Boeddha als anarchist

• Auteur: Luc Carrière
• Geschreven op: 04-12-2008
• Reacties: 0
• Waardering: 2,9 Sterren
• Tags:
  • Vipassana
  • Theravada boeddhisme

Jens van Tricht (39, docent/coach) kraakt een pand, kraakt de regels die mensen verdelen in ‘man' en ‘vrouw' en kraakt de bindingen die hem vasthouden in Samsara. Hij laat ons zien dat anarchisme, feminisme en boeddhisme mooi op elkaar kunnen aansluiten.

Laten we beginnen bij het anarchisme. Hoe kwam je daarin terecht?
In mijn pubertijd merkte ik dat deze wereld niet zo mooi is als ‘ie wordt voorgesteld. Dat was zwaar voor me. Ik werd een soort ‘alto', New Wave, depressieve muziek. Na een tijdje ben ik toen geradicaliseerd, ik had het no future-gevoel, ik werd punk. Van daaruit kwam ik in contact met radicaal links en de kraakbeweging. Ik vertrok van Gouda naar Amsterdam om te kraken. Binnen deze beweging is er een spanning tussen het revolutionaire en het utopische. Je kan je meer richten op revolutionaire kritiek op de samenleving en je kan je meer richten op het zelf bouwen van een nieuwe samenleving, een utopie. Ik kwam van het revolutionaire en ging later meer richting het utopische, daar vond ik ruimte om een alternatief te ontwikkelen voor de normale maatschappij. Dat alternatief was een manier van leven waarin samenwerking, solidariteit en zelfwerkzaamheid centraal stonden en waarin bewust leven een duidelijke keuze is. Bewust leven brengt met zich mee dat alles kritisch onderzocht wordt op zijn bruikbaarheid en noodzakelijkheid. Bij bewust leven hoort dus automatisch een grote mate van vrijheid - vrijheid van de zichtbare én onzichtbare ketenen aan de ‘normale' maatschappij.

En het feminisme?
Ik kwam terecht in een fantastisch kraakpand met vier vrouwen en één andere man, waar feministische thema's dagelijks werden besproken. Het ging dan bijvoorbeeld over de verdeling van taken en over het macho-gedrag in de kraakbeweging. Voor mij viel daar van alles op zijn plek, door de feministische theorie snapte ik opeens veel meer van wat ik tegenkwam in mijn persoonlijke leven en in de politiek. Anarchisme gaat om een radicale levenshouding en in vrijheid en verantwoordelijkheid oordelen over goed en kwaad. Toen zag ik dat ik dat niet doe als mens, maar als man of vrouw.
Ik heb daarna tien jaar Vrouwenstudies gestudeerd, omdat ik geen Mannenstudies kon studeren. Ik wilde mannen gaan begrijpen. Ik ben tussen de regels door gaan lezen, heb papers geschreven over ‘hoe het zit met mannen' en over de discussie over seksisme in de kraakbeweging.

Wat ontdekte je?
Wat een man of vrouw hoort te zijn is maar een deel van wat mogelijk is. Als man mag je volgens de dominante normen van deze maatschappij niet gevoelig zijn, niet kwetsbaar (althans deze zaken niet tonen), je mag niet lief zijn voor andere mannen, en al helemaal niet in lichamelijk contact, je mag niet ter discussie stellen wat voor mannen ‘normaal' is (de grapjas uithangen, platte praat over vrouwen, stoere verhalen vertellen) en je mag niet twijfelen of de nuance zoeken.

Alle ellende in de wereld waar ik me als anarchist tegen keerde kwam door mannen zag ik, eerst keerde ik me dan ook tégen mannelijkheid, nu probeer ik mee te nemen wat er goed aan is. Een aantal ‘typisch mannelijke' eigenschappen kunnen zeker positief gewaardeerd worden, zoals doortastendheid, hoffelijkheid, verstandigheid en kracht. Uiteindelijk gaat het hier om de balans, die er vaak allang is- binnen echt bestaande mannen.

Is er een verschil tussen ‘een typische man' en echte mannen dan?
Ja, de norm voor mannen wijkt behoorlijk af van reëel bestaande mannen. ‘Echte mannen' horen van alles te zijn, maar echt bestaande mannen zijn dat allemaal niet. Echt bestaande mannen zijn gevoelig, kwetsbaar, twijfelend, verre van perfect, oud, zwak, dik, ziek, impotent, enzovoorts. Het is goed om dat te laten zijn zoals het is, in elk geval om het te accepteren zoals het is

In postmoderne Vrouwenstudies leerde ik dat zaken niet zo zwart/wit in elkaar zitten. We creëren de werkelijkheid (mede) door wat we doen, zij is niet gegeven. Dat doen we bijvoorbeeld door het toeschrijven van eigenschappen aan mannelijke of vrouwelijke lichamen.

