Skillful means

Mark de Jonge

• Geschreven op: 16-02-2009
• Reacties: 0
• Waardering: 3 Sterren
• Tags:
  • Tibetaans boeddhisme

Ik zit thuis en krijg ineens een waanzinnig goed muzikaal idee. Ik besluit het meteen op te nemen op mijn computer. Dit moment van inspiratie moet ik snel vastleggen. Ik installeer mijn microfoon en zoek op de grond in een berg kabels naar het microfoonsnoer. Snoeren hebben de universele eigenschap dat ze, ook al liggen ze net drie seconden op elkaar, volledig met elkaar ineengestrengeld raken. Binnen de kortste keren sta ik driftig te trekken aan de kabels en op en neer te springen van woede. Je kunt je misschien een voorstelling maken van hoe mijn opname uiteindelijk klonk..

Spanning vs. stress
Dieuwke, een deelneemster van de cursus Skillful Means: stresspreventie tijdens het werk in het Nyingma centrum te Amsterdam, vertelt een soortgelijk verhaal: ‘Dan kom ik op vrijdagmiddag uit mijn werk aan op het station, met twee zware boodschappentassen, en dan moet ik mijn fiets uit de fietsenstalling halen. Hij blijft altijd hangen aan een andere fiets, en het is nooit duidelijk aan welk onderdeel. In no-time sta ik er woest aan te rukken en te vloeken.' Er golft een lachwaterval door de cursusruimte,. Alle 16 deelnemers herkennen zich in deze situatie. Joleen Vries, die samen met Ineke Smits de vierdelige cursus leidt licht toe: ‘Ja, nu kun je er gelukkig om lachen hè, maar op zo'n moment zelf is het vaak heel moeilijk om even een stapje van jezelf terug te doen en jezelf in de situatie te zien.' We hebben het over hoe voorwerpen je soms vertellen dat je gestresst bent.
Stress komt bij ieder mens voor en kan in alle mogelijk denkbare situaties ontstaan, wanneer we gaan vechten tegen de stroom. In de cursus wordt onderscheid gemaakt tussen spanning en stress. Spanning wordt gezien als een energiestroom, een kracht waarmee je dingen aan het rollen kan krijgen. Stress is eigenlijk een opgekropte, geblokkeerde energiestroom, of zoals een cursiste het beschrijft: ‘heel veel energie in een veel te kleine ruimte'.

Skillful Means
Skillful Means is een eeuwenoude term en betekent: het toepassen van boeddhistische inzichten in de handelingen die je verricht. Tarthang Tulku, een leraar uit de Tibetaanse Nyingma traditie, vluchtte in 1969 naar Californië en vestigde daar het eerste Nyingma centrum van het Westen. Hij gaf er les aan westerlingen en zette al vrij snel een uitgeverij op, met name om de in Tibet verboden boeddhistische boeken te kunnen drukken en die in India uit te delen aan gevluchte Tibetaanse monniken.
Hij kreeg al gauw door dat mensen in het Westen heel anders tegen werk aankijken dan in het Oosten. Wij beschouwen werk vaak als een plicht; je zit iedere dag zoveel uur ‘opgesloten', en dan mag je weer naar je huis, van je vrije tijd genieten, op vakantie gaan. Omdat veel mensen een groot deel van hun leven aan het werken zijn, gaat er een hoop energie verloren wanneer je tegen werk aankijkt als een verplichting. Tarthang Tulku ontwikkelde voor de mensen in het Westen een methode om werk juist tot een bron van inspiratie en energie te maken, zodat je tijdens je werk spiritueel kunt groeien. Deze methode doopte hij ‘Skillful Means'.

