De tijd bevroren

$article/block[@lang=$lang]/name

De tijd bevroren
Een bijzondere tentoonstelling met foto's van Hiroshi Sugimoto tilt je even uit het dagelijkse leven naar een spiritueel niveau.

De tijd bevroren

Janneke Dammers
Janneke  Dammers

De tijd bevroren
Nee, het was helemaal niet de bedoeling dat het dagje weg naar Düsseldorf dat ik met twee vriendinnen ondernam een spiritueel tintje zou krijgen. Maar soms loop je er zomaar tegenaan. In dit geval gebeurde dat in het K20. De aankondiging van de tentoonstelling van Hiroshi Sugimoto maakte ons nieuwsgierig. Nietsvermoedend liepen we het K20 binnen. We hadden nog nooit van Sugimoto gehoord. De verassing was aangenaam.

Seascapes
In de eerste zaal van de tentoonstelling zijn enkele werken uit de serie seascapes te zien. In totaal maakte Sugimoto ongeveer 150 zeegezichten. Dezee sugimoto zeegezichten laten de zee en de lucht zien die langzaam in elkaar overvloeien. Soms is het onduidelijk waar dat precies gebeurt, het gaat heel geleidelijk. Ik kreeg het gevoel dat ik maar heel klein was en de tijd eindeloos. Alle foto's die op de tentoonstelling te zien zijn, zijn zwart-wit. Sugimoto is 13 jaar bezig geweest met zijn zeegezichten. Dit besef vergroot het gevoel van tijdloosheid dat de foto's oproepen. Vreemd als je erover nadenkt, want aan de foto's is helemaal niet te zien dat er zo veel tijd tussen de opnamen zit. Ze zouden net zo goed op dezelfde dag gemaakt kunnen zijn. De zee heeft voor Sugimoto een bijzondere betekenis. Als kind van een jaar of zes werd hij door zijn ouders meegenomen naar zee, waar hij een mystieke ervaring kreeg. Hij zegt hierover dat hij, bij de aanblik van de zee,  ‘zichzelf voor het eerst als mens bewust werd'. Dit gevoel van opwekking, uit de normale wereld getild worden, kreeg ik ook een beetje.

Theaters
In de volgende zaal hangen werken uit de serie theaters. Persoonlijk vond ik deze foto's niet zo mooi als de zeelandschappen, maar het idee dat Sugimoto probeert uit te werken vond ik wel grappig. Wat hij gedaan heeft, is in verschillende filmtheaters zijn lens gedurende een hele film open laten staan. Het resultaat hiervan is een foto waarop een theater te zien is met een volledig wit doek. De film die de camera gezien heeft is gereduceerd tot een bevroren moment. Ook met deze foto's laat Sugimoto dus iets zien over de relativiteit van tijd. Ten eerste is er de tijd die de gebeurtenissen in de film gekost hebben. Dan is er de tijd die de film zelf geduurd heeft, gelijk aan de tijd dat de lens van Sugimoto's camera heeft opengestaan. De foto's laten zien dat er de lineaire tijd is, die gewoon voorbij kruipt, en een tijd die zich in onze herinnering vastzet.

De bijzonder mooi gefotografeerde pijnbomen die een paar zalen verder hangt blijken een reflectie op een beroemd Japans kunstwerk uit 1590 te zijn. De pijnbomen lijken inderdaad net geschilderd. Sugimoto zelf noemt zijn techniek ‘inkt-fotografie' (vrij vertaald). De ambigue weergave van de pijnbomen - zijn ze daadwerkelijk gefotografeerd, of toch geschiilderd, nu of vroeger? - in combinatie met de betekenis van ouderdom en waarde, die pijnbomen in Japan hebben, maakt de foto's intrigerend om naar te kijken.

