Hoe zen is Japan?

Laurens van Aarle

• Geschreven op: 11-02-2008
• Reacties: 0
• Waardering: 2,7 Sterren
• Tags:
  • Japan
  • zen

Hoe Zen is Japan?

Japan en spiritualiteit, waar denk je aan als je deze woorden hoort?
Ik denk dan direct aan zen, rotstuinen, excentrieke wijze meesters en rigoureuze discipline. Wellicht ook aan de theeceremonie, aikido en houten tempels van een betoverende schoonheid en simpliciteit.

Beeldvorming
Toen ik drie jaar geleden voor het eerst naar Japan vertrok, waren mijn verwachtingen over het land gekleurd en gevormd door de vele boeken over zen en bushido die ik als vechtsport beoefenaar en deeltijd boeddhist gretig tot mij nam. De samoerai films van Akira Kurosawa, de yakuza films van Takeshi Kitano en de anime van studio Ghibli hadden ook een indruk achtergelaten. Evenals mijn hechte vriendschap met een Japanse uitwisselingsstudent en de sporadische artikelen in de krant over Lolita’s, oververmoeide zakenmensen, stijgende zelfmoordpercentages en uitpuilende metro’s die zich efficient een weg door de immense steden heen baanden. Vermits er niemand voor sprong.

Realiteit?
Inmiddels zijn we drie jaar verder, waarvan ik de eerste twee maanden door Japan ben gereisd om mij vervolgens voor twee jaar in Japan te vestigen.
Al vrij snel na aankomst in Japan werd mij duidelijk dat de gemiddelde Japanner niet zo actief met spiritualiteit, boeddhisme, Zen en het meditatieve bezig is als wij wellicht in het Westen soms denken: Spiritualiteit is voor de gemiddelde Japanner iets dat met geesten, paranormaliteit en dubieuze religieuze groeperingen wordt geassocieerd. Niet zo zeer met zingeving en het bewust ontwikkelen en trainen van een fundamentele dimensie van je wezen.
Boeddhisme wordt op zijn beurt sterk geassocieerd met de dood en alle rituelen en evenementen die daar mee samengaan. Inderdaad, het uitvoeren van begrafenissen en herdenkingen, evenals het onderhouden van (tamelijk dure) begraafplaatsen. Ook het zenboeddhisme is hier geen uitzondering op.
 Mediteren is iets dat alleen regelmatig wordt gedaan door het handjevol monniken dat niet te druk is met het uitvoeren van ceremonies en begrafenissen. En dan het liefst onder een spartaans regime ergens in een trainingscomplex ver weg in de bergen onder barre weersomstandigheden. Zo zie je het tenminste op de documentaires op TV.

Vervreemde blikken
Het feit dat ik als westerling het boeddhisme, met name Zen, als voornaamste inspiratiebron voor mijn spirituele ontwikkeling zie en hierdoor dagelijks mediteer, zorgt in Japan vaak voor vervreemde blikken van ongeloof of verbazing. Voor de Japanner zijn dit wellicht facetten van zijn cultuur en erfgoed, waar hij net zo min lang en diep bij stilstaat als velen van ons bij onze christelijke wortels. Hij is er onbewust door gevormd in zijn manier van denken, en je vindt de voetsporen ervan terug in de tradities en vormen die hij tot zijn cultuur rekent. Evenals in sommigen van de collectieve karaktereigenschappen die de Japanner zo ‘Japans’ maakt (oog voor en waardering van detail en kwaliteit, ingetogen, moeilijk te doorgonden, harmonie- en relatiegericht). Maar om nou te zeggen dat het een actieve rol speelt in waar hij zich bewust mee bezig houdt, voor zover ik het heb kunnen waarnemen; niet direct.

Een portret in vier delen
Aan de hand van een viertal begrippen (bushido, shinto, wabi sabi en zen) en een aantal ervaringen en indrukken wil ik jullie uitnodigen om samen met mij het beeld dat ik nu van Japan heb, te vergelijken met het beeld dat ik had voor ik vertrok naar het land van de rijzende zon.
Wellicht komen we zo terloops ook wat te weten over de mate waarin vooropgezette verwachtingen stroken met de realiteit van onze directe ervaring. En misschien is het zich aandienen van vragen wel interessanter dan het vinden van antwoorden.

Binnenkort
In het eerste deel van deze serie zullen we kijken naar de invloed van ‘bushido’, het pad van de krijger, op de Japanse cultuur en religiebeleving. Zijn vechtkunst en een spiritueel pad verenigbaar en hoe zou dat er dan uitzien? Dit artikel is over twee weken te lezen op Bodhitv.

Meer weten over Bushido:
en.wikipedia.org/wiki/Bushido
www.youtube.com

Shinto:
www.shofukan.nl
en.wikipedia.org

Wabi sabi:
en.wikipedia.org/wiki/Wabi-sabi
nobleharbor.com

Zen:
www.youtube.com/
en.wikipedia.org/wiki/Zen

Takeshi Kitano:
www.kitanotakeshi.com
www.youtube.com

Akira Kurosawa:
www.youtube.com

Miyazaki/Ghibli Studio:
www.onlineghibli.com
www.youtube.com
www.youtube.com

Social media