Caos Calmo

Mark de Jonge

• Geschreven op: 09-10-2008
• Reacties: 0
• Waardering: 3 Sterren
• Tags:
  • filmbespreking

Is het mogelijk om met iemand anders dan jezelf bezig te zijn? 

Een naar mijn mening interessante film die dit najaar in de Nederlandse bioscopen draait is het poëtische Caos Calmo van regisseur Antonello Grimaldi. Een Italiaanse film, gebaseerd op een boek van Sandro Veronesi. Het verhaal gaat over een man die op één dag het leven van een vrouw redt en zijn eigen vrouw dood op het gazon van zijn vakantiewoning vindt.

“Kalme chaos” is de meest directe vertaling van de filmtitel, en het eerste woord ervan verwijst waarschijnlijk naar de roerloze manier waarop De hoofdpersoon Pietro, een hooggeplaatste zakenman van middelbare leeftijd, reageert op het verlies van zijn vrouw. Of lijkt te reageren, want van binnen moet er heel wat aan de hand zijn met hem. Het bijzondere is dat we daar niet achter komen. De invulling van wat er omgaat in de man wordt overgelaten aan de kijker. Let op: in het artikel wordt de plot van de film weggegeven.

Als Pietro weduwnaar is geworden, blijft hij samen met zijn tienjarige dochtertje achter. Hij brengt haar dagelijks naar school, en besluit op dag één om in het aangrenzende parkje rond te blijven hangen totdat de school weer uit gaat. Pietro is onmisbaar in het bedrijf waar hij werkt, en veel collega’s komen hem opzoeken in het parkje om zakelijke maar ook persoonlijke kwesties te bespreken. Ze accepteren zijn besluit om in het parkje te zitten als een onderdeel van het rouwproces waar hij in zit. Ook de vrouw die hij uit zee gered heeft komt hem opzoeken. , Later zien we een liefdesscène tussen de twee in het vakantiehuis waar zijn ex-vrouw overleed. Er is veel informatie weggelaten uit het verhaal. We weten bijvoorbeeld niet hoe de echtgenote van de hoofdrolspeler om het leven is gekomen (een ongeluk, zelfmoord, moord?) en wat voor huwelijk de twee hadden. En hoe is de affaire ontstaan tussen de hoofdpersoon en de vrouw die hij in de openingsscène uit zee redde?  Het enige dat we van de man weten, is wat we van hem zien. Niemand vraagt hem wat hij voelt, en er is geen innerlijke monoloog, brief, of flashback waaruit we kunnen opmaken wat er in hem omgaat. Het resultaat van deze open verteltechniek is, dat wat we voelen bij het zien van de film een projectie is van onze eigen gevoelens en inlevingsvermogen.

Contrast
Er is een contrast tussen het drukke zakenleven dat Pietro moet hebben geleid vóór het overlijden van zijn vrouw, en de totale kalmte daarna. Hij reageert zo koel dat mensen om hem heen geïrriteerd raken en zeggen dat hij gevoelloos is, of gek, en dat hij een psychiater moet bezoeken. Wanneer zijn ex-schoonzus te ver gaat met hem aansporen om dat te doen, leest hij haar de les door te zeggen dat zij nodig naar een psychiater moet, en niet hij. Dit element van projectie zag ik overal in de film terug. Geen van de mensen die Pietro opzoeken in het parkje vraagt hoe het met hem gaat. Allemaal zijn ze volledig gefocust op zichzelf: de vrouw die hij redde van de verdrinkingsdood, die hem ’s nachts komt opzoeken in het vakantiehuis om seks te bedrijven, lijkt met niets anders bezig dan met het uitleven van haar ‘reddersyndroom-projectie’ op de hoofdpersoon. Ook Pietro’s broer komt op het meest intieme moment van hun gesprek niet verder dan ‘ik mis je’, waarop Pietro zegt: ‘Echt waar?’. Ook zijn collega’s kunnen over niets anders praten dan de aanstaande fusie van het bedrijf en hun gevoelens en gedachten daarbij. Onze hoofdpersoon heeft als gesprekspartner een zo goed als passieve rol, maar dat lijkt voor de andere personages niets uit te maken. Het valt ze in hun eigen chaos niet op dat hij geen respons levert op hun veelal gepassioneerde uitingen. In plaats daarvan maakt hij op zijn gemak lijstjes in zijn hoofd, van de luchtvaartmaatschappijen waarmee hij in zijn leven heeft gevlogen, en de adressen waar hij heeft gewoond. De kijker is intussen toeschouwer van het ontbreken van een evenwichtige wisselwerking tussen de personages in de film, en creëert zijn eigen oordeel over Pietro. De een zal vinden dat hij geblokkeerd zit in zijn verdriet, de ander ziet een ontspannen man die de gang van het leven accepteert.

