De Hart Soetra in het leven van Guan

Guan Her Ng

• Geschreven op: 05-10-2009
• Reacties: 1
• Waardering: 2,9 Sterren
• Tags:
  • Hart soetra
  • vergankelijkheid

Dear people, this is the emptiness of all dharmas: they neither arise nor cease, are neither defiled nor pure, neither increase nor decrease.

Zenmeester Ton Lathouwers stelt dat alle ideeën ‘vloeibaar’ moeten worden. Dit is ook de kern van de Hart Soetra. Vorm is leegte, leegte is vorm. We moeten de oneindigheid in tijd en ruimte realiseren. Dit artikel is gewijd aan de vraag hoe deze ingewikkelde soetra kan worden toegepast in het dagelijks leven.

Toen ik voor het eerst in aanraking kwam met het begrip ‘leegte’, was er van begrip eigenlijk weinig sprake. Ik kon niet goed plaatsen wat het boeddhisme hiermee bedoelde. Het kwam zelfs vrij negatief op me over. Ik begon er diep over na te denken en door meerdere boeken erover te lezen, kwam ik erachter dat het begrip géén negatieve lading heeft. Ik weet nog dat Meester Hsing Yun in een lezing over de Hart Soetra, het over vergankelijkheid had: ‘Als je vergankelijkheid begrijpt, dan begrijp je de “leegte”’, zo sprak hij. Het begrijpen is al niet makkelijk, maar het werkelijk realiseren is een stap verder. Met het bereiken van de realisatie van leegte ontstaat er ‘prajna’, de hoogste wijsheid, de ‘grote vrijheid’.

Vergankelijk plannen
Ik organiseer wel eens evenementen (zoals Boeddhadag en Energiemarkt Duurzaam Delft) waarbij ik natuurlijk planningen maak om gestructureerd te kunnen werken. Toch komt het regelmatig voor dat de zaken, ondanks het plannen, niet geheel soepel verlopen zonder dat duidelijk is waarom. Dit is een mooi voorbeeld van de vergankelijkheid van onze werkelijkheid: ik plan zaken in om zo min mogelijk in de problemen te komen en ik schets scenario’s in mijn gedachten om de werkelijkheid beter voor me te zien, maar uiteindelijk ben ik voor tachtig procent compleet afhankelijk van variabele factoren.
Ik kan me nog herinneren dat de jongeren van de Fo Guang Shan He Hua Tempel de opdracht kregen om eregasten (voor een evenement dat ik hielp te organiseren) op te halen van het vliegveld. Op het laatste moment werd de aankomsthal gewijzigd en waren de twee jonge vrijwilligers op het vliegveld naarstig op zoek. Toen een uur was verstreken, werden ze bezorgd en belden ze de tempel op. Ik hoorde het slechte nieuws en maakte me heel druk. Waar konden ze heen zijn gegaan? Het enige wat ik kon doen was stilstaan, ademen en op zoek gaan naar oplossingen. Uiteindelijk bleek (gelukkig) dat de eregasten op eigen houtje met de taxi naar het hotel waren vertrokken.

Interzijn en insuline
Thich Nath Hanh geeft aan dat er een nieuw werkwoord in het woordenboek thuishoort: ‘interzijn’. Als je ‘interzijn’ begrijpt, dan begrijp je leegte. Onlangs ben ik gediagnosticeerd met diabetes type 1. Om de één of andere reden, ben ik genoodzaakt om insuline in mijn lichaam te spuiten. Ik ben er bijzonder afhankelijk van geworden... opmerkelijk hoe belangrijk zo’n hormoon kan zijn voor het lichaam. Op het moment verlopen er allerlei processen in mijn lichaam. Elk orgaan in mijn lichaam is weer afhankelijk van een andere organen en processen. Zonder de inter-afhankelijkheid van deze elementen bestaat mijn lichaam niet.
Niet zo lang geleden had ik een gesprek met Eerwaarde Chueh Ru. Ik gaf aan dat ik tijdens het mediteren een stadium kon bereiken waar ik geen waarde meer gaf aan dingen in de omgeving. Bijvoorbeeld: wanneer ik een boom voor een gebouw zie staan, dan is het heel normaal de boom en het gebouw als twee objecten te onderscheiden. Tijdens mijn meditatie kon ik een stadium bereiken waar de waarden, de zogenaamde scheiding van de boom en het gebouw wegviel.
Eerwaarde Chueh Ru zei dat dit een hoog stadium is, maar dat het als beginner moeilijk is om dit langer dan enkele seconden vol te houden: ‘Alles wat je observeert wordt verwerkt in je gedachte’, zei Chueh Ru. En inderdaad, zodra ik de betekenis of waarde aan de boom of het gebouw teruggaf, viel ik weer terug naar de ’normale’ staat van bewustzijn. Chueh Ru: ‘Wanneer we bewust worden van de resultaten na een [meditatieve, red.] verwerking, dan ontstaat daar een emotie bij. De resultaten behoren vrijwel direct al tot het verleden, het zijn niet meer dan momentopnames.’ Eerwaarde Chueh Ru gaf mij dit diepzinnige inzicht en ik kreeg de taak om bewust te worden van dit proces en dat de wereld (mijn beleving ervan) een product is van mijn geest.

