Mediteren tussen de wolken

Robert Nieuwland

• Geschreven op: 18-02-2008
• Reacties: 2
• Waardering: 2,9 Sterren
• Tags:
  • Mediteren

Mediteren tussen de wolken 

Meditatie kent meer gezichten dan alleen doodstil op een kussen zitten. Ongetwijfeld is dat wel één van de directere manieren om onwetendheid te boven te komen, maar niet per definitie de leukste. Hier volgt een beschrijving van hoe meditatie gecombineerd kan worden met actie met een grote A.

Na een bezoek aan deze site en een vluchtig vervolgonderzoekje (op de aanbevolen internetpagina van Wikipedia), kwam ik erachter dat de Deense Lama Ole Nydahl bij velen stof doet opwaaien, omdat hij onder andere - anders dan de meeste Lama's - graag op snelle motoren rijdt en zo nu en dan een vliegtuig uitspringt met een parachute op zijn rug. Bij deze zou ik het graag voor Lama Nydahl willen opnemen, want als beoefenaar van Vipassana-meditatie en bevoorrechte bezoeker van de wondere wereld van het ‘skydiven' weet ik dat, behalve dat het gewoon ontzettend leuk is, er ook nog een andere dimensie aan het parachutespringen te ontdekken valt.
Waarschijnlijk is deze sport onder te brengen in één van de meest extreme categorieën van fysieke activiteiten en dat terwijl de geest verreweg het meeste werk verricht. Deze wordt namelijk - vooral tijdens de begindagen - geconfronteerd met een ongekende hoeveelheid angst en daaruit volgende twijfel; frustratie; verwarring; enzovoorts, terwijl het lichaam adrenalinestoten te verwerken krijgt waar je ‘U' tegen zegt. ‘Mind objects' zijn meer dan ooit aanwezig. Al met al dus een perfecte gelegenheid om je meditatiecapaciteiten op de proef te stellen én te ontwikkelen.

Slechte raadgever
De Amerikaanse oud-wereldkampioen skydiven, testpiloot, psycholoog, auteur en onderwijzer, Brian Germain, heeft zijn levenswerk gemaakt van een eigenzinnige bestudering van angst en alles dat deze slechte raadgever teweegbrengt en omringt. Hij geeft wereldwijd - in het verleden ook in Nederland - lezingen over hoe er verstandig met deze instinctieve en onevenwichtige emotie kan worden omgesprongen (in zijn geval letterlijk).
Germain baseert zich op wetenschappelijke bevindingen en persoonlijke ervaringen die hij tijdens het beoefenen van meerdere extreme sporten zoals sportklimmen, wild water kanoën en speleologie heeft opgedaan, maar richt zich voornamelijk op het skydiven. De link die hij legt tussen het vrijwillig verlaten van een goed werkend vliegtuig op vierduizend meter boven de grond en het beoefenen van meditatietechnieken is, met name voor de beoefenaars van extreme sporten, maar ook voor het bredere publiek, buitengewoon nuttig en nauw verbonden met het boeddhisme. Zelf kiest de allround avonturier voor de beoefening van Samatha-meditatie (concentratiemeditatie), maar hij benadrukt dat de methode op zich er niet al te veel toe doet en dat het belangrijkste de psychische voorbereiding van een sprong is: ‘De mentale staat waarin we ons bevinden voordat we het vliegtuig uitspringen, bepaalt onze reactie in elke willekeurige situatie die we tijdens de sprong kunnen tegenkomen. Deze reactie is uiteindelijk de beslissende factor voor het resultaat van die situatie (...) en is daarom minstens even belangrijk als de standaard controle van het materiaal.'[i]

Spoedcursus neurologie
Trouw aan zijn wetenschappelijke vorming besteedt Germain veel aandacht aan de gevolgen die de beoefening van meditatie heeft op de hersenactiviteit en benadrukt dat de staat van deze activiteit die dankzij de meditatie bereikt wordt, het tegenovergestelde is van de ‘angsttoestand'. Hij legt uit dat het brein het evenwicht verliest wanneer angst ervaren wordt. Bepaalde delen van de hersenschors (waar informatie uit het lichaam wordt ontvangen en geïnterpreteerd en vervolgens omgezet in gedachten en concrete aansturingen van het lichaam)[ii] roepen een tijdelijke staking uit terwijl andere (primitievere) onderdelen van het grijze orgaan juist overuren maken. Vooral de activiteit in de emotieverwerkende amygdala wordt merkbaar aangewakkerd. Deze amandelvormig neuronenkern in het onderste van het brein speelt een zeer belangrijke rol bij de ontwikkeling van condities als angst, autisme of depressie[iii] en kan tijdens het ervaren van de angststaat leiden tot (volledig onbewuste) reacties die - in dit geval bij parachutisten - niet welkom zijn.

