De ideale bodhisattva

Mark de Jonge

• Geschreven op: 10-07-2008
• Reacties: 1
• Waardering: 2,9 Sterren
• Tags:
  • Boekbespreking
  • mahayana boeddhisme

Vimalakirti online
Een boek dat mijn ogen echt heeft geopend naar de rijkdom van het boeddhisme en met name het aspect van dualisme binnen het boeddhisme, is de Vimalakirti Nirdesa Sutra. Sinds ik een gedeelte ervan in groepsverband las in het Nyingma Tibetaans boeddhistisch centrum in Amsterdam, heb ik ongeveer een jaar lang een kopie van dit boek overal met me mee naar toe gezeuld. Deze kopie bestond uit een zich snel ontbindend stapeltje van 89 A4tjes, uitgeprint van mijn PC, want de Vimalakirti Nirdesa Sutra staat (nog steeds) in haar volledigheid op het internet. De website staat onderaan dit artikel vermeld.

Non-dualiteit in de Mahayana traditie
Vertaald betekent de titel "de tekst gesproken door Vimalakirti". Het origineel is in de eerste of tweede eeuw na Christus geschreven in het Sanskriet, en kort daarna vertaald in het Chinees en het Tibetaans. Het centrale punt van het boek is het non-duale aspect van de Dharma: het probeert ons duidelijk te maken dat het enige onderscheid dat er gevonden kan worden in deze wereld, door onze geest gecreëerd wordt, en dat er buiten het door ons gemaakte onderscheid in feite geen wereld bestaat. Het is een van de eerste sutra's die dit onderwerp zo expliciet behandelt. Verder staat het verhaal onder invloed van de prajna paramitra sutra's, één van de eerste Mahayana sutra's, geschreven rond 100 voor Christus. De Mahayana beoefening van het boeddhisme gaat uit van de gedachte dat je niet alleen in een klooster afgesloten van de wereld boeddhisme kunt beoefenen, maar overal, met iedereen en in iedere situatie van het dagelijks leven. Sariputra, voorheen door Boeddha ‘de meest wijze van zijn beste leerlingen' genoemd, wordt meerdere malen ten tonele gevoerd om belachelijk gemaakt te worden, om te laten zien dat een oude beschouwing van de boeddhistische beoefening niet meer relevant is. Ook Mahakasyapa (de discipel van Boeddha die omstreeks 500 voor Christus de eerste boeddhistische bijeenkomst organiseerde om het erfgoed van Boeddha zo accuraat mogelijk te houden) komt voor in het boek. Hij vertelt over zijn Hinayana verleden, zeggend daarover dat het alleen maar zijn eigen verlichting, en niet die van andere wezens ten goede kwam.

De ideale bodhisattva
Het verhaal begint met een grote bijeenkomst ter ere van Boeddha, waar al snel wordt gesproken over Vimalakirti, een bodhisattva die door boeddha ‘de hoogste van alle bodhisattva's' wordt genoemd. Hij is de ideale bodhisattva aan wie iedereen een voorbeeld zou kunnen nemen. Vimalakirti woont op aarde, waar hij als een soort homo universalis alle wezens bijstaat in alle niveaus en maatschappelijke lagen van het leven. Het geval wil dat Vimalakirti heeft verklaard dat hij ziek is, en thuis op bed ligt. Boeddha brengt dit feit ter sprake, en vraagt de hem omringende bodhisattva's (32.000) één voor één of zij zin hebben om naar Vimalakirti te gaan en te informeren naar zijn gezondheid. Stuk voor stuk laten ze het afweten. Ieder vertelt namelijk een anecdote over Vimalakirti, die zo overvloeit van Vimalakirti's inzicht en wijsheid, dat ze zichzelf niet waardig achten om hem te gaan bezoeken. Aan de hand van een aantal van deze anecdotes komen we al een hoop te weten over Vimalakirti's inzichtelijke vermogens.

Manjusri
Uiteindelijk vraagt Boeddha aan de bodhisattva Manjusri, ook de ‘kroonprins van de boeddhistische wijsheid' genoemd, of híj wil gaan naar Vimalakirti om te vragen naar zijn gezondheid, en Manjusri antwoordt: "Ook al heb ik ook de overtuiging dat Vimalakirti de hoogste is van alle bodhisattva's, en ook al voel ik me niet waardig met hem te spreken, kan ik het verzoek van Boeddha niet naast me neerleggen. Ik zal dus naar Vimalakirti gaan en informeren naar zijn gezondheid." Op de instemming van Manjusri op het verzoek van Boeddha reageert de rest van de aanwezigen met iets van: "Dat gaan we dus niet missen!" Dus het gezelschap gaat met zijn honderdduizenden, zoniet miljoenen, (bodhisattva's, bikshu's en allerlei ander volk) op weg naar het kleine huisje van Vimalakirti, in het plaatsje Vaisali.

Onderscheidingsvermogen
Dit bezoek ontaardt in een geweldige dialoog tussen Vimalakirti en Manjusri, de verschijning van een godin en een schitterend einde waarin een grote les besloten ligt, die met veel humor verteld wordt. Op een of andere vreemde manier komt het boek op mij heel actueel over, alsof het ook geschreven is voor de moderne mens die in de grote stad leeft, met de vele dagelijkse indrukken om zich heen. Het is alsof het boek mij advies geeft over hoe hiermee om te gaan. Ik herinner me dat ik een keer 's ochtends in een tram zat met al die losse velletjes op mijn schoot, en las: "In this world nothing can be found, apart from duality". Dat interpreteerde ik als dat je niks anders kunt vinden in deze wereld dan je eigen onderscheidingsvermogen. Deze eye-opener maakte me erg vrolijk en ik bedacht me dat de tram waar ik in zat alleen daar was omdat ik de dualiteit "tram/geen tram" toepaste. Op de een of andere manier maakte dat me heel blij, omdat ik voor een seconde de vrolijke willekeurigheid binnen de oneindigheid van het universum ervoer. Sindsdien kan ik meer de chaotische gang van zaken om me heen bekijken, en ervan genieten.

Ordinary Enlightenment
Ik ga niet alles verklappen, maar wil het boek van harte aanraden voor iedereen die houdt van de Mahayana traditie binnen het boeddhisme, metafysisch filosoferen en eens flink uitbundig lachen. De engelse vertaling op het internet is van Robert A.F. Thurman, hij is een Amerikaan die het vanuit het Chinees heeft vertaald. Een andere vertaling van de Vimalakirti Nirdesa Sutra, met als ondertitel "ordinary enlightenment" is geschreven door Charles Luk, een Chinees die een van de Chinese vertalingen in het engels heeft vertaald. Deze laatste vertaling is uitgebreider, met meer voetnoten en dergelijke, waar de vertaling van Robert A.F. Thurman iets makkelijker leest en mijn inziens net iets meer humor bevat, al is dat persoonlijk. Beide vertalingen zijn in boekvorm te vinden in de gespecialiseerde boekwinkel.

Vimalakirti Nirdesa Sutra online: www2.kenyon.edu

Social media