Vukelekuu! Word wakker met de VU! Cemil Yavuzkan

Anne Kleisen

• Geschreven op: 02-07-2008
• Reacties: 0
• Waardering: 3,1 Sterren
• Tags:
  • VU essay

Zijn de 4 edele waarheden de enige mogelijkheid om het lijden te weerstaan? Door Cemil Yavuzkan

Wie wil niet gelukkig zijn in het leven? Net als de drie Abramitische godsdiensten (het Jodendom, het Christendom en de Islam) probeert het Boeddhisme als seculiere levensbeschouwing ook een antwoord te geven op het menselijk lijden. Alleen de vier edele waarheden die het Boeddhisme aanbeveelt als medicijn tegen het lijden is slechts voor een kleine groep(elite) geschikt, omdat het uitoefenen van het Boeddhisme veel discipline en wilskracht van iemand vereist. Zoals Plato ooit heeft gezegd: ‘de kleine man is altijd afhankelijk van wat de grote geestelijken - waaronder mystici en filosofen - over religie of levensbeschouwing gezegd hebben- voor hun religieuze of levenbeschouwelijke behoeften'.

Wat wordt onder dukkha verstaan?
Dukkha (Sanskriet), ofwel het "lijden", houdt meer in dan alleen het lijden, zoals onrust, frustratie, ontevredenheid, onbevredigd zijn (unsatisfactory) en stress. Dukkha is daarom ook de tegenstelling van sukkha (geluk). Boeddha stelt het lijden als uitgangspunt van zijn vier edele waarheden, zoals blijkt uit het onderstaande Engelse citaat van Warren:

Buddha's Four Noble Truths are that there is suffering, that it has a cause, that it can be suppressed, and that there is a way of accomplishing this (Warren, pg. 272).

Waarom is het belangrijk?
Het is belangrijk omdat het lijden in het menselijk leven een centrale rol speelt. Bovendien moet elke levensbeschouwelijke stroming, in dit geval Boeddhisme, dus iets zeggen over die dingen in het leven waarmee mensen worstelen, aldus Annieke Vroom. De Nederlandse wiskundige en natuurkundige, de boeddhistisch denker Albert F.G. Hanken (1926) heeft in zijn boek Balanceren Tussen Boeddha en Freud zich uitgelaten over het lijden, de dukkha :

"De oorzaak van alle lijden is gelegen in de menselijke begeerte, het zich hechten of vastklampen aan de dingen met als kern de dorst naar bestaan. We zijn bang onze bezittingen, familie en vrienden en bovenal ons leven te verliezen. We blijven ons dus aan alles vastklampen en dit is volgens Boeddha de kern van het probleem." (Hanken, blz. 71).

We kunnen Hanken onder de groepering theravada scharen, gezien de oorspronkelijke aard van zijn citaat hierboven. Hij beschreef deze groepering als volgt: "De volgelingen van het hinayana, het kleine voertuig, gaan ervan uit dat zij de leer van Boeddha in oorspronkelijke vorm aanhangen. Het grote ideaal van de leer der ouderen, of de Theravada's zoals ze ook wel worden genoemd, is de wijze of arhat, die zich na vele reïncarnaties van de boeien van het karma en samsara weet te bevrijden." (Hanken, blz. 77, 78).

Is het leven dukkha?
Aan de hand van mijn persoonlijke levenservaringen is het moeilijk het leven niet als dukkha te zien. Gezien mijn Turkse islamitische culturele achtergrond, waarbinnen men streng islamitische geloof aanhing en nog steeds aanhangt, is het moeilijk om afstand te nemen van je bezittingen, familie en vrienden. Daarnaast spelen ook maatschappelijk zaken die het moeilijk maken afstand te nemen. Op dit moment is bijvoorbeeld de Islamitische AK-partij aan de macht in Turkije, waardoor een seculiere samenleving (scheiding tussen kerk en staat) ver te zoeken is. Dit heeft gevolgen voor andersdenkenden. Hierdoor is er weinig ruimte voor spirituele ontwikkeling. Bovendien kom ik veel mensen tegen die onnodig te lijden hebben door de manier waarop ze zich aan dingen of aan mensen vastklampen. Dit heeft ook met de (druk van) de cultuur te maken. Het vergt veel wijsheid om je onder de grote druk hiervan los te maken. De enige manier om je van het lijden te verlossen is om los te laten, om afstand te nemen van de werkelijkheid, en van je eigen geschiedenis, die je gevormd heeft. culturele erfenis, die gebaseerd is op angst. Hanken bevestigt mijn idee dat het leven lijden is. Het is voor slechts een enkeling mogelijk de benodigde bevrijding te vinden.

