Vukelekuu! Word wakker met de VU! Jessica Vos

Anne Kleisen

• Geschreven op: 26-06-2008
• Reacties: 0
• Waardering: 3,1 Sterren
• Tags:
  • Vu essay

In mijn leven zijn er ontzettend veel mensen die ik liefheb en waar ik niet zonder kan. Mijn liefde voor hen is erg sterk en ik kan me zonder hen geen leven voorstellen. Nu kun je stellen dat ik dan een gelukkig mens zou moeten zijn, met zoveel liefde en lieve mensen om mij heen, maar integendeel! Ik ben altijd bang dat ik mijn geliefden kwijt zal raken en dat aan mijn mooie wereldje zoals ik het ken een einde komt. Deze angst om het geliefde kwijt te raken noemt de Boeddha duhkha. Duhkha wordt vaak vertaald als lijden, maar het woord heeft eerder een duidelijke connotatie van ‘onrust' en ‘frustratie'.

In zijn allereerste preek spreekt Boeddha als volgt over lijden:
"Dit is, o monniken, de Edele Waarheid van het lijden: geboren worden
is lijden, oud worden is lijden, ziek zijn is lijden, sterven is lijden, verenigd
zijn met wat ons niet lief is is lijden, gescheiden zijn van wat ons lief is is
lijden, wanneer men iets wenst en het niet krijgt, ook dat is lijden, kortom,
de vijf groepen van het grijpen zijn lijden."
De boodschap van Boeddha is dat het menselijk bestaan vol leed is omdat we ons hechten aan zaken. We lijden als we deze zaken kwijtraken. Dit lijden kunnen we voorkomen door ons te onthechten. Volgens Boeddha zit achter alle vreugde weer verdriet, achter elke rust onrust. Het is niet zo dat Boeddha aangename en vreugdevolle ervaringen verloochend, maar hij zegt eerder dat omdat niets is zoals het lijkt, we ons ook niet moeten hechten aan geluk.

Onthechten van dierbaren
Duhkha is alles wat aan de kringloop van vergaan en ontstaan onderworpen is, alles wat niet verlost is. Als je werkelijk onder ogen kunt zien dat alles lijden is ben je al dicht bij de verlichting en dat is uiteindelijk het belang van duhkha. De kunst is dus om me te onthechten van mijn dierbaren opdat ik bij het verlies van hun aanwezigheid niet lijd, in elk geval niet erger dan ik nu lijd in angst om hun gezelschap kwijt te raken. Maar onthechten gaat zo makkelijk niet, dus ben ik benieuwd naar de wijze raad van cybermonnik Maurice Knegtel over omgaan met duhkha. Maurice verwoord het mooi: "Het boeddhisme gaat over het mijn verhouden tot. Mijn verhouden tot geboorte, ziekte, ouderdom, dood. Mijn verhouden tot wat me in mijn leven toevalt. Mijn verhouden tot de ander en tot mezelf, mijn gedachten, emoties, drijfveren, mijn goede en mijn slechte kanten, mijn lichaam, mijn toekomst en mijn verleden. Als mijn verhouden tot bestaat in afstand nemen, terugdeinzen, verzetten tegen, er vanaf willen komen, mijn ogen sluiten, toe-eigenen of weigeren los te laten, dan begint de as van het wiel van mijn leven aan te lopen, hetgeen de etymologische betekenis is van het Sanskriet woord duhkha, ‘slechte wagenas'. Het stokt. Het wringt. Het knelt. Ik lijd. Maar als ik stop met me te verhouden tot en samenval met wat ik feitelijk ben, begint de as van het wiel van mijn leven soepeler te lopen en krijg ik er zelfs plezier in, hetgeen de betekenis is van het Sanskriet woord sukha, ‘vreugde'."

Angst voor geluk
Jezelf en je (huidige) leven te accepteren leidt tot vreugde, met verzet tegen al wat gebeurd kom je nergens. Alles loslaten lijkt ook volgens Maurice mijn "key to (ultimate) happiness" in dit leven te zijn.
Maar hoe moet ik dat loslaten nu precies gaan aanpakken? Het klinkt makkelijker gezegd dan gedaan. Het zou dus betekenen dat ik mijn huidige leven zoals ik het nu ken moet gaan omgooien en me niet meer moet hechten aan alles wat me lief is. Ik hoef niet meer bang zijn hen te verliezen want die angst houdt mij alleen maar tegen. Mijn liefde voor mensen en het leven zou me teveel beperken in mijn weg naar het echte geluk dus moet ik daar afstand van nemen.  Maar dan rijst bij mij de vraag hoe ik kan leven zonder iets te voelen voor hen die ik bemin.
Ik ben bang dat als ik duhkha in mijn leven probeer te voorkomen dat ik dan te onverschillig word jegens mijn dierbaren en al het andere dat ik lief heb, dus durf ik het loslaten niet aan. Ik leef uiteindelijk nog liever met mijn angst voor voorbijgaand geluk dan dat ik onverschillig lijk jegens alles en iedereen die ik lief heb.

Reactie van Adré van der Braak, zenboeddhist

Beste Jessica,
Wat ben jij een geluksvogel dat je zoveel mensen in je leven zijn die je liefhebt en waar je niet zonder kunt. Wees er zuinig op en geniet ervan! Laat je alsjeblieft niet gek maken door een boeddhistisch (waan)idee dat je je zou moeten onthechten van je dierbaren. Natuurlijk ben je gehecht, natuurlijk ben je bang om ze te verliezen, natuurlijk ben je niet onverschillig.
Er bestaan mooie verhalen over zen meesters die ontroostbaar zijn als een geliefde leerling is overleden. De andere leerlingen vragen zich, enigszins gegeneerd af, hoe hun verlichte meester nu zo gehecht kan zijn. Maar Zen gaat over één worden met onze passies, niet als een soort dode tak onverschillig en onthecht voortleven.
Zen gelooft ook niet dat we ons lijden kunnen voorkomen door ons te onthechten. Je haalt zelf Maurice Knegtel al aan: het gaat erom hoe we ons verhouden tot wat ons in ons leven toevalt. Van harte kunnen leven met onze liefde, met onze gehechtheid, met onze angst om geliefden te verliezen, met ons verdriet wanneer we geliefden verliezen, dat is wat de Japanse Zen meester Maezumi Roshi noemt "to appreciate your life".

André van der Braak is verbonden met het Zen Centrum Amsterdam
Illustratie boven: Marijn van der Waa
Dit artikel bevat oorspronkelijk voetnoten. Deze kunt u opvragen bij Anne Kleisen: a.kleisen@boeddhistischeomroep.nl

Social media