Boeddhisme en kwaad

$article/block[@lang=$lang]/name

Boeddhisme en kwaad
Hoe wordt er in het Boeddhisme naar het verschijnsel kwaad gekeken? Dit is een fundamentele vraag wanneer we iets meer over Boeddhisme wensen te weten.

Boeddhisme en kwaad

Johan Aanen
Johan  Aanen

Hoe wordt er in het Boeddhisme naar het verschijnsel kwaad gekeken? Dit is een fundamentele vraag wanneer we iets meer over Boeddhisme wensen te weten. De Canadese geleerde William LaFleur hield hier november 2007 een lezing over aan de Vrije Universiteit te Amsterdam. LaFleur geeft een korte beschouwing over kwaad binnen het Boeddhisme en betrekt daar onder andere leringen bij van Nagarjuna (2e eeuw n. Chr.) en Masao Abe (1915). Ik wil enkele van zijn punten noemen en daar zelf nog enkele boeddhistische gedachten over kwaad aan toevoegen die LaFleur niet heeft genoemd.

In en tussen mensenhell
Volgers van de Boeddha-dharma zullen de ultieme oorsprong van het kwaad niet op historische wijze proberen te achterhalen. Over het algemeen wordt er gedacht dat het kwaad een psychologische oorsprong heeft die uitsluitend in de mens te vinden is. Kwaad is geen externe, onafhankelijke oorzaak buiten de mens zelf. Wij ervaren slechts kwaad als het gevolg van een onnatuurlijke zienswijze en voeden het vaak door op die waarnemingen te reageren. Een reden waarom kwaad hier niet verder gedefinieerd wordt, is omdat het psychologisch is en mensen individueel op zeer veel uiteenlopende manieren kwaad ervaren. Het heeft dus geen eenduidige en substantiële realiteit.
Maar juist de visie dat kwaad geen werkelijk bestaande, externe factor is, kan leiden tot de rechtvaardiging van de verschillende vormen van kwaad die we ervaren. Het is niet de bedoeling dat we op een onverschillige wijze het kwaad dat we waarnemen maar laten passeren. In plaats daarvan kunnen we beginnen de oorzaken van het kwaad in onszelf waar te nemen en die oorzaken weg te nemen.   Er zijn echter verschillende manieren om vanuit boeddhistisch perspectief te kijken naar het opkomen van kwaad. We kunnen er enkele noemen, om te beginnen bij de kern van het boeddhisme. 

Oorzaken en verschillende visies
In het lijstje van de Vier Edele Waarheden, die de Boeddha uiteenzet, wordt begeerte vaak genoemd als belangrijkste oorzaak van lijden (dukkha) waar de ervaring van kwaad een voorbeeld van is. Hoewel begeerte in het lijstje van de nidana’s, waar we straks op verder gaan, op de 8e plaats komt, is het wel de oorzaak van onze positie in Samsāra. Aangezien het hele boeddhisme in feite een medicijn tegen het lijden is, o.a. dus van het kwaad, in Samsāra, en wij daar door begeerte in zijn beland, is het duidelijk dat begeerte wordt gezien als een belangrijke voorwaarde voor het ontstaan van kwaad. De belangrijkste sleutel tot het opheffen van kwaad is volgens deze weg dan ook de opheffing van begeerte. LaFleur voegt hier aan toe dat het hier gaat om ongepaste begeerte. Hoewel alle begeerte uitgedoofd dient te worden, kan bijvoorbeeld het verlangen naar verlichting een nuttige functie hebben.

Nidana’s, de keten van oorzakelijkheid
De Twaalf Nidana’s, die LaFleur volledig buiten beschouwing laat, vormen een boeddhistische analyse voor het ontstaan van verschijnselen. Bij elkaar worden ze ook wel de ‘keten van oorzakelijkheid’ genoemd, want Nidana betekent ongeveer zoiets als oorzaak of oorsprong. Maar het boeddhisme probeert juist te vermijden om een bepaalde oorzaak aan te wijzen, om de in de eerste alinea genoemde reden dat de oorzaak niet buiten jezelf gezocht moet worden. In plaats daarvan gebruikt het boeddhisme het concept ‘voorwaardelijkheid’. Er zijn voor het opkomen van verschijnselen (in de geest) altijd meerdere voorwaarden aanwezig. In deze keten staat ook begeerte en de keten eindigt met veroudering, verval en dood, kortom: samsarisch bestaan. Deze keten begint echter met onwetendheid (avidya) als eerste voorwaarde voor het ontstaan van verschijnselen, waaruit ook het kwaad voortvloeit. Kwaad kan dus bestreden worden door onze onwetendheid op te heffen door kennis (vidya).

