Wat een rijkdom

Laurens van Aarle

• Geschreven op: 28-04-2008
• Reacties: 0
• Waardering: 3,1 Sterren
• Tags:
  • Zen
  • Japan

Wat is Zen? Een vorm van het boeddhisme die wij in het westen voornamelijk kennen vanuit Japan, maar die zijn eerste vormen aannam in het China van de 6e eeuw? Of het direct en bewust ervaren van de realiteit, en het inzicht en de actie die hieruit voortkomen?

Op deze vraag zijn talloze antwoorden mogelijk en ook gegeven. In geschriften, kloosters, meditatiecentra en universiteiten. Zowel in woorden als in actie. Een theoloog zal misschien antwoorden dat het hier gaat om een vorm van het Mahayana boeddhisme die wij voornamelijk kennen vanuit Japan. Een oude zenmeester zal op dezelfde vraag wellicht met zijn staf plotseling hard op de grond slaan en verder zwijgen. Beide geven een antwoord vanuit hoe zij Zen begrijpen, hun mate van realisatie en hopelijk wat hen het meest gepaste antwoord lijkt voor degene die het vraagt. De één legt de nadruk op een intellectuele omschrijving, de ander op het direct ervaren van dit moment en het loslaten van je vastgeroeste denkbeelden. Op hun best zijn de antwoorden middelen om je naar deze ervaring te brengen, zoals een vinger die wijst naar de maan. Hierbij gaat het uiteindelijk om het zien van de maan en niet om het kijken naar de vinger.

Uiterlijke vorm
Het zenboeddhisme zoals ik me dat in Japan had voorgesteld, trof ik het meest nadrukkelijk aan in Kyoto en Kamakura. Kyoto is de oude hoofdstad van Japan en was gedurende vele eeuwen het spirituele en politieke centrum. Ook Kamakura is voor een korte periode van 150 jaar het politieke en spirituele hart van het land geweest.
De huidige hoofdstad Tokio is weliswaar overduidelijk het politieke en commerciële centrum, maar het valt ten zeerste te betwijfelen of daar ook het spirituele hart van het land klopt. De twee meest toegankelijke meditatiegelegenheden die ik gedurende twee jaar in Tokio heb kunnen ontdekken, waren de internationale Dogen Sangha rondom Gudo Wafu Nisijima Roshi en voormalig punkrocker Brad Warner, en de meditatiegroep in Yokohama bij Yoga Garden, georganiseerd door twee jonge Amerikanen van mijn leeftijd. Misschien heb ik in Tokio niet goed genoeg gezocht, maar mijn eigen spirituele hart klopt het snelst in Kyoto en wellicht ook dat van Japan.

Kyoto
Het grootste gedeelte van het oude centrum in Kyoto is verloren gegaan en is vervangen door tamelijk nietszeggende architectuur. Toch bevatten de buitenste rand van Kyoto en de bergen rondom de stad nog steeds een ongekende schat aan de meest prachtige en adembenemende traditionele Japanse tempels, tuinen en kunst. Met name de kleinere tempels en de tempels die wat meer achteraf liggen, kunnen in alle rust worden bezocht. Hier kun je, ongestoord door de hordes toeristen en scholieren die je elders treft, de omgeving op je laten inwerken en indien gewenst zelf tot verstilling komen.
Eén van mijn favoriete tempels is het kleine Daisen-In, onderdeel van het Daitokuji tempelcomplex, in het zuiden van de stad. Een tempel met een lange historie en een levenslustige en vriendelijke abt, Soen Ozeki (zie foto boven aan de pagina). Mijn eerste bezoek blijft mij het meest helder voor de geest staan.

Stilte
Terwijl mijn twee Japanse vrienden deelnemen aan de rondleiding langs de tuinen en de verschillende kamers, besluit ik van de gelegenheid gebruik te maken om mij af te zonderen in het centrale binnenvertrek. Ik duw voorzichtig de oude houten schuifdeuren uit elkaar en stap op mijn sokken de ruimte binnen. Terwijl ik de deuren achter mij sluit hoor ik de stem van de Japanse gids zich van mij verwijderen. Ik sta alleen in deze kleine ruimte. Alleen en tegelijkertijd bewust van al die anderen die hier in stilte hebben gezeten. Een stilte die zo rijk is dat hij alles lijkt te omvatten. Ik vlij me neer op de grond en laat dit moment en deze energie op me inwerken. Na een aantal minuten wordt de deur opengeschoven en komt de groep Japanners met gids naar binnen. De gids geeft tekst en uitleg, maar zijn woorden hier wel nodig?
De groep verlaat de ruimte weer en na nog enige momenten alleen te hebben gezeten, zet ook ik mij weer in beweging. Terwijl ik naar buiten stap en naar de rotstuin kijk, merk ik op hoe makkelijk het is om ook hier bij die innerlijke stilte te blijven. Alsof het ervoor ontworpen is.

Kamakura en Engakuji
Vanaf het station in Takaido, de wijk in Tokio waar ik woonde, was het een kleine anderhalf uur met de locale trein naar Kita-Kamakura, het rustieke dorpje net voor Kamakura. Als je hier uitstapt en het lange stille platform afloopt en meteen linksaf slaat, sta je voor de trap naar de ingangspoort van Engakuji. Dit is een van de vijf grote tempelcomplexen in het Kamakura gebied, bestaande uit een hoofdtempel en een stuk of twintig bijtempels. Als je door de ingang het grote complex binnenloopt en meteen na de ticketgate linksaf gaat, kom je bij een piepklein tempeltje, die tevens fungeert als dojo (trainingsruimte) voor het traditioneel boogschieten.
Ik neem plaats op een houten bankje aan de rand van de trainingsgrond en laat de omgeving en de bewegingen van de boogschieters op me inwerken. In groepen van drie stappen ze gecontroleerd naar het platform, vanwaar ze de pijlen van hun boog zullen laten vliegen. Ieder van hen doorloopt beurtelings dezelfde bewegingen en ik schep er genoegen in de subtiele verschillen te zien. Het spannen van de boog, het ogenblik van concentratie en verinnerlijking voor het loslaten, en de boog die spoedig zijn balans hervindt na het afvuren van de pijl. De essentie penetreren met je geest.
Na een kwartiertje zo te hebben gezeten en een muggenbult of vier later, maak ik een buiging naar de boogschutters en vervolg mijn pad.

Rijkdom
Helemaal achterin het complex weet ik een tempeltje waar men de tuin schijnbaar zijn gang laat gaan. In tegenstelling tot de fraai gestileerde combinaties van water, steen, rots, mos en een boompje hier en daar zoals je deze bij de meeste zentempels aantreft, doet deze tuin op het eerste oog voornamelijk wat onverzorgd en chaotisch aan. Toch is er een uniek soort harmonie en een natuurlijkheid die alom aanwezig is. Ik loop naar een klein altaartje en haal een 5 yen muntstuk uit mijn zak. Ik gooi hem in het houten bakje voor het altaar, sla mijn handen bij elkaar en neem een ogenblik om dit moment ten volste te ervaren. Wat een rijkdom! 

"When the words and ideas that describe reality fall away,
all that remains is reality itself."

John Daido Loori
The True Dharma Eye

Lees ook deel één (hoe zen is Japan), deel twee (Bushido), deel drie (Shinto 1), deel vier (Shinto 2) en deel vijf (wabi sabi) 

Foto's: copyright Laurens van Aarle 

Social media

Tweet