Winterslaap

Mark de Jonge

• Geschreven op: 31-01-2008
• Reacties: 4
• Waardering: 3 Sterren
• Tags:
  • Lijden

Er een eind aan maken
Het leek me toepasselijk om nu, in de winter, als volgende artikel in de reeks "kernbegrippen in het boeddhisme" lijden als thema te kiezen, omdat de winter voor velen samenhangt met neerslachtige gevoelens en in deze streken met gebrek aan zonlicht waardoor menigeen zich in een winterslaap zou willen wentelen om bij het ontluiken van de krokussen weer uit de veren te kruipen. Volgens het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek) vinden de meeste zelfmoorden in Nederland in de maand januari plaats. Dit heeft natuurlijk niet persé met het weer te maken, maar eventueel ook met het vooruitzicht op een nieuw jaar en overdenkingen over een voorbij jaar, tegen de achtergrond van teleurstelling of angst. Wat voor iemand precies de aanleiding is om er een eind aan te maken blijft onduidelijk, maar hoe dan ook hangt zelfmoord samen met een vorm van lijden.

Wat is lijden? Lijden is een gewaarwording van de menselijke geest, die enkel kan bestaan in de afwezigheid van oprechte vreugde. Ieder mens heeft te maken met lijden. Je hebt lijden van jezelf en lijden van een ander, maar je kunt het lijden van de een niet vergelijken met dat van een ander. Lijden kan even kort als eindeloos duren. Wanneer de een bijvoorbeeld een dierbare verliest, kan die daar een leven lang om rouwen. Een ander in dezelfde situatie concentreert zich juist op het doorgaan, op het vinden van nieuwe lichtpunten en inspiratie.

Onder de boom
De gewaarwording van lijden was voor Boeddha de reden om 2500 jaar geleden onder de bodhiboom te gaan zitten. Hij was zich bewust geworden van het leed op de wereld toen hij op 29jarige leeftijd als prins Siddharta zijn paleis verliet en voor het eerst zijn onderdanen onder ogen kwam. Eerst zag hij een oude man, toen een zieke, en daarna een rottend lijk, hetgeen hem allemaal erg deprimeerde. Daarop ontvluchtte hij zijn vaders troonopvolging en ging bij verschillende asceten (mensen die zo minimalistisch als mogelijk leven om zich geheel te wijden aan een godsdienst) in de leer. Nergens kon hij ‘de waarheid' vinden, die hij pas op 35jarige leeftijd vond, na 49 dagen gemediteerd te hebben onder de bodhiboom. Zijn grote ontdekking was dat de aard en de oorzaak van lijden wordt veroorzaakt door onwetendheid, en ook begreep hij hoe hij deze onwetendheid te boven kon komen, door de vier nobele waarheden te handhaven, en toe te passen op zijn leven. Deze waarheden beslaan: de aard van het lijden, het ontstaan van lijden, de beëindiging van lijden en de manier om daar te komen.

Het achtvoudige pad
De weg naar het te boven komen van die onwetendheid, en daarmee dus het lijden, resulterend in het verlicht worden als ziel, staat bekend als het achtvoudige pad. Boeddha heeft acht punten gevonden waar zijns inziens aandacht aan moet worden besteed om het pad naar verlichting volledig te bewandelen en dus verlichting te bereiken. Dit de acht punten: juist begrip, juiste gedachten/intenties, juist spreken, juist handelen, juiste wijze van levensonderhoud, juiste inspanning, juiste indachtigheid en juiste concentratie. Deze acht punten vallen ieder weer uiteen in verschillende facetten die samen ieder punt vormen. De ruimte die ik heb om dit artikel te schrijven laat niet toe om deze facetten één voor één te bespreken, maar in ieder inleidend boek over boeddhisme zijn deze facetten te vinden, aangezien deze stappen de kern vormen van het pad naar verlichting zoals dat tot boeddha is gekomen.

Kritiek
Vrienden van mij die enthousiast zijn over de boeddhistische leer vertelden laatst dat ze soms kritiek krijgen van mensen wanneer ze over het boeddhisme praten. De strekking van de kritiek is, dat boeddhisme zo'n negatieve kijk op het aardse leven werpt. Aan Boeddha is de uitspraak toegekend dat het aardse leven is gevormd rond geboorte, ziekte, aftakeling en dood. Alle aspecten van het leven bevatten leed omdat alles vergankelijk is, en alleen spirituele verlichting brengt totale verlossing van het lijden.

Ik denk niet dat er een praktiserende boeddhist bestaat die er zo over denkt, omdat er zonder momenten van vreugde en geluk geen glimpen van verlichting zouden kunnen zijn, en zonder deze zou er geen motivatie bestaan om spiritueel te groeien. Als echt alle verschijnselen en gewaarwordingen als lijden ervaren zouden worden, zou er geen richting kunnen worden gegeven aan de ontwikkeling van onszelf. Die ontwikkeling kan ik bij mezelf gelukkig wel ontdekken. 

Het ‘aan' knopje
Ik zie lijden als een keuze die de geest maakt. Onbewust natuurlijk want ik kies er niet vrijwillig en bewust voor om te lijden. Ik probeer, ongeacht wat de aanleiding voor mijn leed is, de verantwoordelijkheid voor mijn lijden te nemen. Vanuit dat besef kan ik gaandeweg ontdekken hoe mijn geest werkt, waarom deze ervoor kiest om te lijden, op welk moment dat begonnen is en waarom. Waar als het ware het ‘aan' knopje zit van het lijden dat ik zelf heb ingeschakeld. Door zo dicht mogelijk in contact te treden met mezelf door meditatie, kan ik mijn keuzes beter traceren en op die manier mijn leedgevoelens verkorten.

Het heldere beeld moet van binnenuit komen
Zo lijkt het een simpele zaak. Maar iedereen weet dat het leven leven een grote kunst is, zoniet de grootste kunst die er bestaat. Je staat in een continu veranderende wereld, die geen enkel moment dezelfde aanblik biedt. De omgeving is in beweging, je eigen gedachten en gevoelens, en ook die van alle anderen. Soms lijkt er geen fundament te zijn om op te bouwen. De dingen die gebeuren en de emotionele reacties daarop vormen een constante afleiding van de sleutel die in iedereen aanwezig is. Je kan overal in de wereld gaan zoeken naar antwoorden, maar het heldere beeld moet van binnenuit komen. Tot die tijd hoort lijden bij het leven zoals ademen bij het leven hoort. Een grote troost daarbij is, om te weten dat lijden een gewaarwording is die iedereen op deze wereld kent.

Social media