Maya in het kwadraat

Mick Hartman

• Geschreven op: 23-02-2009
• Reacties: 0
• Waardering: 3 Sterren
• Tags:
  • Filosofie

Het Droste-effect en Matroesjkas in de game-industrie

In de boeddhistische filosofie wordt de zintuiglijk waarneembare wereld ‘Maya' genoemd, energie en materie die via de zintuigen geïnterpreteerd worden door het brein en het bewustzijn. Het hierbij gevormde illusoire wereldbeeld (gelijk een fata morgana) is de basis voor de populaire virtuele illusies van de game-industrie: Maya in het kwadraat.

Zoals tekeningen en foto's gefixeerd worden, zo zien wij mensen ‘onze' wereld normaliter aan voor ‘de' wereld. Terwijl onze perceptie eigenlijk niet meer is dan een reeks (geslepen) perspectieven, die de ‘lichtstralen van het leven' breken, onder een bepaalde hoek: mens, taal, cultuur, religie, ras, geslacht, leeftijd enzovoorts. Vanuit zulke oogpunten, plakt men op alle dingen bepaalde plus- of minwaarden. Zoals de opticien ons zicht beoordeelt, en vervolgens een bril of lenzen van zekere sterkte voorschrijft. Meditatie is het neutraliseren van onze ver- of bijziendheid, het oplossen van onze staar, en het slijpen van ons geestesoog. Mogen wij nog met de ogen knipperen?

Filmisch continuüm
Ieder voorstelbaar en denkbaar beeld van de werkelijkheid, zal altijd slechts een momentopname zijn, omdat alles voortdurend verandert. De werkelijkheid is een filmisch continuüm, zonder begin, einde, pauze, montage, knippen of plakken. Voor de verhouding tussen object en bewustzijn geldt hetzelfde als voor de verhouding tussen jezelf en je spiegelbeeld: het object bevindt zich noch binnen noch buiten het bewustzijn; je spiegelbeeld bevindt zich noch binnen noch buiten jezelf. Logica biedt hier geen uitkomst.
Neem van een kind om het jaar een foto, plaats deze in lijstjes en zet ze op een rijtje: elke afzonderlijke foto is noch hetzelfde als, noch verschillend van de overige foto's. Het kind zelf is niet dezelfde naarmate het ouder wordt, maar evenmin iemand anders (Thich Nhat Hanh. Zie trouwens de Matroeska-poppetjes!).

Perspectiefloze contemplatie
Nirwana - de zogenoemde staat van verlichting - wordt van oudsher gedefinieerd als ‘het uitdoven van alle concepten over de werkelijkheid'. Met behulp van meditatie poogt een boeddhist zich te laten inlijven én ingeestelijken door de onmiddellijke en onbemiddelde werkelijkheid. Oftewel, zonder de tussenkomst van begrippen en beelden (inclusief het begrip en beeld ‘werkelijkheid') tot meditatie een manier van in-de-wereld-zijn (Heidegger) is geworden.
Geen projecties, blauwdrukken, replica's. Dat wat is, is: een X (een ondefinieerbare variabele). Richting perspectiefloze contemplatie. Wat op hetzelfde neerkomt als alle-perspectieven-omvattende contemplatie, want niets wordt uitgesloten. Het geheel van perspectieven is als een constellatie van sterren rond de zon - die allemaal in net iets andere banen om dat zwaartepunt van de Melkweg heen cirkelen.

Waarom kiezen mensen en masse voor een identiteit²?
De virtuele werelden uit de game-industrie, zouden we Maya² (in het kwadraat) kunnen noemen, want het zijn illusies (simulaties) gebaseerd of op of afgeleid van een illusie (verbeelding). Het grootschalige Second Life bijvoorbeeld, transformeert de mensenwereld in een online versie, een duplicaat in computertaal (enen en nullen). Deze Internet-realiteit is echter één en al fictie, 3D op 2D; een surrogaat; een pseudo- - en imitatiewereld. Het ergste wat een gamer kan gebeuren is game over. Dat is een paradox, want zowel de gameproducenten als -consumenten, weten juist voor honderd procent zeker dat het spel nooit afgelopen is of zal zijn. De computer kan namelijk altijd weer opnieuw worden opgestart. Het spelfiguurtje, die met behulp van het toetsenbord of een joystick wordt aangestuurd, heeft in principe een oneindig aantal ‘levens'. Een soort ‘Christus-carrousel' van geautomatiseerde wederopstanding, op commando van ‘Gamer De Vader'. In sommige spellen is de speler alziend oog, almachtig en schepper tegelijk. Wie wil er geen god zijn, of tenminste voor god spelen?

De gamer als wannabe-atheïst?
Gamers zijn misschien ongelovig, maar geenszins ontdaan van de religieuze behoefte. Zeker in het geval van interactieve games als Second Life en World of Warcraft, is er sprake van Hinterweltlerei (Nietzsche), een ontmoetings- en schuilplaats voor diegenen die aan hun enige leven en onze enige wereld geen genoeg hebben. Zij willen een extra wereld achter, onder, naast of boven de ‘echte' wereld. De game als een ‘hier-naast-maals'. De eenmaligheid en onzekerheid die bij het menselijk bestaan horen, kunnen zo ontkent, genegeerd, verdrongen of opgeschort worden.
Gamers zijn geen ouderwetse dagdromers die zich hun toekomst in wisselende scenario's voor het geestesoog visualiseren, maar alledaagse escapisten. Hypermoderne technocratische romantici, die zich liever in een geprogrammeerde, elektronisch-ideale wereld begeven, dan in de onbe- en ongedachte wereld van water, wind, aarde en vuur.
In de kwantummechanica is er ooit een zonderlinge hypothese geopperd, het ‘multiversum': ons universum zou slechts een minuscuul belletje zijn in het schuim van ontelbare parallelle universa. De virtuele dimensies van games op computerschermen zijn misschien wel zulke ‘microwereldjes', ‘mini-universumpjes'. De gamewereld zal immer(s) kleiner blijven dan de wereld als zodanig, want ‘wereld' staat voor ‘al wat is', terwijl ‘game-wereld' hoogstens een subcategorie is. Een game heeft hard- en software nodig, de wereld niet.

Een ongewenst effect is dat gamers zichzelf (laten) absorberen in een luchtbel - terwijl de Boeddha er juist voor pleitte al onze luchtbellen uiteen te spatten. In plaats van allemaal privé of semiprivate Madurodam-achtige stolpwereldjes in de hand te werken, zou het heilzamer zijn ‘nader tot elkaar te komen'. De vervreemding en versplintering tegengaan, luidt het devies, door onszelf, onze medemens en onze wereld recht in de ogen te kijken; vertrouwd met hen te raken en te leren van hen te houden...

Zie voor het Droste-effect verder: nl.youtube.com en: nl.youtube.com

Social media