Lijden in het kwadraat

Laurens van Aarle

• Geschreven op: 22-09-2008
• Reacties: 0
• Waardering: 3,1 Sterren
• Tags:
  • Zen
  • boekbespreking

Soms is het best aangenaam als iemand erin slaagt het kleed onder je voeten weg te trekken, en je daarmee onverwacht in direct contact te brengen met de grond van je bestaan. Iemand die je onbewuste aannames zichtbaar weet te maken en ze doorprikt. Die je op een andere manier naar jezelf en de wereld laat kijken. Een frissere manier.

Kerende woorden
Dit kan zijn door iets wat die persoon doet, of door iets dat hij tegen je zegt. Binnen de zen noemt men deze laatste vorm ook wel ‘turning words', oftewel kerende woorden. Woorden die het vermogen hebben je blik en aandacht in een totaal andere richting te sturen dan hoe je normaal naar de dingen en jezelf kijkt. Woorden die een opening vormen naar een directere manier van zien en zijn.
In zijn eerste boek, ‘Zitten: De Praktijk van Zen', slaagt Nico Tydeman (foto boven) er met regelmaat in om op deze manier het kleed onder je voeten weg te trekken. Je de dingen in een nieuw licht te laten zien. Dwars door je bewuste en onbewuste aannames heen. In ieder geval door die van mij.

Een frisse wind
Op aanraden van mijn meditatieleraar heb ik het boekje aangeschaft. Het is het boek waar hij voor zijn eigen beoefening regelmatig op terugvalt, en dat hem bij iedere herlezing weer nieuwe inzichten en perspectieven aanreikt. Hij leest er in onze groep passages uit voor, tussen de periodes dat we in meditatie zitten op het kussen. Een frisse wind die ook mij nieuwe perspectieven aanreikt. Het is zo'n boek waarvan je het liefst wilt dat iedereen in je omgeving het zou gaan lezen. Nico Tydeman ziet de Boeddha allereerst als een rusteloos en zoekend mens. Iemand die diep doordrongen raakte van de vergankelijkheid die hij overal om zich heen waarnam. Niet alleen in zijn directe omgeving, maar ook in zijn eigen gedachtes en gevoelens. Die zich door dit besef niet liet lamslaan, maar juist in actie kwam. Opererend in een dynamische en veranderlijke wereld.
In zijn boek beschrijft hij de Boeddha dan ook niet als de serene heilige die nu bij de Xenos in de vitrine zo heerlijk ‘rust en stilte' uitstraalt. Volledig stil zijn en niets doen is volgens Nico Tydeman namelijk onmogelijk. Dan zou je dood zijn. Dat had de Boeddha hopelijk niet voor ogen toen hij zijn studenten deze vorm van beoefening onderwees.

Zazen
Zazen zou je kunnen vertalen als ‘stil zitten op een kussentje'. Dat doet men binnen de zen namelijk graag. Maar wat gebeurt daar en is dat niet een wat beperkte interpretatie van wat ‘zazen' inhoudt? Volgens Nico Tydeman is zazen namelijk een heel bepaalde manier waarop jij je tot de dingen verhoudt en je dagelijkse activiteiten uitvoert. Een allesomvattende levenshouding. Een houding waarbij je jezelf openstelt voor wat de dingen je te vertellen hebben als jij ze jouw onverdeelde aandacht geeft en ze toelaat in jouw wereld. Zonder daarbij iets tussen jou en de dingen te plaatsen.
Het boekje is een heel complete en praktische handleiding over hoe je zazen op en buiten het kussen tot leven kunt brengen. Hoe je de gebruikelijke scheidslijn tussen spiritueel en alledaags zal moeten opgeven als je jezelf zazen eigen wilt maken. Tegelijkertijd heeft hij ook oog voor de moeite die dit ons kost en de weerstand die het vaak oproept. Voor de schijnbare onmogelijkheid van deze hele onderneming. Voor de teleurstelling en de frustratie over hoe het gaat en hoe je het doet.

Een authentiek spiritueel pad
Sterker nog, hij moedigt je aan ook deze aspecten te omarmen en jezelf toe te eigenen, als een integraal onderdeel van wat het betekent een authentiek spiritueel pad te bewandelen. Alles is welkom. Wie zelf wel eens zazen, of een andere vorm van meditatie heeft beoefent, weet immers heel goed dat hoewel je fysiek niet lijkt te bewegen, er zich op mentaal en emotioneel vlak van alles kan afspelen en ontrafelen. Hele verhalen en fantasieën worden, voor je er erg in hebt, tot realiteit uitgesponnen. De kloof tussen onze verwachtingen over hoe ons leven behoort te zijn en de realiteit van hoe het daadwerkelijk is, wordt op het kussen pijnlijk zichtbaar. Misschien wel juist daar, op dat kussentje, wanneer we er de tijd voor nemen om onze omgeving en lichaamshouding zo constant mogelijk te houden, zien we hoe ‘out of control' we eigenlijk zijn over onze innerlijke wereld. Hoe we er ook vervreemd van zijn geraakt. Er niet meer intiem en wijs mee kunnen omgaan. Dat we onze keuzemogelijkheid hebben verloren en op de een of andere manier zullen moeten terugwinnen.
Hoe? Bijvoorbeeld door het beoefenen van zazen.

In het kwadraat
Zonder dat we het door hebben lijden we vaak in het kwadraat en denken we ook vaak in het kwadraat. Een gedachte komt op en wij spinnen hem uit tot een heel verhaal. Dat verhaal belemmert ons vervolgens de realiteit te zien zoals hij zich op dat moment aandient. We ervaren pijn en onze weerstand ertegen, of onze gehechtheid eraan, doet de pijn aanzwellen tot een soms ondraaglijk lijden. Een gedachte is waardevol, net zo zeer als pijn een nuttig signaal kan zijn. Maar zodra we beginnen te denken over de gedachte en weerstand te bieden aan de pijn, doen we beide activiteiten in het kwadraat. Overbodig en vaak vervelend. De oorzaak van onze onrust en onvrede.
Nico Tydeman is naast zenleraar ook een bijzonder helder en boeiend schrijver. Net als in zijn andere boeken speelt hij ook hier met woorden en betekenissen. Hierdoor weet hij haast vanzelfsprekend de materie vanuit verschillende perspectieven tot leven te brengen, zonder zich op een ervan vast te leggen. Soms vullen de perspectieven elkaar mooi aan en soms lijken ze paradoxaal. Zen in de praktijk. Niet alleen op het kussen, maar ook in zijn schrijven.

Kortom, een meesterwerkje en een aanrader.

Nico Tydeman: www.filosofie-oostwest.nl
Zitten: De Praktijk van Zen: www.nl.bol.com/is-bin

Social media