Het leven is inderdaad lijden (dukkha). De oorsprong van het lijden is menselijk leven. Boeddha beveelt het achtvoudige pad aan voor de verlossing. Wat houdt volgens Warren het achtvoudige pad in?: ... "namely, right views, right intention, right speech, right action, right livelihood, right effort, right mindfulness, right concentration..."(Warren, 275). Het achtvoudige pad is moeilijk door iedereen te volgen, omdat dit heel veel van iemand vraagt. Het is daarom voor weinig mensen weggelegd. Vraag is of er minder verheven manieren zijn om het lijden te weerstaan, simpelere manieren die ook voor eenvoudige mensen zijn weggelegd?

Reactie van Jotika Hermsen, tharavada boeddhist

Beste Cemil,
Graag wil ik iets laten horen op je vraag over dukkha.
Het verhaal gaat dat de Boeddha toen hij nog geen Boeddha was danig worstelde met het menselijk gegeven van ouder worden, ziek worden en doodgaan. Wie doet dat niet zul je zeggen. Vroeg of laat moeten wij ons allemaal verhouden met deze feiten/waarheden. De Boeddha zocht naar een oplossing.

Na zijn verlichtingservaring liep hij een aantal weken rond met de vraag of hij iets zou vertellen van zijn ontdekkingen/inzichten, omdat hij dacht dat de mensen het niet zouden kunnen begrijpen. Toen hij uiteindelijk besloot om ‘voor het heil van velen' op pad te gaan en zijn eerste preek hield in Sarnath sprak hij over wat hij gezien had. Het ging over de vier edele waarheden.  Het leven is dukkha, onvoldaanheid, tegenover geluk. De oorzaak van de dukkha, het lijden is lobha, begeerte/gehechtheid, tegenover a-lobha, vrijgevigheid.  Lijden( ouder worden, angst, verdriet e.d.) kan beeindigd worden, dat is nibbana. Er is een weg om dat te bereiken, dat is het achtvoudige pad. Dit zijn de vier edele waarheden.

Je kunt zeggen: de Boeddha stelde een diagnose, zag de oorzaak, verstrekte een medicijn en voorspelde genezing. Dit alles vanuit eigen ervaring.
Het medicijn is het achtvoudige pad. Een medicijn moet je wel innemen anders kan er geen genezing plaats vinden. Dus ja, op je vraag of er geen andere weg is, ik zou het niet weten.  Wat ik begrijp van de leer van de Boeddha is dat zijn hele leer samen te vatten is met de woorden ‘lijden en de opheffing van het lijden, dat is mijn hele leer'. Uit je essay lees ik dat je geen moeite hebt met de diagnose en ook dat je het eens bent met de oorzaak die de Boeddha aangeeft, gehechtheid. Dan blijft over om die oorzaak weg te nemen en je leven zal lichter worden.

Wat wordt als oorzaak van het lijden gezien? Begeerte en gehechtheid.  Hoe neem je de oorzaak van het lijden weg? Door niet te hechten, te onthechten, positief uitgedrukt door onbaatzuchtig, vrijgevig in het leven te staan. Nu is het helemaal niet zo eenvoudig om dit uit te voeren, maar toch hebben we allemaal wel eens ervaren hoe gelukkig makend het is om b.v. werkelijk belangeloos iets voor een ander te doen.
Een beroemde meditatieleraar (acharn Chah ) verwoordde het als volgt:
wanneer je een beetje los laat zul je een beetje gelukkig zijn,
wanneer je veel los laat zul je heel gelukkig zijn,
wanneer je alles los laat zul je volkomen gelukkig zijn.

Dit geldt niet alleen in relatie tot een ander maar ook in relatie tot onszelf. Hoe vaak zitten we niet krampachtig vast aan onze ideeen en verlangens. En hoe vaak zijn we niet boos en teleurgesteld als die ideeen niet gehoord worden of uitgevoerd en als onze verlangens niet vervuld worden. Boosheid en teleurstelling worden gezien als vormen van geestelijk lijden. Angst en verdriet trouwens ook. Het geestelijk lijden kan echt eindigen. En de beleving van lichamelijk lijden wordt veel lichter als de geest in vrede (balans) kan blijven.

De Boeddha adviseerde ons om zo nu en dan te gaan zitten ‘onder een boom of in een leeg huis' om te reflecteren, om te zien hoe de dingen werkelijk in elkaar steken. Tegenover onwetendheid kunnen we juist denken beproeven. Ook om aandacht te besteden aan je spreken en handelen, juiste actie en levensonderhoud. Als je dit doet ben je op het achtvoudige pad. Het pad dat voert naar inzicht en wijsheid En hoe meer je dit doet, hoe meer zul je je de wijsheid van het pad eigen maken. Daarmee kun je dan het einde van het lijden dichterbij brengen. Het bovenstaand is geen monopolie van het Boeddhisme. Los laten geldt voor ieder mens en kan door ieder mens in praktijk gebracht worden.

Het zou me niet verbazen als jij allang op dit pad bent.

Jotika Hermsen is verbonden aan vipassana centrum Sangha Metta
Illustratie boven: Marijn van der Waa
Dit artikel bevat oorspronkelijk voetnoten. Deze kunt u opvragen bij Anne Kleisen: a.kleisen@boeddhistischeomroep.nl

Social media