dat de toekomst altijd onzeker blijft. Daarbij lijkt er geen verband te bestaan tussen hard werken en het behalen van succes; de een ploetert een leven lang voort en bereikt ‘niets’, een ander wordt op 47-jarige leeftijd binnen een week de grootste internethit, omdat ze aan de wens van moeder wou voldoen iets van haar leven te maken en bepaald niet slecht zingt.

Voor degene die het nog niet wist: wil je omkomen in je alledaagse bezigheden en geen moment rust vinden, dan is er een onfeilbare truc: op alles ‘ja’ zeggen. Doe aan alles mee en voor je het weet zit je vol zelfmedelijden in de wachtkamer van de huisarts. Die zal je vertellen dat je het ‘rustiger aan’ moet gaan doen, want hoe moeilijk het ook is, dan blijft er genoeg tijd over om de schoonheid en totaliteit van het leven tot je te laten komen, om even langs de gebeurtenissen van alledag heen te kijken en het naakte bestaan te ervaren.

Alleen maar geademd vandaag
Volgens mij is het zo moeilijk om het niet druk te hebben, omdat om ons heen de opvatting heerst dat je pas van leven spreekt wanneer je ‘iets doet’, ‘iemand bent’ of heel hard op weg bent iemand te worden. Daardoor beschouwen we de momenten waarop we ‘nietsdoen’ als volstrekt waardeloos. Het schuldgevoel wanneer je je to do-lijst van die dag niet hebt afgewerkt, is daar een resultaat van. Ga even bij jezelf na wat er gebeurt op zo’n moment: je voelt je schuldig en beeldt je in dat de rest van de wereld een waanzinnig productieve dag heeft gehad, een grote stap heeft gezet in hun ontwikkeling om iemand te worden. Verrassing: je bent al iemand. Je bent altijd al iemand geweest en je zult ook altijd iemand blijven.

Fictie
Wat is het leven? Een geïnspireerde vriendin van mij zei laatst iets dat me hopelijk lang bij zal blijven: ‘Mensen zijn bang voor het onbekende, maar het onbekende, dat is juist het leven. Niemand weet wat er zometeen gaat gebeuren.’ Die sprong in het diepe en onbekende is wat het leven de moeite waard maakt. Iemand die zijn leven volplant en iedere dag een to do-lijstje afwerkt, krijgt nooit met het ‘naakte leven’ zelf te maken. En welke dingen zijn er ‘to do’? Afgezien van ademen, eten, drinken, slapen en af en toe een knuffel geven of krijgen, is je to do-lijst naar willekeur uit te breiden. Bovendien is een leven gericht op ‘niet stilzitten’ fictief: die spectaculaire sprong in het onbekende diepe maak je iedere nanoseconde, helemaal automatisch. Of je nou zoveel mogelijk wil veranderen of juist dingen zoveel mogelijk hetzelfde wil houden: alles verandert vanzelf.

Ryokan
De Japanse zenmonnik en dichter Ryokan zou het vast goed hebben kunnen vinden met die vriendin van mij:

In deze wereld van dromen,
nog verder in slaap sukkelen;
en opnieuw spreken
en dromen van dromen.
Laat het gewoon zijn.

Ryokan (1758-1831) heette voluit Ryokan Taigu. Ryo wordt vertaald als ‘goed’, kan is ‘groot’ en Taigu betekent ‘Grote idioot’. Bij elkaar genomen krijg je iets als ‘Groothartige enorme idioot’. Dit vat zijn leven wel zo’n beetje samen. Hij raakte verlicht in de Sōto-richting van het zenboeddhisme, keerde terug naar zijn geboortestreek en bouwde er een kleine hut op een berghelling. Hij hield ervan om sake te drinken, maakte een diepe buiging voor elke boer en werkman en speelde veel met kinderen op het dorpsplein. Daarnaast schreef hij een berg gedichten (o.a. over natuur en liefde).
In één van zijn natuurgedichten beschrijft hij dat hij ‘s ochtends vroeg zijn wandelstok en bedelnap inpakt om naar het dorp te gaan. Wanneer hij buiten stapt is hij zo ingenomen door de natuur, dat hij gaat zitten op zijn veranda en er de rest van de dag niet meer vanaf komt. Kortom: zijn plannen laat hij varen om de directe schoonheid van de natuur te ervaren. Dat zou ik ook wel vaker willen doen.

Boeddhisten zijn rasanarchisten
Wat zou er gebeuren wanneer iedereen op de wereld bovenstaand verhaal zou lezen en het voorbeeld van Ryokan zou volgen? Er zou al op korte termijn en totaal andere wereld, een andere samenleving ontstaan. Daaruit blijkt weer de aard van het boeddhisme om tegen de stroom van de massa in te gaan. Misschien zou het niet goed zijn wanneer we allemáál toegewijde zenboeddhisten zouden zijn, maar misschien ook wel.

Nog een mooi gedicht waarin Ryokan met een observatie van pioenrozen de relatie tussen de mens en de wereld beschrijft:

Wild peonies

Now at their peak

In glorious full bloom:

Too precious to pick

Too precious not to pick

Behalve dat hij zo treffend bepaalde gevoelens weet op te roepen met slechts een paar woorden, komt Ryokan’s dichtwerk – dankzij de tijdloze onderwerpen en zenboeddhistische frisheid – op mij over alsof het gisteren geschreven is en niet ruim tweehonderd jaar geleden. Ryokan was ook bepaald niet vies van humor. Onderstaand gedicht is een vertaling door Frits Vos:

De arme kloten
van de dakdekkers krimpen
in de herfstwind.

Tijdgenoot
Een vergelijkbare frisheid en hedendaagse feel zijn te vinden in het werk van een tijdgenoot van Ryokan, al hebben ze elkaar waarschijnlijk nooit ontmoet: Henry David Thoreau (1817-1862). Walden, het beroemdste werk van deze Amerikaan uit Massachusetts, schreef hij na een twee jaar durend verblijf in de natuur, een experiment dat hij met minimalistische middelen wist te doorstaan.
Naast natuurbeschrijvingen van de omgeving van Walden Pond in Massachusetts staat het boek vol filosofieën over het leven zoals het volgens hem zou moeten zijn. Ook geeft hij praktische tips over hoe je zelf een huis kan bouwen van gevonden voorwerpen en over het verbouwen van groenten om jezelf in leven te houden. Daarnaast geeft hij in zijn boek kritiek op de modernisering van de samenleving, belasting betalen en de opkomst van winkelstraten. Zijn leven werd mede gekenmerkt door een fascinatie voor overleven met minimale middelen, in een zoektocht naar de essentie van het leven.

Verkeerslawaai
Gisteren zat ik op een bankje te kijken naar de bloesems. Het was een bewolkte maar toch warme dag met weinig verkeerslawaai. In alle stilte liep de één na de andere wonderlijke figuur voorbij. Ik verbaasde me er over hoe zoveel verschillende mensen in zoveel verschillende werelden leven en zich toch door dezelfde straten bewegen en in hetzelfde gebouw wonen, ieder geheel in zijn eigen dimensie opgeslokt, zelf bepalend of ze zich succesvol of een mislukkeling voelen.
Toen pas realiseerde ik me hoe raar het eigenlijk is dat mensen daarnaast nog het vermogen hebben om er uit te stappen, hun leven te vergeten en gewoon kunnen opgaan in het hier en nu. Iets dat ik zelf te vaak vergeet. Vergat ik dat drukke, fictieve leven maar wat vaker.

Social media