Tijd
In zijn portrettenserie haalt Sugimoto weer iets grappigs met tijd uit. Te zien zijn onder andere Henry de achtste en zijn zes vrouwen. Op het eerste gezicht lijken het oude portretten. Schilderijen, maar dan in zwart-wit. Maar er zit een addertje onder het gras, er is iets dat niet klopt. Sugimoto bewandelt de weg die de fotografie is gegaan in omgekeerde volgorde. Hij gebruikt de belichting en houding die vroeger voor portretten werd gebruikt om de wassen beelden die, naar voorbeeld van de oorspronkelijke schilderijen van Henry en zijn vrouwen gemaakt zijn, opnieuw om te zetten in een tweedimensionaal beeld. Ik was gefascineerd door de levendigheid en tegelijk de niet-levendigheid van de afgebeelde personen. Nog eens een bevroren tijd en een lineaire tijd.

theater sugimotoMeesterschap
Wat voor mij uit de tentoonstelling naar voren komt zijn dingen als vriendelijkheid, openheid, niet oordelen. De zee bijvoorbeeld, die komt en gaat, zonder oordeel, het gebeurt gewoon. De mystieke ervaring die Sugimoto kreeg toen hij voor het eerst de zee aanschouwde, wordt in de foto's opnieuw opgeroepen. Ontwaken, zoals de Boeddha deed. Eerder dan iets boeddhistisch uit te beelden, zijn de foto's boeddhistisch in hun wezen. Althans, dat idee kreeg ik. Sugimoto laat zijn - technisch en artistiek - meesterschap blijken uit de foto's. Niet alleen de Japanse schilders naar wiens werk Sugimoto refereert waren meesters, Sugimoto zelf mag ook best een meester in zijn vak genoemd worden. Zijn meesterschap bereikt voor mij zelfs het punt waar het overgaat van technisch meesterschap naar iets spiritueels.

Al met al vond ik het een bijzondere tentoonstelling, die je even uit het dagelijkse leven tilt naar een spiritueel niveau. Terug thuis bleven mijn gedachten spelen met de vragen die Sugimoto oproept. Ook de spanning tussen het oosterse en het westerse in het werk van Sugimoto vond ik bijzonder. Dingen die niet zijn wat ze lijken, het blijft fascinerend. Als je in plaats van de geijkte kerstmarkten die Düsseldorf rijk schijnt te zijn, liever iets doet dat meer reflectie oproept, dan moet je zeker eens een bezoekje brengen aan het K20.

Retrospective, Hiroshi Sugimoto. Tot 6 januari 2008 in het K20 in Düsseldorf.
K20: www.kunstsammlung.de
Sugimoto:www.sugimotohiroshi.com
Bekijk ook meer van Sugimoto's werk op Artsy.net

Een interview met Sugimoto over zijn kunst en haar relatie tot religie en spiritualiteit. Hierin vertelt hij onder andere dat zijn kunst op zich niet spiritueel bedoeld is, maar dat de beschouwer er wat hem betreft best spirituele elementen uit mag halen.

 

Reacties op dit artikel

 Bij toeval stuit ik op het artikel over Sugimoto's tentoonstelling in K20. In 1995 organiseerde ik een overzichtstentoonstelling van zijn werk in (het voormalige) Museum Het Kruithuis te 's-Hertogenbosch. Behalve de Sea Scapes, waren er de series over (drive-in) bioscopen, Wax Museums en Natural History Museums te zien. Ik deel de fascinatie van Janneke Dammers en haar reflexie over tijd in Sugimoto's werk. De foto's weerspeiegelen een (Oosterse/ Boedhistische) notie van tijd. Graag voeg ik er een eigen ervaring aan toe: die betreffen de nachtelijke sea scapes. Bij eerste aanblik zien deze foto's eruit als een compleet diepzwart vlak. Pas wanneer je de tijd neemt om je ogen te laten wennen aan de duisternis die de foto's representeren ontwaar je dat het zwarte vlak precies op het midden horizontaal in 2en is gedeeld. Het blijken nachtelijke opnamen van sea scapes te zijn. Sugimoto weet je kijkervaring te intensiveren met zijn foto's en je het besef van tijd als een niet-lineaire ervaring te ondergaan.
Naast mijn fascinatie voor het werk van Hiroshi Sugimoto, die ik destijds persoonlijk ontmoette, geldt mijn bewondering en waardering ook voor zijn iets jongere landgenoot Tatsuo Miyajima. Ook bij hem fascineert mij zijn preocupatie met tijd. Hoewel met behulp van een totaal andere techniek laat ook Miyajima ons beseffen dat 'alles met alles is verbonden, alles permanent in een staat van verandering verkeert en dat dit allemaal eindeloos voortduurt'. Van hem kon ik in 1991 in hetzelfde museum een tentoonstelling organiseren bestaande uit ruimte vullende installaties. Elke ruimte bevatte in verschillende configuraties een reeks led's, waarvan de rood oplichtende cijfers voortdurend veranderden (het getal nul komt niet voor). Het imperatief voor verandering kwam telkens van een andere led; elke led 'telde' in een eigen tempo. In de geheel verduisterde ruimten, waande je je in een 'digitale sterrenhemel' waar niets gebeurde behalve het geruisloos verspringen van cijfers, waarvan de ratio je ontging.
Zowel Miyajima's als Sugomoto's werk haalde ik naar Nederland om de gangbare Westerse perceptie van tijd en ontwikkeling te bevragen/relativeren.
Zo ben ik ervan overtuigd dat er ook vanuit een cultureel perspectief veel van Het Oosten valt te leren zonder dat er een expliciet spiritueel etiket op geplakt is.