kwaadBoeddha en Mara
 In sommige scholen, met name de noordelijke stromingen zoals het Mahayana, wordt de nadruk gelegd op het feit dat alle wezens feitelijk al verlicht zijn. Dit wordt verklaard door de bewering dat de essentie van alle wezens de Boeddhanatuur is. Ieder levend wezen heeft daarom een Tathāgatagarbha, een verlichtingszaad in zich. De garbha is in feite de potentialiteit om zich tot Tathāgata te verheffen of ontwikkelen. Onze niet-verlichte toestand is slechts een tijdelijke fase, tot we de Boeddha-dharma omarmen en naar verlichting kunnen reiken en zo de oorzaken van het kwaad kunnen overkomen. Direct daarnaast is er de notie van een Maranatuur, naast de Boeddhanatuur. Deze Maranatuur zit niet in ons, zoals de garbha, en is feitelijk een illusie, gezien tegenover de Boeddhanatuur. Maar deze Maranatuur oefent wel invloed op ons uit en kan ons in plaats van naar verlichting, naar de verduistering van onze werkelijke natuur leiden. Vanuit de eerste visie moet men het verlichtingszaad voeden en vanuit de tweede visie moet men de kwade invloed van Mara weren, maar eigenlijk zijn het twee zijden van dezelfde munt en gaan ze hand in hand in onze ontwikkeling.

Demonen
Het is misschien interessant om op te merken dat er in Tibet veel manieren bestaan om de kwade invloed van demonen te weren door middel van bepaalde rituelen. Het geloof in het bestaan van deze demonen is onder het volk wijdverspreid en naast amuletten en toverspreuken zijn er ook lama’s die hun diensten aanbieden door demonen te verjagen. Dit idee van demonen die ons lastig vallen lijkt haaks te staan tegenover het idee dat de mens zelf verantwoordelijk is voor het kwaad, maar dat is schijn. Als men dieper kijkt, dan zijn deze demonen vaak de belichamingen van onze eigen slechte gedachten en emoties die door onzorgvuldig gedrag tot werkelijkheid zijn geroepen.
We zien dus dat er een behoorlijke diversiteit is te vonden in de gedachten over kwaad over het boeddhisme, maar dat er één notie centraal staat, namelijk dat het kwaad door de mens tot leven wordt geroepen en ook door hem of haar overkomen kan worden. Deze visie brengt ons op heel boeddhistische wijze in het hier en nu. We kunnen er nu persoonlijk voor zorgen dat er minder kwaad in de wereld komt door onze emoties en gedachten onder de loep te nemen en goede daden te cultiveren! 

Reacties op dit artikel

Ok,nog een vraagje. Ik ken iemand (binnenkort werkzaam bij jullie) die de gaten in haar ziel heeft laten opvullen door
"demonen". Alles en iedereen die "dicht bij" komt, wordt genadeloos aangevallen. moet je haar loslaten? en kan zij er alleen uitkomen?


Johan AanenBeste Andre,

Ik wil mij in geen enkele zin opstellen als iemand die veel weet over boeddhisme, maar ik zal toch, voor zover in mijn macht ligt, een antwoord proberen te geven vanuit boeddhistisch perspectief.

Om te beginnen bij je tweede vraag: het boeddhisme leert dat de mens in zichzelf alle kracht kan vinden om Verlichting te bereiken. Maar ondanks dat de grootste keuzes door ons zelf gemaakt moeten worden op dit pad, krijgen wij ook hulp aangeboden. Deze hulp komt ons tegemoet via andere mensen of door de genezende invloed van Bodhisattva's of Boeddha's. Dus mijn antwoord op je vraag zou zijn: ja, ze kan er alleen uitkomen, maar er zijn genoeg middelen om hulp te vragen en te ontvangen.

Wat betreft de tweede vraag: wij moeten niets. Maar je vraag is waarschijnlijk: is het wijs om haar los te laten? Die vraag heeft niet één antwoord. Juist wanneer je haar loslaat, laat je haar meer afhankelijk zijn van haar eigen kracht. Het kan ook zijn dat je haar niet wilt helpen omdat je anders zelf onder invloed komt te staan van de 'demonen' die zich in haar energieveld bevinden. Wat dat betreft zegt een Mahayana-lering dat 'onthouden van handelen, gegrond in zelfzuchtieg vrees, slecht kwade vruchten kan dragen.'

Maar ik ben niet degene die kan oordelen over je motivatie om haar wel of niet te helpen. Ik wil wel zeggen, dat het niet-helpen van anderen uit eigen vrees, niet heilzaam is. Dus mijn advies is: probeer zelf na te gaan wat je gedachten en gevoelens tegenover haar en de situatie zijn zonder er over te oordelen. Bovendien betekent het niet dat je jezelf aan haar vastklampt als je haar helpt.

Als je niet weet hoe je haar kunt helpen of als zij niet weet wat ze eraan moet doen, probeer dan verschillende methodes te vinden die mogelijk effect hebben. Ik zeg niet dat je per se binnen het boeddhisme moet zoeken. Dit is een algemeen spiritueel probleem en het geestelijk pad is universeel. Dat is nu juist wat boeddhisme is: universeel. Verder zou ik willen zeggen dat niet alle methodes meteen gevolgen hebben. Wacht daarom een tijd tot je veranderingen waarneemt.