Dit heeft op zijn beurt alles te maken met het autonome zenuwstelsel, zeg maar de regelneef van de onbewuste handelingen van het lichaam (bijvoorbeeld de ademhaling of hartslag). Dit autonome zenuwstelsel wordt onderverdeeld in een orthosympathisch en een parasympathisch deel. Het orthosympatisch zenuwstelsel bevordert een toestand waarin vooral lichamelijke inspanning mogelijk is en het parasympathisch zenuwstelsel zorgt voor rust in het lichaam[iv]. Primitieve hersenonderdelen zoals de amygdala zorgen ervoor dat de orthosympathische variant - ofwel onbewuste actie (paniekreactie) - de overhand krijgt tijdens de angsttoestand.

Opvallend genoeg is het één van de evolutionair gezien nieuwere hersendelen die, geconfronteerd met angst, spontaan een groot deel van het werk laat liggen. Het gaat hier om de zogehete prefrontale cortex, het deel dat betrokken is bij cognitieve en emotionele functies als beslissingen nemen, plannen, sociaal gedrag en impuls- en emotiebeheersing[v]. Het is dus de bron van bewuste handelingen.

Al met al betekent dit dat we de controle over onze handelingen verliezen wanneer we angst ervaren en dat is niet prettig wanneer je met tweehonderd kilometer per uur richting de aarde duikelt.  Inmiddels is het wetenschappelijk bewezen dat de beoefening van meditatie een effectief bestrijdingsmiddel tegen dergelijke ongewenste hersenactiviteit kan zijn. Met name het werk van de Amerikaanse wetenschapper Richard J. Davidson, een goede vriend van de Dalai Lama, heeft hier aan bijgedragen en doet dat nog steeds.

Het zal de lezers van dit artikel niet vreemd zijn dat de hersenscans die Davidson heeft verricht bij ervaren boeddhistische monniken, heeft aangetoond dat de effecten van meditatie op de evenwichtigheid van de hersenactiviteit duidelijk zichtbaar zijn. Die evenwichtigheid blijkt paralel te lopen aan de mate van oefening die de mediteerder in kwestie erop heeft zitten, hetgeen aantoont dat de ontwikkeling van mededogen of geluk en ook het kunnen verslaan van angst, vaardigheden zijn die geleerd kunnen worden. ‘Net als het leren bespelen van een muziekinstrument, of het leren van golf of tennis', zo stelt Davidson. 

De angst voorbij
Nu begon ik dit stuk met het verdedigen van de eigenzinnige Lama Nydahl. Niet omdat ik (Robert, zie foto hiernaast) het parachutespringen persé als een volwaardige vervanger van de traditionele zit- of loopmeditatie beschouw, maar meer omdat de afstand tussen het boeddhisme en deze sport wellicht kleiner is dan sommigen aanvankelijk denken. Het leerproces dat bij het overwinnen van angst komt kijken, staat in direct verband met het overstijgen van het ‘zelf'. De beginnende springer is op die manier, vaak zonder het te weten, intensief bezig met dezelfde uitdaging die iedere boeddhist met het mediteren aangaat en de inzichten die daarmee gepaard gaan, zijn voor meer dan één parachutist even verhelderend als die van een boeddhist. De kijk op het leven van iemand die de ware nachtmerrie van bijvoorbeeld een eerste sprong heeft overleefd, kan significant veranderen. Vergeleken bij alles wat loskwam tijdens die intense belevenis kunnen bepaalde situaties die vroeger direct tot boosheid, ongeduld of onbegrip leidden, in het vervolg niet meer dan een onbenulligheid lijken. Er is meer vermogen om de dingen te zien als dat wat ze werkelijk zijn.

Het zou om die reden een grote misvatting zijn om te denken dat de beoefenaren van extreme sporten dit alleen maar doen met het doel om aan zichzelf en de buitenwereld te bewijzen waartoe ze wel niet in staat zijn. Natuurlijk zal dit voor sommigen wél het geval zijn, maar het interessante is juist dat zulke activiteiten kunnen worden ingezet bij het tegengestelde, het overstijgen van de ego door het loskoppelen van lichaam en geest. Hardlopend, klimmend of springend zijn er steeds weer verschillende obstakels om te overwinnen, precies zoals ook het geval is tijdens het zitten, maar dan anders.

Hieronder een aantal links voor degenen die willen weten waar ze voor een eerste sprong terecht kunnen of meer over het parachutespringen in het algemeen willen weten.

Centra in Nederland:
www.dropzone.com

Centra in België:
www.dropzone.com

Over de sport:
www.splinternet.be

[i] Brian Germain, "Meditation preparation", http://www.bigairsportz.com/art-meditationprep.php

[ii] http://nl.wikipedia.org/wiki/Cerebrale_cortex

[iii] http://nl.wikipedia.org/wiki/Amygdala

[iv] http://nl.wikipedia.org/wiki/Autonome_zenuwstelsel

[v] http://nl.wikipedia.org/wiki/Prefrontale_cortex

Social media