Zelfloosheid
De laatste en wellicht moeilijkste stap om leegte te doorgronden, is de realisatie van zelfloosheid. De Hart Soetra leert ons dat de vijf skandha’s (of ‘khandha’s’: vorm, gevoelens, percepties, mentale formaties en bewustzijn) ‘leeg’ zijn. Je kunt stellen dat de vijf skandha’s samen datgene vormen wat wij onder ‘de identiteit’ verstaan. Ze worden ook wel ‘opeenhopingen’ genoemd. Deze opeenhopingen resulteren samen in de ‘zelf’ die wij ervaren. Daarom is de ‘zelf’ leeg, dus zelfloos.
De vijf skandha’s zijn voortdurend in verandering. Hoe kunnen wij dan een absolute zelf hebben? De zelf is eveneens voortdurend aan verandering onderhevig. Daarnaast is de zelf het resultaat van conditionering. De zelf is ontstaan uit andere elementen (namelijk de vijf skandha’s). Het is niet helemaal eerlijk om de zelf alleen ‘de zelf’ te noemen. ‘De zelf die wij als mensen kennen, is nodig om de échte zelf te ontdekken’, verduidelijkt Meester Hsing Yun.

Ik denk dat we onszelf (en ons ‘zelf’) de tijd moeten gunnen om ‘prajna’ te ontwikkelen, niet alleen tijdens meditatie, maar juist tijdens onze handelingen in het dagelijks leven. Tenslotte is het belangrijk dat we alle dingen in het leven moeten waarderen. Het bestaan heeft maar een korte duur, leef in het heden en waardeer elk moment. Pas dan realiseer je de realiteit hoe die is. Want wanneer ‘leegte’ wordt gerealiseerd tijdens het schoonmaken van een toilet, dan zal de mantra van de ‘Hart Soetra’ als muziek in de oren klinken. Gate gate paragate parasamgate bodhi svaha!

Tot slot een gedicht van de tekenaar Tsai Chih Chung uit het boek ‘The Illustrated Heart Sutra’:

One piece of cloud
From our viewpoints
Looks like a good old dog,
Or so much like the heart of a lover,
Or just like a mother…
A white cloud is still a white cloud.
No matter how we look at it,
Whether we end up being joyful
Or sentimental and sad…
The only difference is in our hearts.

Over de Hart Soetra

Prajnaparamita Hart Soetra: de soetra waar de Boeddha opvallend niet in voorkomt, maar die wel de kern van het Boeddhisme bevat. Het is de bekendste soetra van het Mahayana-boeddhisme en wordt ook wel  Hart Soetra genoemd. De inhoud is mysterieus, tegelijkertijd puur en simpel. Waar de soetra vandaan komt is onduidelijk.
De soetra is de doctrine over leegte, in het Sanskriet ‘sunyata’ genoemd. De boeddhistische monnik Nagarjuna (ca. 150 voor Chr. tot 150 na Chr.) wordt gezien als de pionier van de boeddhistische Madhyamika-school over leegte. Hij wordt als de grootste dharmaverspreider beschouwd na de Boeddha zelf. Nagarjuna gaf de zogenoemde ‘tweede draai’ aan het wiel van de dharma.
Tot op de dag van vandaag kunnen wij deze prachtige soetra in de vorm van muurschilderingen in de grotten van Dunhuang (China) teruglezen. Deze teksten zijn vertalingen in het Chinees door de monnik XangZhang. Tijdens zijn pelgrimstocht naar het Westen, heeft hij de Hart Soetra onderweg vaak gereciteerd (hoewel vertalingen die dit artikel heeft gebruikt) ,bestaan er nog vele andere versies in het Sanskriet, Tibetaans, Sogdiaans, Mongools, Koreaans, Vietnamees en Japans). Een ander feit over de Hart Soetra is dat er korte en langere versies zijn. In de Chinese Boeddhistische kanon zijn er acht opgenomen.

Social media