Onthoud, onthoud, onthoud!

Mick Hartman

• Geschreven op: 24-09-2009
• Reacties: 0
• Waardering: 3,1 Sterren
• Tags:
  • Nu
  • dood
  • intuïtie
  • filosofie

Onthoud, onthoud, onthoud!

Hoe kun je in het hier en nu leren leven? Wellicht door jezelf dagelijks te herinneren aan het nooit en nergens (je eigen onontkoombare dood)… Alles en iedereen wordt dan zeer (ver)wonderlijk!

The arrow of time turns inward
Herinneringen hoeven niet per se gericht te zijn of betrekking te hebben op het verleden. Het geheugen is niet louter een kasvoorraad van opgeslagen woorden, beelden, geuren, sensaties en geluiden. Ik kan mezelf er namelijk aan herinneren, of beter gezegd: ik kan herinnerd worden, door het geheugen, aan mijn eigen eerdere voornemen voortaan in het hier en nu te leven. Zodra dat voornemen me weer te binnen schiet, vervalt, voor even, het onderscheid tussen verleden- en tegenwoordige tijd. Ook lost op dat moment het verschil op tussen het oorspronkelijke voornemen zelf en de herinnering aan die eerste (en tweede en derde enz.) interne intentieverklaring. Zodra ik die sluimerende potentie actualiseer, dat wil zeggen opnieuw introduceer in het heden, is tijd, in de reguliere zin van ‘vroeger’ en ‘later’, niet meer van toepassing. Tijd wordt dan niets anders dan voortdurende, dynamische verandering.

Her-inner-ing
Dr. Ronald van der Vlies, gediplomeerd psychosomatisch therapeut te Amsterdam, schrijft daarover in een essay, mede van zijn hand: ‘In het Pali is er een en hetzelfde woord voor aandacht en herinnering. Aandacht is herinnering en herinnering is aandacht.’ Her-inner-ing letterlijk ook als een terugkeer naar binnen, dat wil zeggen naar een bewuste ervaring van (het of te) leven, waarin lichaam, adem en geest één zijn, omdat alle gewaarwordingen (fysiek en mentaal) geobserveerd worden zonder ‘slow-motion’, ‘fast-forward’ of ‘gezap’(oordelen) – een kwestie van reactieloos aanwezig blijven bij wat zich voordoet. Als een zich telkens van voren af aan eigen of mogelijk maken van een meditatieve geestesgesteldheid: geconcentreerd, open, vrij, ontvankelijk, liefdevol en in verwondering.
 
Focus met behoud van 360° view
Verderop haalt Van der Vlies, Jon Kabatt-Zin aan, de grondlegger van het Mindfulness Based Stress Reduction Programme: ‘Wie eenmaal mediteert, mediteert niet. Wie tweemaal mediteert, mediteert nog steeds niet. Wie herhaaldelijk mediteert, begint te mediteren. Mediteren is eindeloos opnieuw beginnen.’ Soms lijkt het wel of we last hebben van een aangeboren en diepgewortelde vergeetachtigheid, zeker in de eerste stadia van het leerproces. Een soort korte-termijn dementie, bijna een lichte vorm van ADHD. Eigenlijk kan haast alles dienen als afleiding, of zorgen voor afwezigheid (van geest).

Het is enigszins te vergelijken met het leren (begrijpen) van een taal: in het begin pak je per bladzijde twintig keer het woordenboek erbij, na enige oefening lukt het meestal om op zins- in plaats van op woordniveau te gaan lezen. Vooral in die eerste uren kost het extra veel discipline en wilskracht om je te blijven oriënteren op het vatten van de grotere context en strekking. Mindfulness (aandachtsmeditatie) is het ‘scherpstellen’ van welke indruk dan ook, waardoor zij intensiveren, dichterbij komen, echter worden. Maar tegelijk blijf je hierbij beseffen dat alle verschijnselen altijd ingebed zijn in een totaliteit van onderling afhankelijke oorzaken en gevolgen.

Maar wat is Leven in Aandacht in de praktijk?

Death is certain, it’s time isn’t – so what should I do?
In zijn boek ‘Buddhism without Beliefs’ stelt Stephen Batchelor, voormalig Tibetaans en Koreaans (zen)monnik, sinds een jaar of tien vrijgevestigd leraar: ‘Since death alone is certain and the time of death uncertain, what should I do?’ En hij vervolgt: ‘The aim of this meditation is to awaken a felt-sense of what it means to live a life that will stop.’ Oftewel: de dood geeft leven aan het leven, geeft het leven zijn leven(digheid). Batchelor legt uit dat de waarde van iets (vanzelfsprekends) vaak pas echt tot ons doordringt en duidelijk wordt als het ding het niet meer doet (zoals een telefoon of een oog), of als iemand er niet meer is (zoals een vriend of familielid). Toch houdt de vreugde over het algemeen behoorlijk kort aan, in het geval dat de telefoon gemaakt, het zicht hersteld, een grootouder gereanimeerd is; voor je het weet is alles weer ‘normaal’, bij het oude. Aldus ontglipt ons geregeld de ervaring hartgrondig te leven, het leven aan den lijve te ondervinden, omdat we vergeten de zo-even geponeerde vraag herhaaldelijk in ons te laten nagalmen. De Latijnse spreuk memento mori (gedenk te sterven) is dus in wezen synoniem aan memento vivere (gedenk te leven).

Wonder-baarlijk
Blijf bij de gevoelens en intuïties (niet zozeer de gedachten) die deze vraag oproept, en je zult vermoedelijk diep geraakt worden door het onuitsprekelijke wonder überhaupt te bestaan. Wat een ongelofelijke rijkdom aan kleuren, geuren, smaken, gevoelens en geluiden zijn er beschikbaar, dankzij onze zintuigen en onze hersenen, dankzij de gehele werkelijkheid. De onontkoombare vergankelijk- en eenmaligheid van alles en iedereen, maakt alles en iedereen spontaan wonder-baarlijk. Batchelor verzoekt ons dan ook ‘to notice how distraction [verstrooiing vanuit verveling, angst, luiheid enz.] is a flight from this awe to worry and plans.’ Levenskunst is daarom in essentie jezelf en elkaar elke dag, elk uur, elk moment in herinnering te brengen dat het leven een onbestendig kunstwerk, een uniek levenswerk is. Een gift van je ouders, voorouders, evolutie, de sterren, het hele universum, waar je nooit om vroeg, maar wat wel een onuitputtelijke bron van existentiële verwondering is of ten minste kan zijn.

Social media