Houd boeddhisme in beeld, word hier vriend van de BOS

Laatste artikelen

Dungens Dharma: Hoe kan je iemand vergeven die jou veel pijn heeft gedaan?
06-05
Dungens Dharma: Hoe kan je iemand vergeven die jou veel pijn heeft gedaan?
In Dungens Dharma beantwoordt Mabel van den Dungen maandelijks een vraag die door Bodhitv bezoekers is uitgekozen. Deze keer: Hoe kan je iemand vergeven die jou veel pijn heeft gedaan? Stuur jouw vraag naar Bodhitv en wie weet beantwoord Mabel die de volgende keer!
Wat een rijkdom
28-04
Wat een rijkdom
In de laatste aflevering van Japan en spiritualiteit 'Wat is zen?'. De een legt de nadruk op een intellectuele omschrijving, de ander op het direct ervaren van dit moment en het loslaten van je vastgeroeste denkbeelden.
Het geluid van de stilte
17-04
Het geluid van de stilte
Wat gebeurt er als je gaat zitten om te mediteren? Enkele Bodhitv redactieleden hebben hun ervaringen op papier gezet. Lees mee over hun gevoelens en gedachten, of de afwezigheid daarvan..en wat gaat er door jou heen als je mediteert? Deel drie met Johan Aanen.
Het wabi sabi universum
10-04
Het wabi sabi universum
In de serie Japan en spiritualiteit schrijft Laurens van Aarle deze week over wabi sabi. 'Een van de concepten binnen de Japanse mindset die mij het diepst heeft geraakt en inspireert, is 'wabi sabi'.
In het Zentrum zit men stil, Marleen dus ook! Deel vijf
02-05
In het Zentrum zit men stil, Marleen dus ook! Deel vijf
Marleen van der Leij kan niet eens stilzitten in de bioscoop. Het maakt niet uit hoe lekker de stoelen zitten of hoe leuk het gezelschap is, na tien minuten is ze al vijf keer van houding gewisseld. En juist zij gaat voor Bodhitv een meditatiecursus volgen! Volg haar belevenissen in deze tweewekelijkse column. Deel vijf.
Talent in zicht
22-04
Talent in zicht
Weet jij waar je echt goed in bent? Of heb je verschillende talenten en voorkeuren maar heb je geen idee welke daarvan je wilt vervolmaken? Het talentenspel biedt uitkomst!
In het Zentrum zit men stil, Marleen dus ook! Deel vier
14-04
In het Zentrum zit men stil, Marleen dus ook! Deel vier
Marleen van der Leij kan niet eens stilzitten in de bioscoop. Het maakt niet uit hoe lekker de stoelen zitten of hoe leuk het gezelschap is, na tien minuten is ze al vijf keer van houding gewisseld. En juist zij gaat voor Bodhitv een meditatiecursus volgen! Volg haar belevenissen in deze tweewekelijkse column. Deel vier.
Dungens Dharma: Is liefde een illusie en houdt het je af van je eigen hogere missie?
07-04
Dungens Dharma: Is liefde een illusie en houdt het je af van je eigen hogere missie?
In Dungens Dharma beantwoordt Mabel van den Dungen maandelijks een vraag die door Bodhitv bezoekers is uitgekozen. Deze keer: Is liefde tussen twee mensen een illusie en houdt het je af van je eigen hogere missie? Stuur jouw vraag naar Bodhitv en wie weet beantwoord Mabel die de volgende keer!

Pagina 1 | .. | 110 | 111 | 112 | 113 | 114 | .. | 116