Wat is oorspronkelijk boeddhisme?

• Auteur: Django Vaal
• Geschreven op: 19-11-2007
• Reacties: 0
• Waardering: 2,7 Sterren
• Tags:
  • geschriften
  • onderricht

Wat is het oorspronkelijke boeddhisme?
Geschreven door Django Vaal, beheerder van toegangtotinzicht

Na een tijd oriënteren kan het voorkomen dat de vraag opspeelt wat het boeddhisme nou eigenlijk is. Op zo'n moment kan je je richten tot een Dhamma leraar, een meditatie groep of men neemt eens een duik in de oorspronkelijk geschriften. Aangezien de oorspronkelijke geschriften de makkelijkste en de meest vrijblijvende  optie is zal ik hier een kleine uitleg geven over welke deze teksten kunnen zijn en in hoeverre we deze woorden kunnen toeschrijven aan de historische Boeddha.

Canon
Na de dood van de Boeddha zijn er drie grote raadsvergaderingen geweest  waar voorname monniken hun aandacht gevestigd hebben op de Dhamma-Vinaya (1).   In de eerste grote raadsvergadering die zich vlak na de dood van de Boeddha heeft afgespeeld is de eerste canon van de Tipitaka opgesteld. Belangrijke leerlingen van de Boeddha hebben toen de taak op zich genomen om de canon vast te leggen volgens het woord van de Boeddha maar tevens ook om een éénduidige leer samen te stellen. Na deze canon zijn er in de tweede en derde grote vergadering nogmaals belangrijke discipelen over de Dhamma-Vinaya gegaan om de canon opnieuw vast te leggen. De derde vergadering speelde zich af in het tijdperk van de befaamde koning Asoka die zich bekeerd heeft tot het Boeddhisme. Dit is rond 250 voor Christus en wordt vaak gezien als het punt waarin de canon vast is komen te staan. De canon van deze tijd wordt de Pali Canon of ook wel de Canon van de Theravada traditie genoemd. Het wordt de Pali Canon genoemd omdat hij geschreven is in het Pali en het wordt ook wel de Canon van de Theravada traditie genoemd omdat dit de school was waar hij toebehoorde. Deze canon is ook nog steeds in onze tijd beschikbaar.

Dus we kunnen te weten komen wat het oorspronkelijke Boeddhisme is als we ons keren tot de Pali Canon? In grote lijnen kan er hier een ja geplaatst worden maar er zitten wel degelijk grote bezwaren aan deze canon. Want naast deze canon hebben er meerdere canons bestaan die ook allen bewezen het woord van de Boeddha te bevatten. Alleen hebben al deze canons het grotendeels niet gered tot deze tijd hoewel er nog delen terug te vinden zijn in de Chinese Agama collectie. Ook deze canons zijn ontstaan in de tijd zo'n 200 à 300 jaar na de Boeddha en hadden ons de mogelijkheid gegeven om de werkelijke woorden van de Boeddha te onderscheiden van monniken werk. Vergelijkende studies van de Pali Canon met de Chinese Agama collectie zijn dan ook zeer waardevol ten aanzien van het historische aspect van de geschriften.

Betrouwbaar?
Een ander bezwaar dat zich meer richt op alleen de Pali Canon is toch wel of de Pali Canon betrouwbaar is. Vanaf nu wordt er in deze tekst naar de Pali Canon verwezen met de canon of de oorspronkelijke geschriften. Om dit bezwaar te onderbouwen zijn er talrijke invloeden te vernoemen die al dan niet de canon hebben kunnen aantasten. In de eerste 400 à 500 jaar is de canon mondeling overgebracht van monnik tot monnik. Dit heeft natuurlijk de structuur van deze teksten sterk beïnvloed wat ook duidelijk valt af te leiden door de vele opsommingen en herhalingen in de teksten. Ook hebben de verschillende toespraken naar gelang hun plaats in de canon een duidelijk overeenkomende structuur met de toespraken waarmee ze in een groep zitten.

In deze vierhonderd jaar heeft de canon ook meerdere veranderingen door gegaan die tot driemaal toe een zeer grote bijeenkomst van de Gemeenschap tot gevolg had. Na de derde grote vergadering wordt in de Theravada traditie gesteld dat de canon gesloten was, waar ook evidentie voor te vinden is door middel van de rotsedicten van koning Asoka. In ieder geval is dit een historisch punt wat met enige zekerheid aangenomen kan worden.
Vervolgens is het Boeddhisme overgewaaid naar andere landen dan India waaronder Sri Lanka. Het was in Sri Lanka waar de canon voor het eerst opgeschreven werd. Dit gebeurde ongeveer een 30 jaar voor Christus. Dus in al deze tijd is de canon mondeling overgeleverd waar het geheugen, eerlijkheid en het vermogen tot reproductie de belangrijkste dragers van de canon zijn geweest. Naast mankementen in deze drie onderdelen kunnen ook allerlei externe gebeurtenissen oorzaak geweest zijn tot verlies aan waardevol materiaal. Gedacht kan worden aan oorlogen, natuurrampen, conflicten tussen scholen, massamoorden of het wegvallen van canon door de sterfte van voorname monniken die niet de mogelijkheid hadden om hun kennis door te geven.

Theorie wordt praktijk
De mate waarin de canon dus betrouwbaar is hangt in zeer grote mate af van de Gemeenschap van monniken en nonnen. Maar hierin schuilt ook zijn grote kracht. Er is een wederzijdse kracht tussen de Gemeenschap en de Leer. De Gemeenschap haalt zijn methodes en voorschriften uit de canon  en in het begin berust dit vaak op vertrouwen en rationaliteit. Maar naarmate de monnik of non verder komt in zijn persoonlijke ontwikkeling worden er steeds meer delen van de canon zelf ervaren. De theorie wordt de praktijk. Waardoor er al generaties lang controle en feedback is geweest op de juistheid van de geschriften. Daarom bestaat deze canon niet slechts door geloof of rationele redeneringen maar door middel van jarenlange ketens van verwezenlijkingen en ervaringen. In al deze tijd van praktisch gebruik zijn er geen grote wijzigingen toegepast of is deze leer ter zijde geschoven. Slechts zijn er andere delen meer benadrukt en anders uitgewerkt door de tijd heen maar in alle grote tradities is de canon in directe of in indirecte manier een onderdeel van de training.  

Kortom, is er een opening naar het oorspronkelijke boeddhisme? Ja. Hoewel de kanttekening gemaakt moet worden dat we niet kunnen zeggen in hoeverre de canon volkomen historisch is. Maar als we het Boeddhisme zien als de Boeddha, de Dhamma en de Sangha, dan zitten deze alledrie stevig verankerd in de Pali Canon. Al 2500 jaar. Daarom is dit de beste bron om de vraag te beantwoorden wat het oorspronkelijke boeddhisme is.

(1) De Dhamma-Vinaya is het geheel aan toespraken die de Boeddha heeft gegeven in zijn tijd als leraar. De algemene indeling is die van de Tipitaka. De Tipitaka betekent de drie manden en deze manden zijn gevuld op basis van de inhoud van de toespraken. De eerste mand is de Vinaya Pitaka die de leefregels van monniken en nonnen plus de verhalen hoe deze regels tot stand zijn gekomen bevat. De tweede mand is de Sutta Pitaka die alle conventionele toespraken van de Boeddha bevat. Ten slotte, de derde mand is de Abhidhamma Pitaka die zich richt op het analyseren en onderverdelen van de werkelijkheid. Dit vormt de Tipitaka.

Social media