Weggelekte energie
Mensen storten zich de hele dag van de ene activiteit in de andere, totdat ze 's avonds uitgeput op de bank zitten, zonder een voldaan gevoel. Wat is er gebeurd? Er is energie ‘weggelekt' in allerlei bezigheden die je je niet meer kunt herinneren. Een simpele oefening om hier iets aan te doen: maak op het eind van de dag een lijstje van de dingen die je die dag hebt gedaan. Puur door het op te schrijven herinner je je wat je hebt gedaan en krijg je een deel van de energie die je in je ondernemingen hebt gestopt terug. Dat kan een enorme oplader zijn. Ook is na ieder karwei een moment van reflectie nemen - zoals ‘zo, dat is gedaan', of ‘hèhè, dat is ook weer voor elkaar' - ook opladend. Het geeft energie om het volgende ding weer aan te pakken. Zo raakt het reservoir nooit helemaal leeg.
Wanneer je namelijk geen energie terug krijgt van je werk, kunnen er al gauw blokkades ontstaan die zorgen voor stress en uiteindelijk kunnen leiden tot een burnout. Veel mensen zijn echter koppig: wanneer het werk gaat haperen, is de neiging er om het nog harder te gaan proberen, zoals ik met mijn microfoonkabel. Door middel van Skillful Means kun je leren om op zo'n moment juist wakker te worden, rustig op adem te komen en eerst te kijken naar waar je stress vandaan komt.
Ik schreef me in voor de cursus omdat ik er een paar jaar geleden achter kwam dat werken veel draaglijker wordt wanneer je het voor jezelf en anderen wat leuker maakt. Nu was ik benieuwd naar wat ik verder nog kon leren op dit gebied. Aan de cursus doen onderwijzers, iemand uit de zorg, managers, een helpdeskmedewerker, een computertechneut, een studente en een huisvrouw met twee kinderen mee en iedereen komt met dezelfde klachten. Of het nou ‘moeilijk op gang kunnen komen', ‘het gevoel hebben dat iemand anders je agenda vol plant', of ‘geen hulp van anderen willen vragen' is: bij iedere opmerking wordt er geknikt en ook ik herken mezelf in de verhalen. Ik ben dus niet de enige bij wie het niet altijd vlekkeloos verloopt.

Rebels
Gaandeweg de cursus (die meer invalshoeken van werken belicht dan ik kan onthouden) besef ik: het is eigenlijk juist rebels om niet chagrijnig je uren uit te zitten totdat je vrij bent, maar om het werk aan te pakken als manier om bewust te worden van jezelf en je omgeving. Op mijn werk blijf ik minder lang met irritaties zitten. Zodra ik merk dat ik me stoor aan de werkwijze of werkhouding van een collega, breng ik mijn aandacht terug naar mijn handen en dan ontstaat er vanzelf de ruimte in mijn hoofd om op een meer realistische manier te kijken naar de ander en begrip te creëren. ‘Iedereen heeft zijn eigen manier van werken en eigenlijk probeert hij of zij er ook het beste van te maken', was dan ook één van lessen in de cursus.

Grijnzen naar jezelf
Tijdens de laatste bijeenkomst gaan we in groepjes bij elkaar zitten om te bespreken hoe we het mooie dat we geleerd hebben ons gaan blijven herinneren. Dat valt nog niet mee. De kennis om stress te lijf te gaan is er, maar het is moeilijk om het direct toe te passen. Alles draait om bewust zijn en blijven van wat er gebeurt, maar dat moet je natuurlijk ook weer trainen. Alice, een managementmedewerkster, zegt dat ze zich heeft voorgenomen om een klein hoekje in huis in te richten waar ze zich terug kan trekken om tot rust te komen en te mediteren. Cursusleidster Ineke vertelt dat ze 's ochtends meteen vanonder de douche voor de spiegel gaat staan grijnzen naar zichzelf. Niet echt iets voor mij.
Het blijf moeilijk om een meditatiediscipline te ontwikkelen, maar geef mezelf de hoopvolle gedachte: ik heb ook ooit geleerd om tweemaal daags mijn tanden te poetsen, dus ik weet dat het mogelijk is. De groep is het er over eens dat dagelijkse meditatie en een rustmoment inlassen de beste manier is om bewust te blijven. Juist ook wanneer het qua energie goed gaat en dat is het moeilijke, want dan ben je snel geneigd momenten voor jezelf over te slaan. Wanneer je doorgaat met je oefening, kun je juist uit de spiraal komen van steeds energie opbouwen en weer stilvallen en kun je op een nieuw niveau gaan leven.

Meer lezen over Skillful Means: www.dharmaboekwinkel.nl
Een interview over Skillful Means voor bedrijven: www.boeddhistischeomroep.nl

Social media