Reflectie
De opeenvolging van scènes waarin personages volledig op zichzelf gefocust handelen zetten mij aan het denken over de manier waarop mensen in het ‘echte’ leven met elkaar omgaan, want als het puntje bij paaltje komt, met hoeveel mensen om je heen ben je dan oprecht begaan, en hoeveel zijn er écht begaan met jou? Die zijn misschien op één hand te tellen. We maken dankbaar gebruik van elkaar als klankbord, om onze eigen gevoelens en gedachten terug te projecteren op onszelf. Niets is zo fijn als iemand die je steunt in wat je al dacht of voelde, het geeft je een gevoel van bevestiging, een rechtvaardiging van je bestaan.

Voortbordurend op mijn projectie-theorie, werd ik op het feit gewezen dat we eigenlijk zo weinig echt weten van de ander, en dat het merendeel, zoniet het complete beeld dat we van een ander hebben projectie van onszelf is. Hoe kun je emoties in een ander begrijpen, wanneer je die emoties zelf nooit ervaren hebt? Je staat alleen in het verwerken van de indrukken die het leven biedt, maar toch heb je iedereen hard nodig om verder te komen. Je kunt het gevoel hebben dat je als iemands geliefde, broer, of naaste collega iemand door en door kent, en toch heb je geen idee van, in het geval van de film, de manier waarop iemand anders een rouwproces beleeft. Je creëert voor jezelf een voorstelling van hoe dat zou kunnen verlopen, en aan de hand van dat beeld kijk je naar het gedrag van je naaste, geef je adviezen en aansporingen, en tegelijkertijd ben je met jezelf bezig. Is het eigenlijk mogelijk om met iets anders dan jezelf bezig te zijn, met jouw interpretatie van de werkelijkheid? Even voelde ik deze conclusie overhellen naar een desolaat beeld van de samenleving, met enkel eenzame individuen die allemaal in hun eigen coconnetje chocola proberen te maken van de soms chaotische realiteit, maar toen bedacht ik me: we leven al eindeloos lang op deze manier samen, en we blijven leren van elkaar, dus hoe erg is het nou helemaal dat je je nooit honderd procent in iemand kan verplaatsen? Want intussen zijn we samen aan het bouwen aan elkaars spirituele ontwaken.

Na ongeveer een half jaar iedere weekdag voor de school van zijn dochtertje gepost te hebben, komt ze tussen de lessen door naar hem toe gelopen. Ze vertelt pa dat het een beetje vreemd begint te worden, en dat klasgenootjes grapjes maken over het feit dat haar vader de hele dag op haar wacht buiten. Deze opmerking van zijn dochtertje geeft hem een nieuwe richting aan zijn leven en hij stopt met het rondhangen in het parkje. Het laatste beeld van de film roept opnieuw een vraag op: overal ligt sneeuw, maar de bomen en struiken staan volop in bloei, alsof het zomer is. Mijn conclusie: dit is een film die je op meerdere niveau’s aan het denken zet. 

Social media