Begint daar niet de link met boeddhisme?
Inderdaad, want ook Boeddha zegt: je maakt je eigen werkelijkheid. Wie goed doet, goed ontmoet. Je hebt bijvoorbeeld een muggenbult. Dat doet óf gewoon vijf minuten pijn, of je gaat krabben en je hebt er nog drie dagen last van. Sinds ik dat zag hoef ik geen muggen meer dood te slaan. Vanmorgen had ik ook zoiets, het gootsteenputje zat vol. Dat kan je een rotgevoel geven, of je kan zelfs ruzie gaan maken. Je kan het ook opruimen, dan is er geen probleem. Dat tastbare, daar kan ik wat mee in het boeddhisme. Ideeën over later, zoals reïncarnatie, daar kan ik niks mee, maar als ik nu in meditatie last heb van mijn been en ik ga me erover opwinden, dan is dat erg, terwijl het geen punt is als ik me er niet over opwind.

Hoe kwam je terecht bij het boeddhisme?
Ik ging in '99 een jaar naar India, gekscherend gezegd op zoek naar mezelf. Ik ging daar op meditatiecursus, op reiki enzovoorts, shoppen in de kosmos, in een poging te begrijpen waar het allemaal over gaat. Daar las ik het boek Art of living van William Hart, en ik kreeg zin om een cursus Vipassana-meditatie te doen, vooral vanwege het tien dagen stil zijn dat erbij hoort. Ik snapte nog niet precies waar het over ging, maar ik leerde wel de kracht van mijn geest kennen. In 2004 deed ik nog een cursus en toen vielen de kwartjes. Naast Vipassana doe ik Tai-Chi en Qi-Gong, maar Vipassana gaat dieper. Mijn bewustzijn van mezelf is versterkt. Ik ben me nu veel meer bewust van hoe mijn reacties op alles wat er maar gebeurt mezelf en anderen beïnvloeden.

Hoe beïnvloedde het boeddhisme je anarchisme en feminisme?
Boeddhisme veranderde hoe ik naar politiek kijk. Eerst dacht ik in termen van recht en rechtvaardigheid, nu kijk ik veel meer naar wenselijkheid. Ik was gestopt met het eten van vlees vanwege dierenleed, de bio-industrie en honger in de wereld. Nu vind ik dat nog steeds belangrijk, maar ik wil niet meedoen, ik wil niet verantwoordelijk zijn voor leed van andere wezens, want dat voelt niet goed. Ik volg nu mijn gevoel. Men pretendeert politiek actief te zijn voor een betere wereld, maar iedereen doet het eigenlijk om zich goed te voelen. Dat vind ik OK, want je merkt dat het niet goed voelt om je ten opzichte van anderen slecht te gedragen.

Mijn feminisme veranderde ook. Eerst keek ik naar de rechten van vrouwen, maar nu denk ik: wat doen mannen zichzelf aan door macht, door ongevoeligheid, door te gaan voor status, erkenning en dergelijke? Dat geldt overigens ook voor vrouwen. Eerst was ik boos op mannen, maar nu voel ik compassie. Ik werk met lastige pubers en dat doe ik uit compassie, niet veroordelend, dat horen ze al genoeg. Ik ga niet meer iedereen vertellen hoe ze moeten leven.

Die verschillende stromingen passen dus bij elkaar...
Ja, anarchisme, feminisme en boeddhisme vinden plaats op andere niveaus. Anarchisme of politiek gaat over het collectief, feminisme gaat over wat er tussen individuen gebeurt en boeddhisme gaat over het binnenste. Die niveaus voeden elkaar. Het kritisch kijken en handelen dat ik heb geleerd in de kraakbeweging gebruik ik ook in feminisme en boeddhisme. Het latere inzicht dat wie ik ben ook wordt bepaald door mijn man zijn, blank zijn etcetera heeft weer veel invloed op hoe ik in de politiek sta. In het boeddhisme ontdekte ik een diepere laag, onder ‘man' of ‘vrouw', in zekere zin sekseneutraal. De boeddhistische manier van leven kan ik in de andere inzichten opnemen. Enerzijds zijn de niveaus gescheiden, anderzijds vormen ze deel van één geheel. Ik weet dat Marx en Lenin later in hun leven richting het anarchisme gingen, dat zou ook kunnen gelden voor Boeddha. In deze tijd was hij vast anarchist geworden.

Kijk ook op: www.jensvantricht.nl

Social media