Je leven waarderen

Laurens van Aarle

• Geschreven op: 19-06-2008
• Reacties: 0
• Waardering: 3,1 Sterren
• Tags:
  • Zen
  • Maezumi Roshi

Intiem en ontroerend. Dat is het filmisch portret dat twee Nederlanders over de Japanse zenmeester Maezumi Roshi hebben gemaakt. Door de ogen van zijn opvolgers en zijn familie krijgen we een beeld van hoe zij zich Maezumi Roshi herinneren. Het resultaat is een rijkgeschakeerd, menselijk en soms ook tragisch beeld.

Pionier
Maezumi Roshi was samen met Shunryu Suzuki Roshi één van de pioniers die de beoefening van het zenboeddhisme in Amerika wortel deed schieten. In 1956 reisde hij af naar Los Angeles om daar de plaatselijke zentempel en de Japanse gemeenschap te ondersteunen. Hij groeide uit tot één van de meest gerespecteerde en invloedrijke leraren binnen de Amerikaanse zenbeweging. En gedurende een bepaalde periode misschien ook wel de meest verguisde.
De meeste van zijn naaste Amerikaanse leerlingen en opvolgers zijn nu al geruime tijd zelf zenmeesters. De White Plum Sangha die uit zijn onderricht en dat van zijn leerlingen is ontstaan, is een van de grootste internationale zengemeenschappen die er is. De documentaire geeft een beeld van hoe hij zijn leerlingen aanspoorde hun ware aard te realiseren, zo veel mogelijk van het onderricht wat hij had te geven in zich op te nemen, en zo uiteindelijk hun eigen weg en vorm te vinden. Een weg vrij van conventie en ook vrij van de (soms beperkende) opvattingen van hun leraar. Een vorm die wellicht beter aansloot bij de tijdsgeest en de cultuur van het land waar hij het grootste deel van zijn verdere leven doorbracht. Hij vertrouwde erop dat als de essentie van het onderricht authentiek werd doorgegeven, zijn studenten zelf in staat waren die vorm te vinden.

Strijd en leegte
Ook voor iemand als hij was er regelmatig strijd. Tegen de soms onwennige cultuur en gewoontes van zijn nieuwe thuis, tegen het tekortschieten bij het vinden van een balans tussen het familieleven en het verspreiden van de leer, en uiteindelijk de strijd met zichzelf. Maar de diepe realisatie dat op een bepaald niveau ook die strijd, die pijn en dat verdriet zonder vaste identiteit zijn, gaf hem het vertrouwen en de kracht om het te doorstaan. Maar helemaal vrij was hij er zeker niet van, zo wordt tijdens de film duidelijk.
Ik word geraakt door het horen spreken van al zijn naasten. Door hun herinneringen aan iemand waar ze zo veel om gaven en voor wie ze zoveel respect hadden en die er nu niet meer is. En die op zo'n tragische wijze overleed. Verdronken in een traditioneel Japans bad na een avond van stevig drankgebruik. Een zenmeester met alcoholistische neigingen. Maakte dit hem minder verlicht? Voor veel van zijn studenten destijds misschien wel. In ieder geval zorgde het bij velen voor grote twijfels, en uiteindelijk voor een diep verlies en verdriet.

Passie
Ook Chogyam Trungpa Rinpoche, de grote Tibetaanse meester die de Shambhala traditie in het Westen vorm gaf, had zowel een passie voor de dharma (de boeddhistische leer) als voor drank. Ook hem leverde dit grote kritiek op. De anekdote van Genpo Roshi hierover maakt tegelijkertijd een komische en een tragische indruk. Hij vertelt over de hechte vriendschap die tussen Maezumi Roshi en Trungpa ontstond, en hoe op een avond na stevig drinken hij en Maezumi Roshi een zwaar beschonken Trungpa in de auto moesten dragen. En dat hij evenals Bernie Glassman deze kant van zijn leraar zo moeilijk kon rijmen en accepteren. Zich er geen raad mee wist.
Eerder in de documentaire vertelt hij over zijn eerste ontmoeting met Maezumi Roshi, waarin Maezumi hem recht in zijn hart trof, toen hij hem tijdens een retraite vertelde dat hij niet wilde dat hij weer wegging. Niet vanuit een bepaalde autoriteit of dwang, maar vanuit liefde en verbondenheid.
Ook grote meesters zijn uniek menselijk, net als wij. En diepe spirituele realisatie betekent nog niet dat je al je tekortkomingen en eigenaardigheden kwijt bent. Misschien bouw je er eerder een andere relatie mee op. Een andere manier van verhouden tot. En wie weet leer je ze zelfs op een bepaalde manier te waarderen. Of is dat toch te veel gevraagd?

Afwezig en toegewijd
Zijn twee dochters Shera en Mimi (zie foto), zijn vrouw Ekyo en zijn broer Hojosan komen ook aan het woord en vertellen over hoe hij als familieman was. Veel afwezig en volledig toegewijd aan het toegankelijk maken van het onderricht. Wat er op de eerste plaats kwam is voor hen duidelijk, maar ze lijken het (in retrospect) ook te begrijpen en inmiddels te hebben geaccepteerd.
Zijn dochter Mimi herinnert zich hoe ze als klein meisje 's nachts wakker werd en haar vader alleen in de keuken aantrof. Hier was hij de borden aan het schoonmaken alvorens ze in de vaatwasser te plaatsen. ‘Waarom doe je dat, daar hebben we toch een vaatwasser voor?' vroeg ze haar vader. ‘Om het de vaatwasser makkelijker te maken.' Dat zegt veel... over het waarderen van je leven.

De documentaire kun je online bekijken via de BOS: ww.boeddhistischeomroep.nl
White Plum Sangha Internationaal: whiteplum.org
Aan Maezumi Roshi gerelateerde centra in Nederland:
Zen River Uithuizen (Tenkei Coppens Roshi): ww.zenriver.nl
Zen Centrum Amsterdam (Sensei Nico Tydeman): ww.zenamsterdam.nl

Social media