Vukelekuu! Word wakker met de VU! Anne Dijk

Anne Kleisen

• Geschreven op: 24-06-2008
• Reacties: 0
• Waardering: 2,9 Sterren
• Tags:
  • VU essay

Ongeveer zes jaar geleden fietste ik naar school. Een groep klasgenoten stond langs de weg; ze hadden een ongeluk gehad. Een brommer was op hen ingereden. Een van mijn klasgenoten had een gebroken pols, de bestuurder van de brommer was tegen een paal gekomen met zijn hoofd. Kort daarna overleed deze jongen op 19jarige leeftijd in het ziekenhuis.

Twee weken geleden fietste ik op diezelfde weg van mijn werk terug naar huis. Op bijna dezelfde plek was een ongeluk gebeurd; een brommer lag ineengekrompen langs de weg, politie had de plek afgezet en alle fietsers moesten om de plek heen gaan. Ik zag dezelfde, grote plas bloed als zes jaar geleden. Waarschijnlijk is ook deze bestuurder om het leven gekomen. In eerste instantie had ik een enorm groot deja-vu moment, maar direct daarna besefte ik me dat er talloze voorbeelden te noemen zijn die bevestigen dat, hoe jong je ook bent, het leven vergankelijk is. Een moeder die kanker krijgt, een zusje waarvan je weet dat ze niet ouder dan 45 wordt; de vergankelijkheid van het leven is de enige zekerheid die het leven je biedt.

De dood bestaat niet
Toch leven veel mensen in het Westen alsof de dood niet bestaat. "Mensen komen en gaan, ze hollen en draven, geen woord over de dood. Maar als hij zich dan aandient,..aan wat voor een wanhoop vallen zij ten prooi... Laten we hem zijn onbekendheid ontnemen, met hem omgaan, ons aan hem gewennen. ..Wie heeft geleerd te sterven heeft afgeleerd een slaaf te zijn." Waarom leven we met zo'n angst voor de dood? " (Sogyal Rinpoche) Als we sterven laten we alles achter, in het bijzonder dit lichaam, dat we zozeer gekoesterd hebben, waar we zo blind op vertrouwd hebben en dat we zo hard geprobeerd hebben in leven te houden." Maar we moeten ons bewust worden dat onze geest net zo onbetrouwbaar is als ons lichaam. Je zult namelijk zien dat gedachten opkomen zonder enige reden, zonder enige samenhang. Ze zijn meegesleurd door de chaos van elk moment en zo zijn wij slachtoffers van de grilligheid van onze geest geworden. Onze levens lijken ons te leven. "Onze levens zijn monotoon, kleingeestig, en voortdurend hetzelfde, en we verspillen het aan het najagen van oppervlakkige zaken, omdat we schijnbaar niet beter weten." (Sogyal Rinpoche)

Loskomen van begeerte
Boeddhistisch gezien moeten we bewust worden van de vergankelijkheid van dit leven om enigszins grip te krijgen. Maar hoe moeten we vervolgens met de vergankelijkheid omgaan? We moeten loskomen van samsara, want het enige wat samsara ons aanreikt is een kop zout water om ons nog dorstiger te maken. We hoeven niet een teruggetrokken, celibatair leven in een oerwoud te gaan leiden, maar de sleutel tot het vinden van evenwicht is eenvoud; loskomen van alle begeerten en dan zul je ook het leven zelf niet meer begeren. Hopelijk bereik je dan de verlichting en anders is er volgend leven nog een kans. Maar is verlichting bereiken de enige mogelijkheid om de vergankelijkheid van het leven in te zien? "....en te beseffen dat alles wat je in je leven doet vastgelegd wordt en later altijd weer terugkomt, ook al ga je er op het moment zelf aan voorbij." (Sogyal Rinpoche) Je daden worden dus vastgelegd. Maar als deze vastgelegd worden zijn ze in ieder geval blijvend voor een tijd, want ze liggen vast. Spreekt dit de boeddhistische vergankelijkheid niet tegen? Want niet alleen het lichaam en het materiële is vergankelijk, maar ook de gedachten.

Blijvende daden en gedachten
Een monotheïst gelooft ook in de vergankelijkheid van dit huidige leven en streeft ook naar een inzicht naar de ware essentie en kiest ook voor een middenweg zonder overdadige invloeden. Ik denk ook niet dat we de realiteit van de vergankelijkheid in het westen negeren en dat we daarom zo bang zijn voor de dood. De dood is onduidelijk en men heeft angst voor iets wat niet in te beelden is; niemand weet precies wat er gaat komen; xenofobie! Mensen kiezen dus de makkelijke weg om dan maar "alles uit het leven te halen" in plaats van bewust te worden. Ik ben het ermee eens dat men juist wel bewust moet worden van de vergankelijkheid om zo meer zin te kunnen geven aan het leven en niet te blijven steken in onnozele zaken. Maar dat het lichaam vergankelijk is en sommige gedachten weer voorbij gaan betekent niet dat álles vergankelijk is. Bepaalde gedachten en gebeurtenissen blijven je altijd bij. Zelfs een dementerend iemand heeft altijd wel iets om over te praten uit zijn jeugd. Als de materiële zaken en de gedachten vergaan, maar de daden wel blijven, waar hebben deze dan invloed op? Misschien juist op iets dat wel blijvend is, aangezien de daden ook blijvend zijn.

Ik ben het helemaal met Rinpoche eens dat men bewust moet worden van de vergankelijkheid. Of het nou door een gebeurtenis dichtbij komt welke op je netvlies getekend is, of door een verhaal van verderaf komt, niemand kan beweren dat de dood niet ooit ons leven komt ontnemen. Maar de vergankelijkheid van het leven hoeft niet te betekenen dat er helemaal niets blijvend is. De daden blijven. Misschien daarom is er, als tegenhanger van het vergankelijke leven, een hiernamaals dat wel blijvend is. Al was het maar om alles yin-yang te houden.

Reactie van Jotika Hermsen, theravada boeddhist

Beste Anne,
Vergankelijkheid heb je allang gezien en meegemaakt, van dichtbij en veraf zoals je beschrijft. Ik zou dat rijkdom willen noemen. Niets is blijvend zegt de Boeddha en wat dat betreft verschilt er niet veel met andere levensovertuigingen. echter waar je zegt 'maar alles vergaat niet, de daden blijven' zou ik met je verder willen praten. Eerst zou ik je dan willen vragen wat bedoel je met de daden blijven? Bedoel je de gevolgen van de daden blijven? Zo ja, dan komen we in de kamma-leer terecht, de wet van oorzaak en gevolg. ' je oogst wat je gezaaid hebt' , heilzaam en onheilzaam en dat is wat blijft, over de dood heen, kammische energie. Nama (bewustzijn) en rupa (vorm) verdwijnen, maar de imprint, de kammische energie gaat door. Ik vind dit ook geen gemakkelijk begrip, maar wel iets dat me niet loslaat.

Jotika Hermsen is verbonden aan vipassana centrum Sangha Metta
Illustratie boven: Marijn van der Waa
Dit artikel bevat oorspronkelijk voetnoten. Deze kunt u opvragen bij Anne Kleisen: a.kleisen@boeddhistischeomroep.nl

Social media