Aandacht werkt als zuurstof

Mick Hartman

• Geschreven op: 02-06-2009
• Reacties: 0
• Waardering: 3 Sterren
• Tags:
  • Filosofie

Maanden en weken, seconden, minuten en uren, bestaan niet. Het zijn kunstmatige tijdseenheden, afgeleid van de lengte van een dag, zonder begin of einde. Een dag is eigenlijk, qua ervaring, niet meer dan het opkomen en ondergaan van de zon (oftewel: de aarde die eenmaal om zijn eigen as draait).

Zonder de dag zouden we niet begrijpen wat een uur, wat een week, wat een maand is. Een jaar is het terugkeren van een seizoen. Maar de overgang tussen de seizoenen geschiedt niet van de ene op de andere dag. Lente, zomer, herfst en winter vormen van nature één ondeelbaar geheel, dat wij in vier kwartalen hebben ontleed. Kortom: de dag is het Madurodam van ons leven. De zonsopgang is als de geboorte (‘en er was licht'), de zonsondergang als de dood (het wordt zwart voor de ogen).

Elke nacht stierf ik, maar iedere dag werd ik wedergeboren. Ooit zal ik sterven zonder ooit opnieuw geboren te worden, om mijn eerste geboorte, waarvoor ik nog nooit gestorven was, te complementeren. - Geef ons heden, onze dagelijkse reïncarnatie...Kwispelend ego
Het is donker, de vogeltjes zijn stil. Daar zit je dan, op je kamer, alleen, achter je bureau. Het werk is gedaan, er is gegeten en gedronken. Te kortdag om nog echt iets te doen, want bedtijd nadert. Het ego is neurotisch op zoek naar verstrooiing, naar een aai over de bol, kwispelt zich een ons, zoals een hond die voelt dat zijn baasje bijna op vakantie gaat. Het beestje trekt en trekt, totdat het baasje beseft dat hij zelf aangelijnd is, en niet andersom. Hoe harder hij aan de wurgriem rukt om zijn hondsdolle huisdier te laten gehoorzamen, hoe strakker zijn nek beknelt raakt. Loslaten moet je, loslaten - zoals het aapje dat zijn hand door een gat in een holle boomstam steekt, om er een kastanje uit te halen, maar zijn gebalde vuist niet mee terug krijgt.

Gebed zonder end
Je ligt in bed en neemt het residu van de dag door, zoals dat is blijven hangen in je geheugen. ‘Wat heb ik gedaan, wat heb ik nagelaten? Wat ging er goed, wat ging er slecht? Hoe voelde ik me?', vraag je jezelf af. ‘Ben ik verder gekomen op mijn levenspad?' Zoals je jezelf niet letterlijk ziet groeien - anderen zeggen altijd ‘wat ben je groot geworden' - zo is een dag eigenlijk te kort om afzonderlijk op zijn waarde te kunnen beoordelen binnen het perspectief van je levenslange idealen. Op de hei, in Bussum, is er een kilometerslang en kaarsrecht bospad met de naam ‘Gebed zonder end', waar ik soms ga rennen. Een enkele stap lijkt je geen snars dichterbij het eind te brengen, en het heeft daarom weinig zin je bij elke stap opnieuw af te vragen: Ben ik er al dichter bij? Hoe ver nog? Dat is helemaal het geval in de woestijn, zonder referentiepunten, schaal of kilometerpaaltjes. Toch, als je die nietige stapjes blijft zetten, merk je op een gegeven moment dat je enorm opgeschoten bent. Misschien niet zozeer aan je omgeving, maar wel aan je kuitspieren en je conditie.

Duizend en één stapjes
Terwijl je groeit, ben je niet in staat om neutraal, vanuit je oude toestand, je nieuwe toestand te vergelijken. Want degene die vergelijkt tussen toen en nu, is zelf het object van de vergelijking. Je bent je eigen meetlat. Stel dat je gedurende een jaar iedere nanoseconde zou meten hoe lang je bent (in je pubertijd), dan lijkt het alsof je precies even lang blijft, omdat er tussen de ene en de volgende meting minder dan een micrometer bij komt. Pas als je iemand ontmoet bij een reünie, die nog oude beelden en indrukken van jou bezit, blijkt het contrast. "Wat een verschil zeg, ik herkende je op het eerst gezicht niet eens". ‘O ja, is het heus? - dat is mij niet opgevallen, of dat ben ik vergeten', denk je. Maar jij hebt duizend-en-één stapjes gezet, de ander maakt noodgedwongen een reuzensprong met lemen voeten.

Suikerpaard
Geestelijk groei gaat, net als ouder worden, te langzaam om er letterlijk op te gaan zitten wachten. Toch doe ik dat: zitmeditatie. Dat vergt geduld en vertrouwen, omdat je niet vooruit kunt lopen op wie je zal worden, om vooraf te controleren of al je inspanningen wel de moeite waard zullen zijn. Ook omdat de inspanningen uiteindelijk deel uitmaken en niet te scheiden zijn van de beloning. Het paard krijgt geen suikerklontje, maar wordt zelf (van) suikergoed. Jezelf anticiperen is net zo onmogelijk als je eigen schaduw af proberen te troeven. De koers van het schip bepaalt mede de bestemming.

"Om in slaap te kunnen vallen moet ons bewustzijn er bewust mee instemmen om onbewust te worden, dat is de paradox." - Ton Lemaire, filosoofAandacht werkt als zuurstof
De digitale wekker op mijn nachtkastje verspringt van 23:59 naar 00:00. ‘Stop met mijmeren', klinkt een waarschuwende stem in je achterhoofd, ‘ga slapen'. Sssst, nog niet, want... (niet geeuwen!) (niet geeuwen!)
Ontelbare malen viel ik reeds in slaap, maar van geen van al deze keren kan ik mij het exacte ogenblik herinneren waarin of waarop ik daadwerkelijk van de waak- in de slaaptoestand terechtkwam. Die overgang is ongrijpbaar. Je kunt het komen aanvoelen, er dicht bij zitten, het benaderen, maar nooit het moment suprême beleven, of aanwijzen. Want zodra je dat probeert, blijf je wakker. Ons bewustzijn is geen lichtknop dat je aan (waak) of uit (slaap) kan zetten, het is eerder een lichtdimmer. Of zoals een brok verhitte steenkool die je uit het haardvuur schept: langzaam, heel langzaam, wordt het gloeien steeds matter en dooft ongemerkt uit. Aandacht werkt als zuurstof.

Een nieuwe dag
De haan kraait, het is ochtend. Als je je ogen dichtdoet en inslaapt, heb je geen absolute zekerheid dat je ze ooit weer open zal kunnen doen. In hoeverre ben ‘ik' het trouwens die bepaalt wanneer ik wakker wordt? Dat is toch zeker eerder het organisme, het lichaam dat ik ben, in interactie met omgevingsfactoren? Maar waar was ik tussen middernacht en dageraad? Kun je die vraag wel stellen? Hoe klinkt het geluid van één klappende hand? Tijd bestaat niet zonder bewustzijn dat (de) verschillen tussen zo-even en zo dadelijk registreert. Maar wat is, voor mij, voor jou, het verschil tussen middennacht en dageraad?

O, ik weet het al: een nieuwe dag! Het is weer dag. Dag dag, zei ik rond middernacht. Dag dag, zeg ik bij het ochtendgloren. Dag.

Social media