Op intieme wijze

Laurens van Aarle

• Geschreven op: 25-08-2008
• Reacties: 0
• Waardering: 3 Sterren
• Tags:
  • zen
  • kunst

"Vormen zien met je hele lichaam en geest,
geluiden horen met je hele lichaam en geest,
zo begrijp je ze op intieme wijze."
Dogen Zenji

Met welke ogen moet ik naar de wereld kijken, om in staat te zijn zenkunst te creëren? Hoe leer ik de essentie van dingen te zien en hier iets van tot leven te laten komen in mijn creatieve uiting? Wat is het om weer oog te krijgen voor de subtiele rijkdom en het mysterie van ons dagelijks leven? En is er op zo'n moment nog wel sprake van een afgescheiden ik in de conventionele zin?

Zen als ziens- en zijnswijze
Voor mij is zen niet zo zeer een religie of een filosofie, maar veel eerder een manier van zien, een manier van zijn. Een levenspad dat gaandeweg antwoorden biedt op bovenstaande vragen, en onverbiddelijk nieuwe vragen oproept. Een poging dit leven en de dingen te zien en te ervaren zoals ze werkelijk zijn. Voordat wij er al onze gedachten en concepten overheen hebben gelegd.
Hoewel de een hier bewuster en dieper in zal doordringen dan de ander, hebben we allen ervaring met deze manier van zien en deze manier van zijn. Wanneer we worden geraakt door de schoonheid, de rijkdom of de acuutheid van wat we in een bepaald moment waarnemen of meemaken. Een prachtig muziekstuk, een rake foto, een levendig schilderij, het strelen van de huid van je partner, maar ook de sensatie van acute pijn.

Jezelf verliezen
Momenten die ons in ons wezen raken en iets in ons wakker maken. Voor een moment je afgescheiden gevoel van zelf te verliezen, en volledig op te gaan in wat je ziet, wat je hoort, wat je ervaart. Maar door gebrek aan een referentiekader, een container, trekken deze openingen onopgemerkt weer voorbij. Zonder dat we het weten of het zo benoemen, krijgen we een glimp van wat het betekent verlicht te zijn. Je kunt dit vermogen echter ook cultiveren. Bijvoorbeeld door middel van meditatie of zazen.
Ook kun je het tot uiting brengen in wat je doet en wat je creëert. Via mijn eigen fotografie en de manier waarop ik soms de dingen zie en het leven ervaar, weet ik hier iets van. Op het moment dat je echt opgaat en samenvalt met wat je waarneemt of doet, verlies je het gebruikelijke gevoel van tijd en krijg je het gevoel dat je slechts een onderdeel bent van een proces dat zichzelf ontvouwt. Je wordt ontroerd en getroffen door wat je ziet of hoort, en er is een helderheid en vanzelfsprekendheid die je ongeforceerd voortstuwen. Er is tegelijkertijd een actieve en een stille kant. Je zou kunnen zeggen dat je centrum stil is te midden van de creatieve activiteit.

Volledige authenticiteit
Frederick Franck, kunstenaar en auteur van o.a. ‘Zen Zien, Zen Tekenen', zei hierover het volgende: "Zenkunst is kunst die zich heeft ontdaan van pseudo-originaliteit....... Kunst die erin is geslaagd het unieke en authentieke in de kern van ieder leven te verbeelden, het zichtbaar of tastbaar te maken. Het is juist de afwezigheid van elke poging tot valse ‘originaliteit' of ‘persoonlijkheid' die het unieke van de artiest en het object doet uitkomen. Het object is niet gezien, maar binnengegaan door de schepper, zodat hij het voor een moment heeft gevuld met zijn gehele wezen. Het stelt de kunstenaar voor de keuze tussen gewilde originaliteit en volledige authenticiteit."

Het zit hem daarbij niet zozeer in het object dat je waarneemt, maar eerder in je vermogen om de essentie van het object te zien, ermee samen te vallen en iets daarvan in een vorm weten te vatten. Of dit nu een afbeelding is van een boeddha, een Christus, een prostituee, een zwerver, of een rots, maakt daarbij niks uit.

"De zenkunsten zijn niet bedoeld voor praktische doeleinden, of voor puur esthetisch genoegen, maar om je geest te trainen en je in contact te brengen met de ultieme werkelijkheid van je eigen bestaan."
D.T. Suzuki

Podcasts over Zen en de Kunsten:
Interview met zenmeester en kunstenaar John Daido Loori Roshi op Buddhist Geeks
Deel 1 personallifemedia.com, Deel 2 personallifemedia.com

Aanbevolen literatuur:
John Daido Loori Roshi, The Zen of Creativity
Frederick Franck, Zen Zien, Zen Tekenen
R.H. Blyth, Zen and Zen Classics
D.T. Suzuki, Zen and Japanese Culture
Marc Peter Keane, The Art of Setting Stones
Shinichi Hisamatsu, Online artikel over Zenkunst van Hisamatsu:  www.ne.jp
Online artikel over Zen van Hisamatsu: www.ne.jp

Foto's: copyright Laurens van Aarle. Afbeelding rechtsboven: Hakuin Ekaku

Social media