Berust tot die tijd in het feit dat het helder stralende licht van de geest elke duistere plek verlicht, heelt en overkomt.

Met vriendelijke groet,

Johan.


Beste Johan,
Bedankt, voor jouw "zienswijze".
Ik denk dat alles dat je doet, hoe nobel het ook lijkt, voor je zelf doet. Verlichting is als spel, het gaat er niet om als eerste aan te komen, maar om het voltooien van het traject.
De "grooten" (vergevorderden)onder ons krijgen van tijd tot tijd een "tentamen".
En hoe groter de ziel, des te zwaarder de opdracht, maar altijd uitvoerbaar, want alles dat op je pad komt, kan je hanteren, soms heb je al je "tools" en een maximale inzet nodig, om te "slagen", maar als je faalt omdat je niet hebt kunnen geven en brengen dat wat nodig is,
dan heb je hele grote schade aangericht aan diegene die daar geen schuld aan hebben, en je zelf een stuk terug gezet.
Tijdens "het spel" naar verlichting, gebruik je alles en iedereen, ook het boedhisme ze;f, maar je laat iets achter wat gezien en ervaren wordt als warm en verijkend, waar door men uit het oog verliest wat de ware motivatie is.
 

Houd boeddhisme in beeld, word hier vriend van de BOS

Laatste artikelen

Happy Bubble Expansion
05-06
Happy Bubble Expansion
Een gelukkig persoon is het grootste kado voor zijn omgeving. Maar als de gelukkige sjaak gelovig is dan wordt er al snel wantrouwend naar het geluk gekeken. Is hij niet een beetje naïef misschien? Is geloof überhaupt niet irrationeel? Chihiro Geuzebroek licht toe waarom zij gelooft.
Een sangha stichten doe je zo
29-05
Een sangha stichten doe je zo
Wat als je jezelf wel voorzichtig boeddhist wil noemen maar je niet per sé wilt aansluiten bij een bestaande richting? Of als je inspiratie haalt uit leraren van verschillende stromingen? Dan richt je een eigen groep Dharma vrienden op, en zo doe je dat.
Op een onbewoond eiland
19-05
Op een onbewoond eiland
Anne Kleisen (28) ging een week op vipassana retraite bij Jotika Hermsen. Ver weg van de stadse drukte was zij met 24 anderen totaal op zichzelf aangewezen. Geen enkele vorm van afleiding of contact tussen de aanwezigen en met het thuisfront is toegestaan. Een verslag over enge spinnen en droge grutjes.
Powerful beyond measure
13-05
Powerful beyond measure
Verpruts jij ook vaak juist de dingen die je écht graag wilt? Grote kans dat je bang bent. En niet zonder reden, want ergens in je verleden heb je uit zelfbescherming allerlei mechanismen opgebouwd om jezelf te verdedigen. In de zijnsoriëntatie leer je om niet weg te gaan van moeilijke situaties maar er juist bij te blijven om zo vanuit je kracht te kunnen opereren.
Word wakker met de VU op 23 juni om 15h00!
04-06
Word wakker met de VU op 23 juni om 15h00!
Op maandag 23 juni om 15h00 vindt er op de VU in Amsterdam een bijeenkomst plaatst waarbij drie boeddhisten uit verschillende stromingen hun visie geven op de basisprincipes van het boeddhisme. Dit ter gelegenheid van de samenwerking tussen de VU en Bodhitv!
Grote vlekken, kleine vlekken, goedbedoelde vlekken
22-05
Grote vlekken, kleine vlekken, goedbedoelde vlekken
Wat doe je als rechtgeaarde boeddhist wanneer je ruzie hebt met een vriend? Chihiro Geuzebroek (24) keek toe bij een ruzie tussen twee boeddhistische vrienden. 'voor de lol betrekken ze de boeddhistische beoefening van de ander in het conflict. "Wat jij dus doet is echt zó erg niet boeddhistisch!". "Dat is zo erg jouw negatieve karma".
In het Zentrum zit men stil, Marleen dus ook! Deel zes
15-05
In het Zentrum zit men stil, Marleen dus ook! Deel zes
Marleen van der Leij kan niet eens stilzitten in de bioscoop. Het maakt niet uit hoe lekker de stoelen zitten of hoe leuk het gezelschap is, na tien minuten is ze al vijf keer van houding gewisseld. En juist zij gaat voor Bodhitv een meditatiecursus volgen! Volg haar belevenissen in deze tweewekelijkse column. Deel zes.
Stille kracht
08-05
Stille kracht
Welk boek maakte jou opmerkzaam op het boeddhisme? Voor Laurens van Aarle was dat The Tibetan Book of Living and Dying van Sogyal Rinpoche. 'Er stond dat de enige constanten

Pagina 1 | .. | 109 | 110 | 111 | 112 | 113 | .. | 116